بررسی عوامل روانشناختی پدیده لاغری در جوامع امروز
میل به لاغری به قیمت قربانی کردن خود
امروزه مد و توجه اکثر افراد جامعه به لاغری و به تمسخر گرفتن افراد چاق زمینه ساز بیماریهایی نظیر آنورکسیا شده است. عدم توجه به این موضوع هر ساله به آماراین بیماری افزوده است.
به گزارش افکار نیوز،دکتررضا ميرسپاسي، رئيس انجمن علمي روان پزشکان ايران در گفتوگو با سينانيوز با اشاره به لاغر کردن افراد و زمينه ساز شدن بيماري آنورکسيا بيان کرد: معادل فارسي بيماري آنورکسيا نروزا، بياشتهايي رواني است که در کتاب مرجع روان پزشکي به آن اشاره شده و ويژگيهاي آن تعريف شده است. از نظر لغت انورکسيا که ريشه لاتين دارد، به معناي بياشتهايي است.
وی به ویژهگی این بیماری اشاره کرد و گفت: «رفتاراین بیماران کاملا با منظور و خواسته خود فرد اتفاق میافتد، به نحوی که فرد بیمار دوست دارد وزن خود را از دست بدهد، دل مشغولی بارزی نسبت به افزایش وزن و غذا دارد و معمولا ترس از افزایش وزن باعثمیشود تا روشهای خاصی را برای مصرف غذا انتخاب کند. همچنین اختلال بد انگاری از بدن خود از دیگر ویژهگیهای این بیماری است.»
به گفته میر سپاسی، از نظر بررسیهای همه گیریشناسی در کتب مرجع، این بیماری بیشتر در خانمها به ویژه دختران دیده میشود که گاهی این آمار ۱۰ تا ۲۰ درصد بیشتر از آقایان مشاهده شده است.
وی یادآور شد: «این بیماری از نظر سنی در بین دختران۱۴ تا ۱۸ ساله بیشتر شایع است. در شواهد مشخص شده است درصد نسبتا بالایی یعنی نیم تا یک درصد دختران به این بیماری مبتلا هستند. البته این آمار را نمیتوانیم به فرهنگ خودمان ربط دهیم چرا که در هر کشور تفاوتهای ویژه فرهنگی وجود دارد.»
رئیس انجمن علمی روان پزشکان ایران یاد آور شد: «در واقع در کشورهای غربی مشاغلی از جمله مدل بودن و تبلیغات وسیع وجود دارد که مورد تایید آنها بوده و با لاغری همراه است ولی این مسائل در اکثر مردم و فرهنگ کشور ما مطرح نیست. البته در برخی از افراد تاثیر شرایط ارتباطات تصویری و شنیداری و اینترنت باعثایجاد این باورشده و باعثتوجه ویژه به لاغری میشود. این طور نیست که این بیماری اصلا در کشور ما وجود نداشته باشد، بلکه به نظر میرسد تعدادش کم باشد.»
میرسپاسی با اشاره به هم ابتلایی این بیماری با سایر بیماریهای روانپزشکی اشاره کرد و گفت: «ویژگی بارز این بیماری هم ابتلایی است(هم ابتلایی یعنی دو بیماری دریک فرد باشد) به نحوی که ۶۵ درصد افرادی که به آنورکسیا مبتلا هستند افسردگی نیز درآنها مشاهده شده است. مثلا ترس و هراس اجتماعی به عنوان یکی از اختلالهای اضطرابی دراین افراد به میزان ۳۴ درصد و وسواس ۲۶ درصد با آنورکسیا هم ابتلایی داشته است.» وی افزود: «سببشناسی وعلت این بیماری مثل انواع بیماریهای روانپزشکی معلول تداخل عوامل متعدد از جمله زیستشناختی مثل ارث، تغییرات بیوشیمی، ساختارمغز، عوامل اجتماعی
و عوامل روانشناختی یعنی نحوه ارتباط با اعضای مهم زندگی و خانواده است در واقع همه موارد در سببشناسی مهم است چرا که همه این عوامل دست به دست هم میدهند و باعثبروز آنورکسیا میشوند.»
رئیس انجمن علمی روان پزشکان ایران گفت: «همچنین مهم بودن لاغری، مورد تائید بودن دیگران، تلقین روانی، تسلط اطرافیان در ایجاد بیماری تاثیر گذار است ولی میزان آن مشخص نیست. البته درجنبههای زیستشناختی آنورکسیا پژوهشهای بسیاردقیقی انجام شده مثلا اختلال کلسترول خون و تیروئید در افرادی که آنورکسیا دارند زیاد است و وقتی فرد به حالت سابق برگردد تغییرات اصلاح میشود.» وی افزود: «همچنین این بیماری باعثتغییرات در برخی از واسطههای شیمیایی مثل دوپامین، سروتانین میشود. توقف عادت ماهانه نیز از دیگر علائمی است که میتوان در این بیماری دید.» دکتر میر سپاسی به درمان
این بیماری اشاره کرد و اظهار داشت: «درمان دارویی در بهبود بیماری موثر است و بستگی زیادی به شدت بیماری دارد. اگر وزن فرد ۲۰ درصد یا بیشتر از وزن معمول کاهش داشته باشد توصیه به بستری شدن میگردد.»
وی ادامه داد: «در زمان بستری هم از دارو و روشهای غیر درمان دارویی نظیر روش حمایتی، شناختی، آموزش خانواده و روان درمانی با خود فرد انجام میشود به نحوی که این درمانها در جهت آموزش و آگاه کردن بیمار است. البته داروهای ضد افسردگی نیزدر درمان بیماران استفاده میشود ولی به طور کلی داروی خاصی برای درمان کامل این افراد وجود ندارد بلکه درمان اصلی آموزش و درمانهایشناختی است.»
رئیس انجمن علمی روان پزشکان ایران تاکید کرد: «یکی از ویژه گیهای این افراد در موارد شدید بیماری این است که حاضر به بستری نیستند بنابراین علی رغم میل بیمار وی بستری شده و درمان صورت میگیرد و ۲۰۰۰ کالری در ۶ نوبت به آنان داده میشود و در صورت عدم همکاری بیمار درمان بسیار قاطعانه با تجویز دارو، یا رساندن غذا ازطریق لوله به معده یا رگ انجام میشود البته در کنار آن درمانشناختی و تشویق به خوردن غذا که همراه با تقویت مثبت است هم صورت میگیرد.» به گفته وی، نیاز به مقبولیت اجتماعی به عنوان یکی از جنبههای تاثیر گذار اجتماع از جمله خانواده و برخورد آنها در ایجاد و
رفع بیماری بسیار تاثیر گذار است.
باید توجه کرد که ویژگی شخصیتی این افراد به نحوی است که به مادر وابسته هستند و مادر نیز وزن ایدهآل را به کودک خود تحمیل میکند به نحوی که در سببشناسی مشاهده شده این افراد احساس میکنند از نظر توجیه روانشناختی تحلیلی، بدنشان تحت کنترل والدین است و لاغری را به دیگران ربط میدهند.
دکتر میر سپاسی در پایان خاطر نشان کرد: «شوخی با افراد چاق جنبه مثبتی ندارد در واقع طنز تا زمانی که به حریم خصوصی افراد لطمه نزند اشکالی ندارد ولی اگر به حریم کسی تجاوز شد آن فرد باید با منطق به این موضوع پاسخ دهد. مشورت با روانپزشکان در خصوص نحوه برخورد و رفتار صحیح با افرادی که شوخی میکنند بسیار حائز اهمیت است در غیر این صورت این افراد در طول زندگی با مشکلات بسیاری روبرو میشوند که زمینه سازبیماریهایی نظیرآنورکسیا خواهد بود.»
از سوی دیگر دکتر ابهری، آسیبشناس اجتماعی در گفتگو با سینانیوز درباره بیماری سالن های مد که به آنورکسیا معروف شده است می گوید: «متاسفانه تبلیغات گسترده ماهوارهها و حتی بعضی از رسانههای داخلی در مورد انواع داروهای لاغری، تبلیغات زیبایی، لیپوساکشن و حتی کاشت مو باعثایجاد نوعی مسابقه زیباسازی در جامعه شده است.»
آسیبشناس اجتماعی تاکید کرد: «دختران جوان بین سنین ۱۶ تا ۲۵ سال و مخصوصا در آستانه ازدواج، دختران شهرستانی که به شهرهای بزرگ مهاجرت میکنند یا در مراکز تحصیلی پذیرفته میشوند و زنان بعد از اولین زایمان مشتریان اصلی خود زشت پنداری هستند.»
دکتر ابهری خاطر نشان کرد: «انواع داروهای ضد چاقی در جامعه از عطاریها گرفته تا تولید کنندگان خارجی که تابع هیچ گونه نظم و نظام بهداشتی نیستند، مستقیما سلامتی افراد را مورد هدف قرار داده و به آسانی این مواد تبلیغ می شوند به نحوی که درآمد میلیاردی برای آنان دارد.»
وی گفت: «چاق بودن یک عارضه جسمی است که همواره در طول تاریخ وجود داشته که با برقراری رژیم غذایی یا مشاوره با متخصصین تغذیه میتوان از آن جلوگیری کرد. پیاده روی، کاستن مواد نشاستهای و قندی از رژیم روزانه، پرهیز از تنبلی و اشتغال به ورزشهای متناسب با سن و سال، بهترین روشهای مقابله و پیشگیری ازچاقی است.»
دکتر ابهری افزود: «بسیاری از افراد به امید لاغری داروهای تبلیغ شده در ماهواره را مصرف کرده و دچار انواع بیماریهای جسمی و روحی شدهاند. این در حالی است که ما بهترین متخصصان کشور را داریم بنابراین مردم نباید از این اقلام استفاده کنند چرا که مصرف این داروها توهین به شخصیت و شعور ما ایرانیان است علاوه بر این ترکیب داروهایی که تبلیغ میشود به هیچ عنوان مشخص نیست به نحوی که در بررسیها مشخص شده در این داروها مواد مخدری مثل شیشه نیز مورد استفاده قرارمی گیرد.»
وی بیان کرد: «ادامه دادن این طرز تفکر به بیماری روانی آنورکسیا منجر شده و در نهایت ممکن است منجر به مرگ شود.(بیماری آنورکسیا بیماری بیاشتهایی عصبی است که با خواسته فرد صورت میگیرد به طوری که پیشرفت این بیماری منجربه مرگ فرد میشود.) اینکه ما خود را به آب و آتش بزنیم تا لاغر شویم چه امتیازی در زندگی دارد که سلامتی به طور کلی به مخاطره بیفتد.»
این آسیبشناس اجتماعی عنوان کرد: «این فرهنگ غلط در جامعه ما در حال نهادینه شدن است. این موضوع در روزگاران گذشته، در چند دهه قبل وجود داشت که با پیروزی انقلاب اسلامی به سمت فراموشی رفت ولی با این حال ماهوارهها وارد عمل شدند و مسابقه و رقابت منفی فخر فروشی فیزیکی در مهمانیهای زنانه ایجاد کردند، به طوری که در نمایشهای مختلف پوشاک اکثریت لباسهای مورد تبلیغ برای سایزهای لاغر و متوسط بوده و در مقابل برخی از بانوان برای خرید سایزهای بزرگ مورد تمسخر قرار میگرفتند.»
به گفته دکتر ابهری، ایجاد فشن شوها باعثرقابت منفی و آزار دهنده در بین زنان شد تا آنجا که دربین دختران جوان و مجرد اولین شرط پیدا کردن فرد مورد علاقه خود لاغر شدن بود بنابراین وجود چنین تفکرهایی باعثناهنجاری رفتاری به شکل وسواس شد به نحوی که در تغذیه و رفتارهای روزمره افراد تاثیر گذاشته و خودنمایی میکند.