مرگ یک پژوهشگر ۲۸ ساله در مؤسسه‌ای روسی که به مطالعه طاعون و عوامل بیماری‌زای خطرناک اختصاص دارد، پس از ابتلا به نوعی ذات‌الریه با منشأ «نامشخص»، نگرانی‌هایی درباره احتمال ابتلا به طاعون ریوی ایجاد کرده است. در پی این حادثه، چند نفر در منطقه ایرکوتسک در سیبری تحت قرنطینه قرار گرفته‌اند و سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که برای روشن شدن علت مرگ و بررسی پیامدهای احتمالی آن با مقام‌های بهداشتی روسیه در تماس است.
مرگ پژوهشگر در مؤسسه ضدطاعون
پژوهشگر ۲۸ ساله در مؤسسه پژوهشی ضدطاعون ایرکوتسک فعالیت می‌کرد؛ مرکزی که در سیبری قرار دارد و بر مطالعه طاعون و دیگر عوامل بیماری‌زای خطرناک تمرکز دارد. با وجود نگرانی‌های ایجادشده درباره ارتباط احتمالی بیماری با محیط کار او، سازمان روسی نظارت بر بیماری‌های عفونی این ارتباط را کم‌اهمیت جلوه داده است. با این حال، مرگ این پژوهشگر و قرنطینه چند نفر در منطقه باعث شده پرسش‌هایی درباره نوع بیماری و احتمال ابتلا به طاعون ریوی مطرح شود.
وزارت خارجه آمریکا و مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های این کشور نیز اعلام کرده‌اند که وضعیت را از نزدیک دنبال می‌کنند. سازمان جهانی بهداشت روز دوشنبه اعلام کرد با مقام‌های بهداشتی روسیه در تماس است تا درباره آنچه رخ داده، آزمایش‌های در حال انجام و هرگونه پیامد احتمالی برای سلامت عمومی در سطح بین‌المللی اطلاعات بیشتری به دست آورد. با این حال، سازمان جهانی بهداشت بر اساس اطلاعات غیررسمی موجود، خطر برای عموم مردم را در حال حاضر پایین ارزیابی کرده است.
طاعون ریوی چیست؟
طاعون ریوی نوعی عفونت نادر و بسیار خطرناک ریه است که عامل آن باکتری یرسینیا پستیس است. متخصصان، طاعون ریوی را خطرناک‌ترین شکل بیماری طاعون می‌دانند. باکتری عامل طاعون می‌تواند شکل‌های مختلفی از بیماری ایجاد کند. شایع‌ترین نوع، طاعون خیارکی است که معمولاً در پی گزش کک آلوده یا ورود باکتری از طریق بریدگی و آسیب پوستی ایجاد می‌شود. این نوع بیماری موجب تورم و دردناک شدن غدد لنفاوی می‌شود و در برخی موارد می‌تواند به طاعون سپتی‌سمیک یا عفونت جریان خون پیش برود.
در طاعون سپتی‌سمیک، باکتری وارد جریان خون می‌شود و می‌تواند به نارسایی اندام‌ها منجر شود. نوع دیگری از بیماری نیز می‌تواند حلق را درگیر کند و پس از مصرف گوشت آلوده ایجاد شود. تفاوت مهم طاعون ریوی با سایر انواع بیماری در قابلیت انتقال مستقیم آن از فردی به فرد دیگر است.
چگونه طاعون ریوی منتقل می‌شود؟
طاعون ریوی می‌تواند از طریق ذرات تنفسی منتقل شود؛ به این معنا که فرد مبتلا هنگام سرفه یا عطسه می‌تواند با انتشار ذرات آلوده، بیماری را به دیگران منتقل کند. قطرات تنفسی حیوانات آلوده نیز می‌توانند در انتقال بیماری نقش داشته باشند. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده در گزارش، آخرین مورد مستند انتقال فردبه‌فرد طاعون ریوی در آمریکا به سال ۱۹۲۴ و شیوع بیماری در لس‌آنجلس بازمی‌گردد.
علائم بیماری می‌تواند بسیار سریع ظاهر شود
طاعون ریوی می‌تواند با ایجاد عفونت شدید در ریه‌ها، به ذات‌الریه و مشکلات تنفسی منجر شود. علائم ممکن است حتی ۲۴ ساعت پس از ابتلا آغاز شوند. تب، لرز، سردرد، بدن‌درد، سرگیجه، ضعف، خستگی، تهوع، استفراغ و اسهال از دیگر علائم احتمالی هستند. در صورت درمان نشدن، این بیماری تقریباً همیشه مرگبار است؛ اما درمان سریع با آنتی‌بیوتیک می‌تواند احتمال زنده ماندن بیمار را به میزان قابل‌توجهی افزایش دهد. بر اساس این گزارش، داروهایی مانند سیپروفلوکساسین، لووفلوکساسین، موکسی‌فلوکساسین، جنتامایسین و استرپتومایسین در درمان طاعون مورد استفاده قرار می‌گیرند و شروع درمان در نخستین ساعات پس از ابتلا، اهمیت ویژه‌ای دارد. در کنار آنتی‌بیوتیک، ممکن است از اکسیژن، مایعات و مراقبت‌های حمایتی نیز برای بیمار استفاده شود.
آیا واکسن وجود دارد؟
با وجود آنکه واکسن‌های طاعون از قرن نوزدهم مورد استفاده قرار گرفته‌اند، مشخص نیست که این واکسن‌ها بتوانند محافظت کافی در برابر طاعون ریوی ایجاد کنند. سازمان جهانی بهداشت نیز واکسیناسیون عمومی را توصیه نمی‌کند و استفاده از آن را عمدتاً برای گروه‌های پرخطر، از جمله کارکنان آزمایشگاه‌هایی که به‌طور مداوم در معرض آلودگی قرار دارند، مطرح کرده است.
آیا طاعون هنوز یک تهدید جهانی است؟
طاعون اگرچه در ذهن بسیاری با «مرگ سیاه» قرن چهاردهم پیوند خورده است، همچنان در جهان وجود دارد. در آن دوره، این بیماری بیش از ۵۰ میلیون نفر را در اروپا به کام مرگ کشاند. امروزه آنتی‌بیوتیک‌ها امکان تشخیص و درمان مؤثرتر آن را فراهم کرده‌اند، اما بیماری همچنان در همه قاره‌ها به جز اقیانوسیه گزارش می‌شود.
طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، از دهه ۱۹۹۰ بیشتر موارد انسانی طاعون در آفریقا رخ داده است. در آمریکا نیز آخرین مرگ ناشی از طاعون ریوی در ژوئیه ۲۰۲۵ در ایالت آریزونا ثبت شد. فرد مبتلا با گربه‌های بیمار در تماس بود و احتمال داده شد بیماری از حیوانات به او منتقل شده باشد؛ هیچ‌یک از افراد دیگری که در معرض آن گربه‌ها قرار گرفته بودند بیمار نشدند.
خطر فعلی برای مردم چقدر است؟
با وجود نگرانی‌های ایجادشده در روسیه، سازمان جهانی بهداشت در حال حاضر خطر برای جمعیت عمومی را پایین ارزیابی کرده است. پزشکان نیز تأکید دارند که سرعت بروز علائم می‌تواند مانع از گسترش گسترده بیماری شود.
با این حال، برای افرادی که در تماس نزدیک با بیمار مبتلا به طاعون قرار دارند، رعایت اقدامات پیشگیرانه اهمیت دارد. سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند تماس مستقیم با افراد بیمار و مایعات بدن آنها محدود شود. کارکنان درمانی نیز باید از تجهیزات حفاظتی استاندارد استفاده کنند و در برخی شرایط ممکن است برای افراد در معرض خطر، آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه تجویز شود.
در نتیجه، مرگ پژوهشگر روس و قرنطینه افراد مرتبط، پرسش‌هایی درباره منشأ بیماری ایجاد کرده است، اما اطلاعات موجود در این گزارش هنوز ارتباط میان مرگ او و فعالیت آزمایشگاهی یا وقوع یک شیوع گسترده طاعون ریوی را تأیید نمی‌کند. سازمان جهانی بهداشت نیز اعلام کرده است که ارزیابی خطر خود را با دریافت نتایج آزمایش‌ها و اطلاعات بیشتر از مقام‌های روسیه به‌روزرسانی خواهد کرد.
