تبلیغات
کد خبر: ۱۵۸۳۷۷

مؤلفه های غیرمنطقی تعیین مهریه

به گزارش افکارنیوز، روزنامه خراسان نوشت: «مردم چه می گویند؟»، این عبارت را تا به حال در چه موقعیت هایی شنیده اید، به هنگام انتخاب همسر، خرید برای عروس و داماد، برگزاری مجلس عروسی یا تعیین مهریه؟ شاید در مورد دیگران بتوان راحت قضاوت کرد اما وقتی نوبت خود ما می رسد، در بسیاری از مسائل زندگی مانند میهمانی گرفتن، پخت غذا و خرید هدیه برای دیگران با این واژه روبه رو هستیم.

واژه «مردمی» که در یک گوشه ذهن ما جا خوش کرده است و مانند یک لامپ که خاموش و روشن می شود، همزمان با تصمیم گیری در زندگی چشمک می زند و حضور خود را اعلام می کند. به راستی «مردم» تا چه حد در زندگی فردی و خصوصی ما نقش دارند و چرا اولین چیزی که موقع تصمیم گیری به ذهن ما می رسد، حرف مردم یا به عبارت دقیق تر قضاوت آن هاست. یکی از بزرگ ترین آسیب های حرف مردم در حوزه ازدواج و به خصوص تعیین مهریه و برگزاری مجلس عروسی است که باعثمی شود بسیاری از خانواده ها به دلیل ترس از حرف مردم، مهریه های سنگین پیشنهاد کنند و یا زیر بار دین آن بروند. درباره مهریه و دلایل به بحران رسیدن آن در خانواده، سال هاست که کارشناسان و صاحب نظران و سیاستگذاران اظهارنظر کرده اند و نتیجه آن در نهایت تعیین سقف مهریه بود، امری که به نظر نمی رسد بتواند مشکل اصلی یعنی نبود فرهنگ مناسب در ازدواج را رفع کند. شکی نیست که خانواده ایرانی امروز دچار تغییرات جدی در حیطه های مختلف شده و تلاش کرده است خود را از آسیب این تغییرات محفوظ بدارد اما بدون وجود نهادهای مداخله گر به سختی توانسته است خود را سرپا نگه دارد.

درباره مهریه و آسیب شناسی آن با دکتر غلامرضا حسنی درمیان جامعه شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد گفت وگویی کرده ایم که در ادامه می آید.

مهریه، حق زن

شکی نیست که مهریه حق زن است و ریشه در سنت و فرهنگ ما دارد آنچه موضوع مهریه را از خانواده به اجتماع و دولت و مجلس و نهادهای قانونگذار کشانده، میزان آن است. مهریه که در آموزه های دینی توصیه شده است، میزان خاصی ندارد. اما طی سالیان اخیر با تغییرات گسترده در سبک زندگی، تغییر ساخت اجتماعی و دگرگونی ارزش ها تعیین مهریه در طبقات مختلف اجتماعی تابع متغیرهای متفاوتی مانند جایگاه و شأن اجتماعی، سطح اقتصادی خانواده و اولویت ها و ارزش های نوظهور بوده است. دکتر حسنی درمیان با بیان این مقدمه به خراسان می گوید: میانگین مهریه در تحقیقی که در سال ۱۳۸۷ انجام شد ۳۵۰ سکه بود که رقم بسیار بالایی است و بدون شک لطمه زننده است زیرا پرداخت آن از توان اکثر خانواده های طبقه متوسط خارج است. همچنین طبق بررسی ها مشخص شده که مهریه در کشور ما از بسیاری از کشورهای همسایه در منطقه مانند ترکیه، آذربایجان، عربستان و عمان بیشتر است. نکته این جاست که متاسفانه با پررنگ شدن مباحثاقتصادی در حوزه خانواده، ازدواج به یک مبادله اقتصادی تبدیل شده است. در صورتی که اولاً بخش بزرگی از اقتصاد خانوار از کنترل خانواده خارج است و تابعی است از متغیرهای فراوان موجود در جامعه و ثانیاً جنبه مبادله ای ازدواج به معنایی که در اقتصاد وجود دارد، بسیار ضعیف است. به عبارت دیگر خانواده یک نهاد اجتماعی است نه اقتصادی.

ارزش های جابه جا شده

همچنین در گذشته شبکه حمایتی از جوان به هنگام ازدواج بسیار فعال بود و این حمایت با واقعیت های اجتماعی تطابق داشت. در واقع ازدواج نه امر فردی بلکه موضوعی خانوادگی بود و خانواده نه فقط در انتخاب همسر مداخله می کرد، بلکه در حمایت از وی در شروع زندگی مشترک ازهیچ کوششی فروگذار نبود. شاید هم اکنون تمایل به ازدواج به اندازه گذشته وجود داشته باشد اما تحقق آن بنا به دلایل اقتصادی میسر نباشد.

ازسوی دیگر افزایش طول دوره تجرد، جدایی از خانواده قبل از ازدواج و القای الگوهای تاخیری در رسانه ها، فراگیری مباحثمرتبط با نابرابری جنسیتی بدون در نظر گرفتن زیرساخت های فرهنگی جامعه باعثبه هم ریختگی سبک زندگی در خانواده کنونی شده است. وی با بیان این که ارزش های غالب در الگوهای ازدواج و هنجارهای شکل گرفته حول این ارزش های جدید برخاسته از ساخت اجتماعی جدید است، تصریح می کند: به عبارتی فرهنگ وارداتی و ارزش های جدید، الگوهای جدیدی در ازدواج پدید آورده که به جامعه القا شده و تاثیر سوئی بر کارکرد اصلی ازدواج گذاشته است. نکته این جاست که قرار نیست به گذشته برگردیم و جامعه همواره باید رو به جلو حرکت کند. در واقع باید ارزش های بنیادین و مستحکم گذشته را حفظ و آن ها را به روز کنیم و به خانواده امروزی معرفی کنیم.

تاخیر در بلوغ اجتماعی

طبق ساختار اجتماعی که اکنون در جامعه رواج دارد، یک پسر جوان حداقل تا ۲۶ سالگی درگیر سربازی و تحصیل است و ۲ سال هم برای ورود به بازار کار وقت می گذارد؛ بنابراین سن بلوغ اجتماعی طبق تغییرات ساختار اجتماعی در جامعه ما افزایش یافته و طبیعی است که وقتی ساختار این گونه تعریف شده، نمی توان جوان را بابت تاخیر در ازدواج سرزنش کرد زیرا وی حتی از نظر ذهنی تا قبل از این آمادگی برای ازدواج ندارد. بنابراین باید در چرایی تاخیر در ازدواج، یا افزایش مهریه واقعیت های اجتماعی را ببینیم و بعد از افراد بخواهیم تصمیم بگیرند زیرا در صورت پافشاری و مداخله بی جا ممکن است ناخواسته به افزایش طلاق ها دامن بزنیم.

حقوق نادیده گرفته شده

دکتر حسنی در میان با اشاره به این که در چارچوب حقوق زنان مشکلات زیادی داریم، تصریح می کند: فرهنگ دینی ما درباره زنان بسیار متعالی است اما اجرا نمی شود و همین امر باعثشده است زنان احساس نابرابری شدیدی در مقابل مردان کنند و احساس نابرابری بدتر از خود نابرابری است. به عبارتی اگر آن چه در حقوق اسلامی درباره زنان آمده است به درستی اعمال شود، احساس نابرابری در زنان کاهش چشمگیری پیدا می کند. به عنوان مثال طبق قوانین اسلامی نصف درآمد مرد پس از زندگی مشترک به زن تعلق دارد اما تقریباً در بیشتر خانواده ها اعمال نمی شود زیرا در قوانین مدنی کشور نیامده است و زنان برای دریافت آن بازوی اجرایی ندارند. این جاست که خانواده ها سعی می کنند با اهرم مهریه سعادت فرزند خود را تضمین کنند و می پندارند با مهریه بالا می توانند آینده او را تامین کنند. در صورتی که طبق بررسی های انجام شده، مهریه بالا خود یکی از عوامل افزایش خطر طلاق است. به عبارت دیگر هر قدر مهریه بالاتر باشد، احتمال طلاق زوج بیشتر می شود. مهریه ای که قرار است پشتوانه زن باشد در این موارد اثر معکوس دارد و زن را به کناره گیری از زندگی مشترک در صورت بروز اختلاف سوق می دهد. یکی از عواملی هم که باعثمی شود زنان بیش از مردان خواستار طلاق شوند، همین امر است. از این رو این اهرم به جای آن که به ثبات و استحکام خانواده کمک کند به بی ثباتی و فروپاشی آن می انجامد. شواهد نشان می دهد که مهریه بالا تضمینی برای استحکام خانواده نیست و اگر گزاره های ناشی از این الگوی رفتاری در ازدواج را کنار هم بگذاریم، متوجه می شویم که این مسئله اصلاً به نفع زنان نبوده است. نکته این جاست که در گذر سالیان که شرایط سخت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی باعثتزلزل زندگی مشترک شد، خانواده تلاش کرد با افزایش مهریه ثبات و استحکام را به آن برگرداند اما کمتر موفق ماند، در واقع مهریه در اکثر ازدواج ها غیر واقعی است و خانواده پسر با علم به این که نمی توانند مهریه سنگین پرداخت کنند و خانواده دختر با علم به این که طرف مقابل چنین توان مالی را ندارد، برگه ای را امضا می کنند که تعهدآور است.

راهکارها

عضو شوراي علمي برنامه جامع خانواده پايدار با بيان اين که در حيات فرهنگي يک جامعه به همان نسبت که تغييرات زمان بر است، به همان نسبت هم دير عوض مي شود، اظهار مي دارد: تغيير در ساخت اجتماعي اگر نگوييم ناممکن اما بسيار دشوار و زمان بر است زيرا به هر حال انسان تربيت پذير است و مي تواند تغيير کند اما به برنامه درازمدت براي تغيير در الگوهاي رفتاري نسل ها نياز داريم و براي اين کار بايد ريشه ها را شناسايي کنيم. موضوع اين است که ما هدف از ازدواج، فلسفه ازدواج، انتخاب همسر و تقدس نهاد خانواده را به کلي فراموش کرده ايم و آن قدر بعد اقتصادي خانوار را بزرگ کرده ايم که تصور کم اهميت بودن آن از ذهن جوانان خارج است، به عنوان مثال فرد از کودکي مي آموزد که پول مشکلش را حل مي کند زيرا هر چه پدر بيشتر خرج کند، او بيشتر مي تواند از امکانات مهد و مدرسه استفاده کند. به عبارتي ارزش هاي مادي در کودکي به طور افراطي نقش مهمي در زندگي وي ايفا مي کند و به همين دليل وقتي گزاره هاي اجتماعي را با قالب هاي مادي تبليغ مي کنيم نبايد تعجب کنيم که چرا جوانان ما به ارزش هاي مادي توجه مي کنند.طبيعي است که چنين جواني در انتخاب همسر، موقعيت اقتصادي طرف مقابل را مدنظر قرار مي دهد. از سوي ديگر فرهنگ حداکثري در جامعه و خانواده تبليغ شده است.اين فرهنگ همه چيز را در اوج خود مي خواهد و اين طور القا مي کند که جوان بايد از اول، زندگي کامل و بي نقصي داشته باشد و از هر نظر در اوج باشد تا هم شرايط ازدواج را داشته باشد و هم بتواند زندگي مشترک را شروع کند. يکي از اين عوامل، مهريه است که بالاترين رقم مهريه در دوست و آشنا و فاميل پيشنهاد مي شود غافل از اين که اين مسائل به اشتباه اولويت دار شده است و جزو مسائل ثانويه قلمداد مي شود. اين مسائل تنها با فرهنگ سازي و حفظ تعادل در انجام رسوم و سنن و حرکت به سوي عقلانيت رفع مي شود. جامعه اي که با کمبود سرمايه مواجه است، نبايد در پي ازدواج هاي پرهزينه باشد. يا در جامعه اي که جوانان آن با بيکاري روبه رو هستند، ازدواج هاي چند ده ميليوني معنا ندارد. بنابراين در حوزه ازدواج بايد از اصول فرعي رد شويم و به اساسي ترين مسائل بپردازيم. معرفي سبک سالم زندگي، الگوي سالم خانواده، معرفي معضلات، اقتصادي نپنداشتن نهاد خانواده، آموزش مداوم از طريق رسانه ها درباره فلسفه و هدف ازدواج، ايجاد نهادهاي موثر مداخله گر در نهاد خانواده و آموزش مهارت هاي زندگي در درازمدت بسياري از مشکلات در حوزه ازدواج را کاهش مي دهد.

تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
ارسال نظرات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات