ایرانی ها چگونه جذب دانشگاه شیکاگو میشوند؟
پیشینه دانشجویان ایرانی در دانشکده اقتصاد دانشگاه شیکاگو چگونه بوده است؟ در حال حاضر وضعیت آنها چگونه است؟ شرایط تحصیل در این قطب اقتصاد دنیا چگونه است؟ از چه راههایی میشود هزینههای بالای تحصیل در چنین دانشکدههایی را فراهم کرد؟ چه دلایلی ممکن است ادامه تحصیل دانشجویان ایرانی در دانشگاههای رده بالای خارج از کشور را توجیه کند؟ دانشگاههای ایران چقدر به مرز علم نزدیک هستند؟ اینها پرسشهایی است که از طریق تماس تلفنی و تماس اینترنتی(Skype) با دو تن از دانشجویان ایرانی دانشکده اقتصاد دانشگاه شیکاگو در میان گذاشتیم. دانشجویانی که خود مایل بودند نامی از آنها برده نشود.
به گزارش افکارنیوز، تجارت فردا نوشت: خانم دکتر گیتی نشات همسر ایرانی آقای دکتر بکر معتقدند یک دهه قبل دانشجویان ایرانی که وارد دانشگاه شیکاگو میشدند، عملکردی قوی و قابل دفاع نداشتند. به گونهای که استادان این دانشگاه ایرانیها را دانشجویان متوسطی میدیدند. اما در یک دهه اخیر، هفت دانشجوی ایرانی وارد دانشگاه شیکاگو شدند که به عقیده آقای دکتر بکر Outstanding(ممتاز) هستند.
من فکر میکنم دلیلش این است که گزینش زیادی صورت گرفته تا این افراد به دانشگاه شیکاگو راه پیدا کنند. دانشجویانی که قبلاً وارد دانشگاه شیکاگو شده بودند شاید به اندازه کافی در فرآیندهای سخت شیکاگو آزمایش نشده بودند. احتمالاً نحوه ورود آنها به سختی شرایط فعلی نبوده است. در حال حاضر شرایط پذیرش شیکاگو بسیار مشکل است و افراد به راحتی نمیتوانند به این دانشگاه راه پیدا کنند. دانشجویانی که در حال حاضر وارد دانشگاه شیکاگو شدهاند، چند بار در آزمونهای مختلف شرکت کردهاند. مثلاً آقای احسان ابراهیمی یکی از دانشجویان موفق این دانشگاه بوده و پیش از آنکه وارد شیکاگو
شود، در المپیادهای جهانی مقام داشته است. دکتر ابراهیمی فارغالتحصیل دانشگاه شریف بود و بعد در UBC) University of British Columbia) دانشجوی موفقی به شمار میرفت که بعد استاد ایشان در یک سمینار خانم نشات را میبیند و او را به ایشان معرفی میکند. خانم نشات هم آقای ابراهیمی را به آقای گری بکر معرفی میکند و این گونه پای ایرانیها به دانشگاه شیکاگو باز میشود.
بله. خیلی جالب است. چون اتفاقاً همانگونه که شما هم اشاره کردید، آقای احسان ابراهیمی را به عنوان یکی از دانشجویان موفق این دانشگاه معرفی کردهاند. به مقالات آقای ابراهیمی به شکل قابل توجهی ارجاع داده شده. مثلاً یکی از ارجاعدهندگان به پایاننامه ایشان، آقای رابرت لوکاس بودهاند.
بله، آقای دکتر ابراهیمی از میان ایرانیها اولین نفری بود که به دانشگاه شیکاگو آمد و همانطور که شما هم اشاره کردید، خیلی خوب کار کرد و خیلی موفق بود. در این زمینه شاید بد نباشد به روش تدریس در دانشگاه شیکاگو اشاره کنم. اینجا در سال اول تحصیل، یکسری درسهای مرکزی داریم، که درسهای اصلی اقتصاد به شمار میروند. اقتصاد خرد، اقتصاد کلان، اقتصادسنجی و آخر سال یک آزمون مرکزی داریم که این آزمون خیلی اهمیت دارد و خیلی هم معروف است به این که امتحان سختی است و خیلی استرس به دنبال دارد، رقابت خیلی شدید است. آخر سال فقط میگویند شما قبول شدید یا قبول نشدید و اگر قبول نشده
باشید باید دوباره این درسها را بگذرانید. فقط نفر اول امتحانات را اعلام میکنند. احسان ابراهیمی نخستین دانشجوی ایرانی است که توانست با درخشش خیرهکننده، این آزمون را پشت سر بگذارد و در آزمون مرکزی نظریه درآمد در شاخه اقتصاد کلان نفر اول شود. یعنی همین خیلی اثر داشت در انتخابهای بعدی شیکاگو و بعد از آن، دانشگاه شیکاگو خیلی محترمانهتر به ایرانیها نگاه کرد. به گونهای که بعد از آن هم آقای محسنزاده از این دانشگاه پذیرش گرفت اما ترجیح داد به دانشگاه امآیتی برود. بعد از آن هم دوست خوب من آقای سید علی مدنیزاده وارد دانشگاه شیکاگو شد. ایشان دانشآموخته
دانشگاه شریف در رشته برق بود که موفق شد به دانشگاه استنفورد راه پیدا کند. در استنفورد در رشته مهندسی ریاضی تحصیل کرد و بعد با پیشزمینه خیلی خوب و با توصیهنامههای معتبر استادان دانشگاه استنفورد به شیکاگو آمد. ایشان هم خیلی موفق بوده و بسیار مورد تحسین استادان این دانشگاه قرار دارد. آقای دکتر احسان ابراهیمی سال گذشته فارغالتحصیل شد و آقای مدنیزاده هم امسال فارغالتحصیل میشود. HAND» را راهاندازی کردهاند. آیا در جریان نحوه کمکهای این موسسه به دانشجویان ایرانی هستید؟
سوالی که قطعاً برای دانشجویان ایرانی اهمیت دارد این است که هزینههای تحصیل در آمریکا، به خصوص در دانشگاههای خوبی مثل هاروارد و شیکاگو کم نیست. چه راههایی برای دانشجویان ایرانی وجود دارد که این هزینهها را به نوعی پوشش دهند؟
این البته بستگی به افراد دارد. ممکن است فردی وضعیت مالی خوبی داشته باشد و بتواند هزینه تحصیل در دانشگاههای بزرگ را بپردازد که البته با توجه به شرایط فعلی نرخ ارز، بعید میدانم چنین شرایطی مساعد تحصیل افراد باشد. برای اطلاع شما میگویم که هزینه تحصیل در دانشگاه شیکاگو در هرسال چیزی حدود ۶۵ هزار دلار است که شامل هزینه شهریه، حق بیمه، هزینه زندگی دانشجو و دیگر هزینهها میشود. ۶۵ هزار دلار در سال خیلی زیاد است. بعد حالا هزینه زندگی در شیکاگو هم خیلی زیاد است. مثلاً شاید سالی ۲۰ هزار دلار، ۲۵ هزار دلار هزینه زندگی باشد. فکر نمیکنم کسی بتواند با هزینه شخصی به
دانشگاه شیکاگو راه پیدا کند. در مورد دانشگاههای دیگر هم همینطور است.
منظور من این بود که مثلاً آیا این دانشگاهها خودشان بورسیههایی را دارند که به دانشجویان نخبه بدهند؟
بله، دانشگاههای بزرگ کمکهزینههای تحصیلی دارند، یکسری سهم دارند که آن را بر اساس کیفیت تحصیلی دانشجویان تقسیم میکنند. البته منابع مالی دانشگاهها محدود است و نمیتوانند به همه دانشجویان کمکهزینه تحصیلی بپردازند. ولی بسته به اینکه سطح تحصیلی دانشجو چگونه باشد، کمکهای مالی به آنها تعلق میگیرد. دانشجویان خیلی خوب کمکهزینه بیشتری میگیرند و دانشجویان ضعیفتر، سهم کمتری دریافت میکنند.
در این میان متوجه شدیم آقای دکتر جواد صالحیاصفهانی و آقای دکتر گری بکر به صورت مشترک «بنیاد تحقیقاتی
موسسه یا بنیاد HAND متعلق به خانم نوشین هاشمی است. این کار خانم هاشمی خیلی قابل تقدیر است و تقریباً ۱۰سالی میشود که بنیاد HAND را تاسیس کردهاند و هدفشان هم این است که به اقتصاددانان جوان ایرانی کمک کنند. هدف خانم هاشمی این است که اقتصاددانان جوان و دانشجویان نخبه در دانشگاههای معتبر تربیت شوند. اگر به سایت بنیاد HAND مراجعه کنید، میبینید که افراد زیادی از این موسسه کمکهزینه تحصیلی دریافت کردهاند. فکر کنم حدود ۲۰ نفر دانشجوی جوان و نخبه ایرانی هستند که در ۱۰ دانشگاه برتر و معتبر دنیا در حال درس خواندن هستند. مثلاً آقای امیررضا کرمانی که در امآیتی درس
میخواند، کمکهزینه سال اول را از موسسه HAND گرفته بود. آقای سیدعلی مدنیزاده هم در سال اول از همین بنیاد کمک گرفته بود. سه نفر دیگر از بچههایی که الان در شیکاگو در حال درس خواندن هستند، سال اول را از HAND کمکهزینه گرفتهاند. هم آقای زندوکیل، هم خانم فربودی، هم محسن میرطاهر. هر سه نفر مقداری کمکهزینه را از HAND گرفتهاند. ولی آنچه تا حالا دیدهایم، فقط همین بنیاد HAND است که خارج از دانشگاه این کمک را میکند. به غیر از آن، موسسه یا بنیاد دیگری نیست که به دانشجویان ایرانی کمکهزینه تحصیلی پرداخت کند. اما همان گونه که اشاره کردم، خود دانشگاهها راههایی برای
کمک به تحصیل دانشجویان خود دارند.
بعد آن وقت روی کارهای دانشجویی چقدر میشود حساب کرد؟ مثل تدریسهای نیمهوقت یا پارهوقت، اینها که در خود دانشگاه معمولاً انجام میشود.
ببینید، دانشگاه با دانشگاه فرق میکند. به طور معمول دانشگاهها اینگونه هستند که وقتی شما را به عنوان دستیار آموزشی برگزینند، دیگر شهریه را در نظر نمیگیرند و دیگر درآمد اضافی به شما نمیدهند. اما دانشگاه ما(شیکاگو) این گونه است که مثلاً هرکس کمکهزینه تحصیلی خودش را دارد - حالا یا دارد یا ندارد، مهم نیست - به اندازه هر مقدار ساعتی که تدریس کند به او حقوق میدهند و درآمد خوبی است. یعنی خیلی کمک میکند. نمیگویم به طور کامل هزینهها را میپوشاند، ولی مقدار قابل توجهی از هزینهها را میتوانید با این پوشش بدهید. من خودم خیلی از این استفاده کردم. بقیه بچهها
هم این کار را میکنند.
به نظر شما چه چیزی باعثمیشود دانشجویی که در ایران تحصیل میکند، برای ادامه تحصیلاتش تصمیم بگیرد وارد دانشگاههایی چون شیکاگو یا دیگر دانشگاههای ردهبالا شود. تفاوت دانشگاهی مثل شیکاگو با دانشگاه تهران یا دانشگاه صنعتی شریف در چیست؟ در روش تدریس استادان است یا این دو کلاً با یکدیگر تفاوت بنیادی دارند؟
پاسخ این سوال کاملاً وابسته به رشته تحصیلی فرد و در رشتههای مختلف بالطبع متفاوت است. من در رشتههای پزشکی هیچ تخصصی ندارم چون اصلاً گذرم هم به رشتههای پزشکی نیفتاده است. ولی دورادور شنیدهام که آموزش اولیه در ایران تفاوت فاحشی با اینجا ندارد؛ نمیگویم اصلاً تفاوت ندارد، اما این اختلاف فاحش هم نیست. احتمالاً دوستانی که در ایران پزشکی خواندهاند، اگر به اینجا بیایند، برای اینکه به راحتی بتوانند کار بکنند و در مدارج بالا قرار بگیرند، مشکل چندانی ندارند. در زمینه مهندسی اما خودم تا مقطع کارشناسی ارشد مهندسی برق خواندهام و میتوانم بگویم که دانشگاههای
خوب ایران، نسبت به دانشگاههای خوب این طرف، کم و کاستی قابل توجهی ندارند. باز هم بیشتر منظورم اختلاف فاحش است. به طور خاص فرض کنید دانشکده مهندسی برق دانشگاه صنعتی شریف که خودم آنجا تحصیل کردهام، در مقطع فوق لیسانس برای گرایش مخابرات، نزدیک به ۱۹ یا ۲۰ استاد مخابرات داشت که اکثراً هم از دانشگاههای خوب خارج از کشور فارغالتحصیل شده بودند و تقریباً همسطح استادان دانشگاههای خارجی بودند. در دانشگاه استنفورد در مقطع فوق لیسانس چیز آنچنان جدیدی در درسهای مرتبطی که مشابهشان را در ایران خوانده بودم، وجود نداشت. ولی در مورد درسهای جدیدی که در ایران ارائه
نمیشد، بحثمتفاوت است. اما فضای دانشگاهی هم تاحدودی متفاوت است و ایجاد اختلاف میکند. ولی خلاصه اینکه در رشته مهندسی در مقطع فوق لیسانس، تفاوت خیلی فاحش نیست. اما به نظر من در مقطع دکترا در رشتههای مهندسی تفاوت هنوز جدی است. به خاطر اینکه ما هنوز خیلی جای کار داریم. ما باید مقطع دکترایمان را قویتر بکنیم. در واقع اگر بخواهیم آن را با دانشگاههای برتر خارج از کشور مقایسه کنیم، هنوز فاصله داریم. این اختلاف است که باعثمیشود بچهها تصمیم بگیرند بیایند. اما با توجه به شناخت دورادوری که از وضعیت درسی رشته اقتصاد در ایران دارم به نظر میرسد در اقتصاد تفاوتی جدی
به خصوص در مقطع دکترا وجود دارد. واقعاً تفاوت جدی است. آموزش در دانشگاههای اینجا تفاوت بسیار فاحشی هم در سیستم آموزشی، هم در محتوای درسی دارد. استادانی هم که اینجا در دسترس دانشجویان است، آنجا نیست. البته حرف من به این معنی نیست که حالا دانشجویان ایران حتماً باید به دانشگاههای خارجی بیایند. ولی چون شما در مورد تفاوت پرسیدید، گفتم که در زمینه اقتصاد تفاوت جدی وجود دارد. بچهها اینجا دسترسی به استادان و مطالبی دارند که هنوز در ایران نیست.
اتفاق مهمی که در ربع قرن اخیر افتاده، این بوده که استفاده از اینترنت بین مردم رواج یافته و اطلاعات خیلی سریع در دسترس مردم قرار میگیرد. چه چیزی باعثمیشود که در رشتهای مثل اقتصاد، توانایی یک دانشجوی دکترا در ایران کمتر از توانایی یک دانشجوی دکترا در دانشگاههای آمریکا باشد؟ ضعف تدریس استادان است یا مثلاً جنبههای تحقیقاتی که در ایران نسبت به آنجا خیلی جدی گرفته نمیشود؟
این مساله هم خود جنبههای مختلفی دارد. حداقل تا زمانی که من در داخل کشور تحصیل میکردم موضوع تحقیقات خیلی جدی بود. البته شنیدم حداقل در مساله دسترسی به مقالات وضع بهتر شده است چون اولین پایه مقطع فوق لیسانس و دکترا، دسترسی به مقاله است. خودم وقتی در دوره فوق لیسانس در ایران بودم، ۹۵ درصد مقالاتی که به آن نیاز داشتم، فقط در حد همان چکیده بود که به صورت عمومی در دسترس همه قرار داشت و به اصل مقاله دسترسی نبود. یادم میآید وقتی یک سال بعد به استنفورد آمدم تقریباً مقالهای نبود که بخواهم و به آن دسترسی نداشته باشم. این اختلاف طبیعی است، چون دانشجویی که میخواهد
تحقیق کند، باید ابزارش را هم داشته باشد. اما اخیراً شنیدهام که دانشگاهها یک همت خوبی گذاشتهاند و مقداری دسترسی به مقالات را سادهتر کردهاند که حرکت بسیار ارزندهای است. حالا باید برگردم و ببینم که وضعیت چگونه است و چقدر پیشرفت صورت گرفته. اما این تنها قدم اول است. البته در کل نمیخواهم از حرفهایم یکجانبه برداشت شود. در اینجا دانشگاه با دانشگاه خیلی فرق میکند. یعنی بین دانشگاههای با رتبه بالاتر و دانشگاههای با رتبه پایینتر تفاوت زیاد است. دانشگاههایی را که رتبه پایینی دارند من اصلاً دربارهاش صحبتی نمیکنم، چون واقعاً فکر نمیکنم آنها
تفاوتی با دانشگاههای ایران داشته باشد. اما من چون تجربهاش را نداشتهام، در مورد اینها خیلی نمیدانم. دانشگاه با رتبه ۵۰ به پایین آمریکا را واقعاً نمیتوانم بگویم چه وضعیتی در مقام مقایسه دارد. ولی در مورد دانشگاههای معتبر و خوبی که در خارج از کشور کار میکنند، فضای موضوعات تحقیقات در مقطع دکترا بسیار به لبه مرز علم نزدیک است و این نزدیکی چند جنبه دارد. یکی اینکه در ایران خیلی وقتها اصلاً موضوعات اصلی علم اقتصاد نیست که بخواهد به آنها پرداخته شود. یعنی برای دانشجویی که در ایران است ممکن است آن موضوعات اصلاً جدی نباشد. اشکالی هم ندارد. یعنی مثلاً ما یک سری
موضوعات جدیتر دیگری را داریم. تفاوت موضوعی وجود دارد. موضوعاتی که در ایران به آنها پرداخته میشود، شاید بیشتر با دغدغه اقتصاد یا جامعه ایران است. دوم اینکه بالاخره نمیشود این را منکر شد استادانی که اینجا هستند، بسیار در کارشان خبره و از دانشگاههای بسیار معتبر هستند و مقالههایشان در مجلههای بسیار معتبر علمی چاپ شده است. این باعثمیشود که دانشجویان در مقطع دکترا، از این استادان در سطح خیلی متفاوتتری بتوانند استفاده بکنند. دیگر اینکه موضوعات درسی که اینجا ارائه میشود، خیلی بهروزتر است. فرض کنید سر کلاسها، محتوای درسی از مقالاتی است که بعضاً هنوز
چاپ نشده است. خب این بالطبع جنس متفاوتی است تا اینکه ما بخواهیم تازه چیزهایی را درس بدهیم که ۳۰ سال پیش مثلاً مطرح و چاپ شده است.
همین بهروز بودن چقدر میتواند تاثیر داشته باشد؟ ما وقتی به لیست اعضای هیات علمی دانشگاه معتبری مثل شیکاگو نگاه میکنیم، شاید اسمهایی که برای غالب افراد ما آشنا باشد، به گری بکر یا رابرت لوکاس محدود شود و آشنایی چندانی با افرادی مثل آلوارز یا شایمر و چنین اقتصاددانانی نداشته باشیم. حضور این افراد چقدر میتواند ربط داشته باشد به همان بهروز بودن مباحثی که گفتید؟
این هم بالاخره مهم است. مثلاً آقای گری بکر آدم خیلی بزرگی است، ولی بزرگی اسمش برمیگردد به خیلی سالهای پیش و در واقع ایشان اسم خودشان را آن موقعی که کارهای قویشان را ارائه دادند، به دست آوردند و هنوز هم با خودشان دارند. ولی افراد جدیدی هستند که همینطور در حال اضافه شدن به لیست اقتصاددانان بزرگ دنیا هستند و این بهروز بودن ناشی از این مساله است. این استادان در حوزه کاری خودشان آدمهای سرشناسی هستند و یکی از مزایای بهروز بودن این است که آدم به این افراد دسترسی دارد و با آنها آشناست و از آنها استفاده میکند و فقط منحصر به تعداد محدودی از آدمها نیست. بیش از
۴۰ سال است که همه آقای گری بکر را میشناسند. آقای رابرت لوکاس و دیگر استادان را هم همینطور. ولی تعداد قابل توجهی هم در حال کسب اسم و رسم هستند. بهروز بودن به این موضوع مرتبط میشود. چون دائم در حال تحقیق و پژوهش و ارائه نظریات و مقالات تازه هستند.
ظاهراً آقای بکر از وضعیت تحصیلی و سطح دانشجویان ایرانی خیلی راضی هستند. چه چیزی باعث شده که شما و دوستان همدوره شما تا این اندازه در دانشگاه شیکاگو، مقبولیت پیدا کنید؟