صعود ۹۴ پلهای در ۳۴ سال
دست برتر چگونه برای جمهوری اسلامی حاصل شد؟
بر اساس آمار پایگاه استنادی اسکوپوس در هلند، ایران با تولید ۲۳هزارو۶۷۳مقاله علمی اکنون جایگاه شانزدهم تولید علم جهان، و در جایگاه نخست منطقه قرار گرفته است.
یکی از درخواست های سه گانه مردم کشورمان پیش از انقلاب اسلامی دستیابی به «استقلال» بوده است. استقلالی که حاصل آن خودباروری و در نتیجه خودکفایی جوانان این مرز و بوم حاصل آن باشد. در این میان نکته ای که همواره مورد تاکید امام راحل(ره) و مقام معظم رهبری به عنوان پرچمدارن نهضت حسینی مردم کشورمان بوده است، پیشرفت در زمینه های علمی به عنوان گام مهم و ابتدایی پیشرفت در سایر حوزه ها است.
رهبر معظم انقلاب در دیدار استادان دانشگاه تهران با معظم له در سال ۱۳۸۸ بیان داشته اند: «آنچه که در درجهى اول در ایجاد قدرت ملى مهم است، به نظر من دو چیز است: یکى علم است، یکى ایمان. علم مایهى قدرت است؛ هم امروز و هم در طول تاریخ؛ در آینده هم همین جور خواهد بود. این علم یک وقت منتهى به یک فناورى خواهد شد، یک وقت هم نخواهد شد. خود دانش مایهى اقتدار است؛ ثروتآفرین است؛ قدرت نظامىآفرین است؛ قدرت سیاسىآفرین است. یک روایتى هست که میفرماید: «العلم سلطان» - علم، قدرت است - «من وجده صال به و من لم یجده صیل علیه».(شرح نهجالبلاغه، ج ۲۰، ص ۳۱۹) یعنى مسئله، دو طرف دارد:
اگر علم داشتید، میتوانید سخن برتر را بگوئید، دست برتر را داشته باشید - «صال» یعنى این - اگر نداشتید، حالت میانه ندارد؛ «صیل علیه». پس کسى که علم دارد، او دست برتر را بر روى شما خواهد داشت؛ در مقدرات شما دخالت میکند؛ در سرنوشت شما دخالت میکند.»
خوشبختانه طی سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی گام های بلندی برای رسیدن به این اهداف برداشته شده است و در حوزه علوم پزشکی و حوزه سلامت وفناوری نانو، فناوری هسته ای، بیوتکنولوژی هوا و فضا، نانوتکنولوژی و …به پیشرفتهای قابل توجهی دست یافتهایم. موارد زیر از جمله نمونه های پیشرفت علمی و اقتدار نظام جمهوری اسلامی ایران است:
فناوری هستهای
در عرصه هستهای، پژوهشگران و محققان علاوه بر ساخت رادیو داروهای پزشکی، موفق به کارهایی عظیم شدند که هر کدام از آنها افتخاری بسیار بزرگ برای هر کشوری محسوب میشود. غنیسازی اورانیوم، تکمیل چرخه سوخت هستهای و تولید کیک زرد از جمله کارهای افتخارآمیز دانشمندان جوان هستهای کشور بود.
استخراج اورانیوم، تبدیل اورانیوم، فرآوری غنیسازی اورانیوم در دستگاههای سانترینیوژ که دستگاههای بسیار پیشرفتهای هستند، از مراحل مهم صنعت هستهای است و دستیابی به این فرایند برای هر کشوری افتخاری به یاد ماندنی است. در واقع هدف از غنیسازی تولید اورانیومی است که دارای درصد بالایی از ایزوتوپ ۲۲۵ U است و باز فرآوری از مراحل چرخه سوخت هستهای است که کشور جمهوری اسلامی ایران بدون کمک هیچ کشوری به تنهایی به آنها دست یافت.
سانتریفیوژهای نسل اول، دوم و سوم:سانتریفیوژ از اتاقکی سیلندری تشکیل شده است که با سرعت بسیار زیاد حول محور خود میچرخد. هنگامی که گاز هگزا فلوئورید اورانیوم به داخل این سیلندر دمیده میشود نیروی گریز از مرکز ناشی از چرخش آن باعثمیشود که مولکولهای سبکتری که حاوی اورانیوم ۲۳۵ است در مرکز سیلندر متمرکز شده و مولکولهای سنگینتری که حاوی اورانیوم ۲۳۸ هستند در پائین سیلندر انباشته میشوند. نسلهای متفاوت این سانتریفیوژها قابلیتهای متعددی در سرعت و دقت غنیسازی اورانیوم دارند.
کیک زرد:کیک زرد نامی است که به اکسید اورانیوم تغلیظ شده عنوان میشود. از کیک زرد برای تهیه اورانیوم غنیشده استفاده میشود و جمهوری اسلامی ایران موفق به تولید این ماده استراتژیک شد.
این دستاورد بزرگ، در حقیقت قسمت نوید بخش حرکت مستمر و بیوقفه تلاشگران و متخصصان این فناوری بزرگ در مسیر تکمیل برنامه جامع اکتشاف، استخراج و تأمین مواد مورد نیاز تأسیسات هستهای کشور است.
متعاقب پیشرفت های چشمگیر دانشمندان هسته ای کشورمان وعدم تأمین اورانیوم رآکتور تحقیقاتی تهران توسط گروه وین سبب خود اتکایی دانشمندان ایرانی وتولید اورانیوم با غنای ۲۰درصد شد.
۳ برابر شدن تولیدات غنیسازی اورانیوم با غنای ۲۰ درصد، طرحی است که ایران به تازگی آن را اعلام کرده و پاسخی است به اعضای گروه وین یعنی کشورهای فرانسه، روسیه و آمریکا که با ایجاد دستانداز در مسیر برنامههای هستهای ایران، نشان دادهاند که نمیخواهند بنبست ایجاد شده در این مسیر را رفع کنند.
طرح کنونی ایران برای تسریع بخشیدن به تولیدات اورانیوم با غنای ۲۰ درصد با هدف تأمین سوخت برای رآکتور هستهای تهران است که این خود جلوهای از توانمندی دانشمندان و صیانت و اعمال حقوق هستهای ملت به شمار میرود.![]()
علوم پزشکی و حوزه سلامت
ساخت بیوایمپلنتها:تجهیزات پزشکی کاشتنی در بدن هستند که منشا اولیه بیولوژیک(زنده) دارند و با روشهای مهندسی بافت و بیوتکنولوژیک، برای رفع نقایص مختلف در بدن انسان به کار برده میشوند. بیوایمپلنتهای استخوانی و ایمپلنتهای قلبی و عروقی، چند سال است که در کشور جریان دارد اما باید گفت تولید انبوه بیوایمپلنتهای چشمی – حلقوی، از اهمیت فوقالعادهای نسبت به سایر بیوایمپلنتها برخوردار است. این نوع از بیوایمپلنتها در درمان بیماریهای مختلف و ضایعاتی همچون زخم قرنیه، پیوند قرنیه، التهاب قرنیه، تبخال چشمی، سوختگیهای شیمیایی و غیرشیمیایی و
جراحی آب مروارید و آب سیاه به کار میرود.
آنژی پارس، داروی زخم پای دیابتی:این دارو که برای نخستین بار در ایران تولید شد «آنژی پارس» نامیده شد و در سه نوع کپسول، آمپول و پماد عرضه می شود. کارآزماییهای بالینی این دارو نشان داده است که مصرف آن در یک دوره دو ماهه، بین ۵۷ تا ۸۸ درصد زخمهای دیابتی را بهبود می دهد.
آیمود، داروی ایرانی ایدز؛این دارو که حاصل تلاش ششساله یک تیم پزشکی از متخصصان علوم پایه و بالینی و همکاری پانزده مرکز مختلف داخلی کشور است، اگرچه درمان قطعی ایدز نیست اما قدرت آن در بالا بردن سطح ایمنی بدن به اثبات رسیده است به گونه ای که می تواند بیمار را در برابر عوارض عفونت به خوبی تقویت کند.
داروی ایرانی ام اس؛جمهوری اسلامی ایران، هماکنون به عنوان دومین تولید کننده پرمصرفترین داروی ام اس در جهان شناخته میشود. محققان و دانشمندان ایرانی پس از پنج سال تحقیق و مطالعه، با همکاری پزشکان و محققان آلمانی، موفق به تولید دارویی استاندارد برای بیماران ام اس شدهاند.
داروی خوراکی تالاسمی؛با تولید «اسورال» ایران به دومین تولید کننده داروی خوراکی «دفراسیروکس» در دنیا تبدیل شد. مصرف داروی قدیمی دسفرال که بیماران تالاسمی در جهان مصرف میکنند، بسیار مشقت بار است به گونه ای که هفتهای پنج بار به صورت زیرجلدی به وسیله پمپ مخصوص و به مدت ۴ تا ۵ ساعت تزریق می شود اما با تولید داروی جدید این بیماران امکان مصرف دارو را به صورت خوراکی به دست آوردند.
آلواسکین برای سوختگی؛آلواسکین برای درمان سوختگی های عمیق با درجه ۲ و ۳ کاربرد دارد زیرا این بیماران در مراحل اولیه در اثر عفونت یا از دست دادن آب و الکترولیتها از بین میروند. آلواسکین می تواند از این عوارض مثل نفوذ میکروب از محیط بیرون زخم و از دست دادن آب و الکترولیت جلوگیری کند و بیماران را از مرگ نجات دهد.
چسب بافتی یا دوخت زخم بدون نخ و سوزن؛از این چسب بافتی، به منظور کنار هم قرار دادن بافتهای آسیب دیده استفاده میشود. چسبندگی بالا و توانایی تحمل فشار، از ویژگیهای چسبی است که محققان کشور تولید کرده اند. این چسب با وجود تحمل فشار بالا، اشکالات دیگر چسبهای قدیمی، نظیر ایجاد واکنشهای حساسیتی را ندارد. اهمیت دستیابی به این تکنیک تا حدی بالاست که حدود ۶۰ رسانه علمی جهان خبر آن را بازتاب دادند.
درمان ضایعات نخاعی؛نحوه درمان ضایعات نخاعی، با کمک تزریق سلولهای شوان عصب سورالِ پشت پای خود بیمار انجام میگیرد اما در روش جدید که باید از آن به عنوان روش ابتکاری ایرانی نام برد، سلولهای شوان به محل مسدود شده نخاع، تزریق شده و بیمار به مرور حرکت خود را از حالت نیمه فلج باز می یابد.
درمان هپاتیتC؛تولید داروی «پگیلیتد اینترفرون» با نام پگافرون برای درمان هپاتیت C از سوی محققان ایرانی توانست ایران را به عنوان دومین تولید کننده داروی بیوتکنولوژی هپاتیت C در جهان معرفی کند. داروی «پگیلیتد اینترفرون» از اثربخشی طولانی مدت تری نسبت به دیگر داروهای مورد مصرف بیماران مبتلا به هپاتیت C برخوردار است.
تولید واکسن مالاریا وسالک:دستاوردهای جدید انیستیتو پاستورایران این نوید را می دهد که روش های سنتی مقابله با بیماریهای تهدید کننده انسانی کنار گذاشته شود و روش های جدید که می تواند به تولید واکسن منجرشود، روی کار بیاید.
تولید دو داروی آسم؛سال گذشته دو داروی مؤثر برای آسم تولید و نیز پنج اتاق پاک «کلین روم» درکنار دانشگاههای علوم پزشکی کشور ساخته شد که در مجموع می تواند منجر به ۱۵۰ میلیون دلار صرفهجویی ارزی شود.
ساخت و تولید نخستین نانوداروی تزریقی ضدسرطان خاورمیانه با نام تجاری ' سینا دوکسوزوم ' یکی از اقدامات مهم محققان کشورمان درسال جاری بوده است. این نانو دارو نوعی آنتی بیوتیک قابل استفاده در انواع سرطان ناحیه شکمی است.
هوا فضا:
نخستین تلاش پژوهشگران کشورمان که در حوزه هوافضا به ثمر نشست ماهواره " امید " بود. این ماهواره با هدف برقراری ارتباطات متقابل ماهواره و ایستگاه زمینی، تعیین مشخصات مداری و تله متری مشخصات زیرسامانه ها به وسیله ماهواره بر " سفیر ۲ " به صورت کاملا بومی در کشور طراحی و ساخته شد و در مدار زمین قرار گرفت و پس از مدت کوتاهی در آستانه دهه فجر جهان شاهد آخرین دستاورد علمی ایران در زمینه هوا وفضا بود.![]()
آخرین دستاورد علمی ایران در زمینه هوا وفضا، ارسال موجود زنده به فضا بود که توسط کاوشگر پیشگام انجام گرفت و افتخار علمی دیگری را برای نظام جمهوری اسلامی رقم زد. سابق بر این هم دانشمندان جوان هوا فضا در کشورمان افتخارارت علمی فراوانی را کسب کرده بودند که در ذیل به آنها اشاره شده است.
| ردیف | نام ماهواره | خصوصیات |
| ۱ | فجر | ماهواره های شناسایی با ماندگاری و پایداری بالا |
| ۲ | رصد | تصویربرداری و سنجش از دور |
| ۳ | ظفر | عکسبرداری رنگی سه طیفی |
| ۴ | امید | برقراری ارتباطات متقابل ماهواره و ایستگاه زمینی، تعیین مشخصات مداری و تله متری مشخصات زیرسامانه ها |
| ۵ | طلوع | سنجش از راه دور |
| ۶ | زهره | دارای ماموریت های مختلف است که در سالهای آتی پرتاب خواهد شد |
| ۷ | نوید | تصویربرداری از زمین با وضوح تصویر ۷۵۰ متر و به صورت تک باند |
| ۸ | سینا | سنجش از راه دور و دریافت، ذخیره و ارسال داده های مخابراتی |
| ۹ | بشارت | ماهواره مشترک کشورهای اسلامی |
| ۱۰ | پیشگام | کاوشگر ارسال کپسول زیستی به فضا |
ناوری نانو:
- تولید چند نوع نانو پودر
- تولید نانولولههای کربنی
- استفاده از نانوذرات در عروق مصنوعی
- تولید مکمل روغن
- تولید چند نوع نانوکامپوزیت
- تولید مواد و سیالات مغناطیسی
- لایه نشانی نانومتری
- ساخت یک نمونه دستگاه STM![]()
پیشرفت های نانو بیو تکنولوژی در حوزه پزشکی و نانو پزشکی موجب تشخیص بیماری های ناشناخته و درمان قطعی آن به صورت دقیق تر و همچنین راه های تشخیص سریع تر از راه دور را ارائه می کند که متشکل از تجهیزات پیشرفته تشخیص بیماری تراشه های زیستی برای بررسی های گوناگون، دارو رسانی، مرمت بافتی، جایگزینی بافت ها وسایل کاشتنی در بدن(وسایل اندازه گیری و درمان) و حسگرها، وسایل جراحی نانو روبات ها، تست های ژنتیکی، عکسبرداری های پیشرفته و … می باشد که نمونه شاخص آن نانوسکوپ است دستگاه بسیار پیچیده شنوایی سنجی کودکان(برای شناسایی ناشنوایی مادرزادی کودکان).
بیوتکنولوژی(زیست فناوری)
۱ - تولید هورمون رشد انسانی
۲ - دستیابی به فناوری های سلول های بنیادی
ایران در زمینه فناوری و تحقیقات سلول های بنیادی به عنوان یکی از ۱۰کشور برتر جهان محسوب می شود و محققان ایرانی توانسته اند از سلول های بنیادی حتی در پیوندهای مغز و استخوان، پوست و ترمیم بافت آسیب دیده قلب استفاده کنند.
شبیه سازی
علم شبیه سازی نیز در کشور به دانشی بومی تبدیل شده است و شبیه سازی حیواناتی چون بز، گوسفند و گوساله در سال های اخیر باعثشده ایران در زمینه سلول های بنیادی در جمع کشورهای مطرح در این زمینه قرار گیرد.
با جمع بندی تمام موارد فوق ایران بنا بر آمار بین المللی با ۹۴پله ترقی نسبت به سال ۵۷ اکنون در رتبه ۱۶علمی جهان قرار دارد. بر اساس آمار پایگاه استنادی اسکوپوس در هلند، ایران با تولید ۲۳هزارو۶۷۳مقاله علمی اکنون جایگاه شانزدهم تولید علم جهان، و در جایگاه نخست منطقه قرار گرفته است.