دختران مقصرند یا پسران؟
نتایج پژوهشهای مختلف نشان میدهد رابطهای مستقیم میان تحصیلات و افزایش سن ازدواج وجود دارد، چرا که در نتیجه افزایش تحصیلات، سطح توقعات و انتظارهای افراد افزایش مییابد و ایدهآلهای آنها تغییر میکند.
براساس آمارهای موجود، میانگین سن ازدواج دختران در بسیاری از جوامع به خصوص جوامع صنعتی رو به افزایش است. در واقع پیش از انقلاب صنعتی، ازدواج بیشتر یك قرارداد اقتصادی محسوب میشد و تا حد زیادی به دنبال نیازهای اقتصادی صورت میگرفت. در آن شرایط، ازدواج برای یک دختر ارتقای نقش محسوب میشد، زیرا او در خانه پدر، جایگاه اجتماعی مشخصی نداشت اما بعد از ازدواج به كدبانوی منزل تبدیل میشد و در این صورت، پایگاه اجتماعی خود را به دست میآورد و فرصت مییافت تا اساسیترین نقش خود را به عنوان زن در خانه و جامعه ایفا كند.
اما امروزه عوامل گوناگونی موجب افزایش سن ازدواج در بیشتر جوامع شده است که از آن جمله میتوان به افزایش تحصیلات زنان و موقعیت بهتر آنها در جامعه و همچنین استقلال مالی و اقتصادی آنها اشاره کرد. نتایج پژوهشهای مختلف نشان میدهد رابطهای مستقیم میان تحصیلات و افزایش سن ازدواج وجود دارد، چرا که در نتیجه افزایش تحصیلات، سطح توقعات و انتظارهای افراد افزایش مییابد و ایدهآلهای آنها تغییر میکند. به بیان دیگر، حضور زنان برای تحصیل در دانشگاهها و کسب پستهای اجتماعی موجب شده است که ازدواج در عین حال که جزو اولویتهای زندگی آنها به شمار میآید، تنها اولویت
نباشد، زیرا زنان تحصیلکرده به لحاظ تغییر نگرش، با ازدواج به گونه دیگری برخورد میکنند و نسبت به آن سختگیرتر شده اند.
به نظر میرسد یکی از مهمترین عواملی که در این تغییر نگرش مؤثر بوده، استقلال مالی و اقتصادی زنان است و از این جهت، زنان دیگر به مرد به عنوان قیم و سالار نمینگرند و تنها دیدگاه مالی نسبت به مرد مد نظر آنها نیست، بلکه برای زنان تحصیل کرده، علاوه بر وضعیت اقتصادی، معیارهای دیگری نیز مطرح است که موجب میشود آنها گزینش سختتری را در مورد ازدواج پیش روی خود داشته باشد.
واقعیت آن است که نگرش دختران تحصیلکرده نسبت به تشکیل خانواده، متفاوت از دختران با تحصیلات کم است و با افزایش تحصیلات، تمایلات درونی برای دختران اهمیت بیشتر مییابد زیرا خود قادر به تأمین جنبههای مادی زندگی خود هستند. به عبارت دیگر، نگاه دختران تحصیلکرده به ازدواج تنها تأهل نیست، بلکه ازدواج را در جهت رسیدن به آرامش روانی میطلبند. به این ترتیب، این قشر از دختران در صورتی تن به ازدواج میدهند که گمان کنند میتوانند در جریان ازدواج به آرامش دست یابند و در غیر این صورت، تجرد را به ازدواج ترجیح میدهند.
نگرش دختران تحصیلکرده نسبت به تشکیل خانواده، متفاوت از دختران با تحصیلات کم است و با افزایش تحصیلات، تمایلات درونی برای دختران اهمیت بیشتر مییابد زیرا خود قادر به تأمین جنبههای مادی زندگی خود هستند
کمتر دختری است که پس از گرفتن دیپلم در فکر رفتن به دانشگاه و کسب موقعیت اجتماعی نباشد و برخی دختران نیز با دریافت نشانههای اشتباه بر این باورند که با ازدواج از ادامه تحصیلی و پیشرفت اجتماعی باز میمانند؛ این وضعیت زمانی بدتر میشود که طرز تفکر خانوادهها نیز به این سمت گرایش مییابد و ازدواج فرزندان خود را در اولویتهایی پس از تحصیل و مسائلی از این دست قرار میدهند.
درمیان مهمترین فاکتورها می توان به گسترش فرصت های تحصیلی، تغییرات درنیروی کاروفعالیتهای شغلی، اشتغال زنان وشهرنشینی اشاره کرد. افرادی که درمناطق شهری زندگی می کنند به دلیل شیوه های زندگی متفاوت ونیزکنترل اجتماعی ضعیف ترنسبت به مناطق روستایی ازدواج شان باتاخیرصورت می گیرد. جوانان امروزبه خاطرهجوم وسایل ارتباط جمعی تاثیربیشتری ازقالبهای دنیا مدرن می پذیرد ودرانتخاب همسر، معیارها و ملاکهای دنیای متمدن را بیش ازالگوهای ارزشی والدینشان درنظرمی گیرند. امروزه برای زنان معیارهایی ازقبیل نقش اجتماعی، تحصیلات دانشگاهی، تساوی حقوق با مردان، اشتغال درکارهای
خارج ازمنزل و… ازمسائلی است که مورد توجه آنان در انتخاب شوهرانشان است وبرای مردان جوان نیزتصمیم گیری درپذیرش ویا عدم پذیرش خواسته های دختران جوان در امورمذکورنقش تعیین کننده ای درانتخاب همرانشان دارد.
ازطرف دیگروالدین درایران هنوزنقش تعیین کننده ای درمشاوره با فرزندانشان درانتخاب همسردارند وبعضا الگوهای ارزشیشان متفاوت با فرزندانشان است که موجب چالش بین معیارهای والدین وفرزندان می شود
دختران مقصرند یا پسران؟
افزایش میزان تحصیلات مردان هم با افزایش سن ازدواج همراه است. تفاوت درسن ازدواج مردان درمقاطع تحصیلی متوسطه وبالاترهمانند زنان، بیشتراست. اهمیت تحصیلات قبل ازدوره متوسطه، درسن ازدواج برای مردان بیشتراست، زیرا مردان بعد ازترک تحصیل تا زمان بعد ازازدواج دوره ای را معمولابرای خدمت سربازی، یافتن شغل واندوختن پس اندازکافی برای اداره زنذگی به صورت مجرد می گذرانند. آمارها نشان می دهد مردان شهرنشین درمقایسه با مردان روستایی ازسنین ازدواج بالاتری برخوردارهستند. علت آن را می توان درتفاوت آمادگی برای ازدواج مردان وزنان درشهروروستا دانست.
داشتن رابطه خویشاوندی بین زن وشوهر، موجب کاهش سن ازدواج مردان می شود، زیرا سهولت درانتخاب همسرازمیان خویشاوندان موجب ازدواج، زودترمی شود واین امربه علت دخالت والدین درانتخاب همسراست. ازسوی دیگربعد ازازدواج پدرپسروظیفه تامین هزینه زندگی عروس را حداقل تا زمانی که آنها دریک خانه زندگی می کنند به عهده می گیرد ولی امروزه اکثرجوانها به تشکیل زندگی مستقل تمایل دارند که این عامل تبعات خاص خود را به همراه دارد.
در جامعه ایران مردان به خاطراینکه مسئولیت تهیه مسکن وتامین هزینه زندگی را برعهده دارند، بنابراین درصورت عدم تامین آنها هیچ اقدامی برای ازدواج نمی شود. واین درصورتی است که مردان درایران پیشنهاد دهنده ازدواج هستند نه زنان. به خاطر همین بالارفتن سن ازدواج برای مردان به طورمستقیم به بالارفتن سن زنان منجرمی شود. با توجه به دگرگونی نظام های اقتصادی واجتماعی واینکه درابتدای مرحله صنعتی شدن، به علت تغییرنظام خانوادگی وافزایش خانواده هسته ای ومشکل سکونت ومسکن، آماده کردن مقدمات زندگی مستقل مشکل ترازپیش شده است، لذا برای دستیابی به موقعیت بالاتر، به تاخیرانداختن
ازدواج اقدام دوراندیشانه ای است، اقدامی که ترغیب و تشویق والدین و اطرافیان را نیزموجب شده است عدم آمادگی مردان برای تشکیل زندگی خود باعثگرایش دختران به تحصیلات می شود ادامه تحصیل وبه دنبال آن تشکیل خانواده درسنین بالاترمی تواند تبعات مختلفی را به همراه داشته باشد همان طورکه بیان شد مهمترین اثرآن ازنظرجمعیت شناختی، ایجاد دگرگونی درالگوهای زاد وولد است.
در جامعه ایران مردان به خاطراینکه مسئولیت تهیه مسکن وتامین هزینه زندگی را برعهده دارند، بنابراین درصورت عدم تامین آنها هیچ اقدامی برای ازدواج نمی شود. واین درصورتی است که مردان درایران پیشنهاد دهنده ازدواج هستند نه زنان
کاهش فراگیرباروری کشورهای مختلف ازجمله ایران، بیشترنتیجه ازدواج درسنین بالاتر است، همچنین همین عامل می تواند به تربیت صحیح فرزندان وبالارفتن سطح رفاه خانواده منجرشود. درمقایسه بین دو جنس این گونه به نظرمی رسد که سن ازدواج زنان نسبت به جنس مخالف ازرشد قابل توجهی برخورداربوده واین می تواند ازنحوه نگرش زنان نسبت به ازدواج ووضعیت های مرتبط با آن باشد. نگرش های ناظربربهبود موقعیت زنان وافزایش نسبی برابری جنسیتی، قطعا درزمانی که نابرابری زیادی ازنظراقتصادی واجتماعی بین زنان ومردان وجود دارد، ممکن است با ازدواج های دیررس ترهمراه باشد.
امروزه دختران تمایل بیشتری به ادامه تحصیل دررده های بالاتری دارند علت مهم آن ممکن است آن باشد که دررده های تحصیلی بالاتر، ارزش فرصت های ازدست رفته برای زنان بیشترخواهد شد، بنابراین زنان برای تثبیت موقعیت خود، افزایش تحصیلات را برازدواج ترجیح خواهند داد. افزایش تحصیلات افراد، بسیاری ازعوامل مهم مرتبط با ازدواج نظیرانتظارازروابط زناشویی وازدواج ونحوه انتخاب همسررا تحت تاثیرقرارداده است. مثلابرای زنان با تحصیلات بالاتر، امکان حضورفعال دربخشهای بیشتر فراهم می شود، درنتیجه آنها برای خود موقعیتی مشابه با موقعیت مردان را طلب می کنند.
تلاش برای دستیابی به این موقعیت وایجاد امنیت کافی برای پایداربودن آن درطول زندگی، هم زمان وهم فرآیند تشکیل خانواده را دچاردگرگونی می کند. یافتن همسری مناسب که بتواند این موقعیت مورد انتظاررا به رسمیت بشناسد و درحفظ وتداوم آن کوشا باشد، چندان ساده نیست، علاوه براین میزان دستیابی به همسرمناسب برای افراد با سطح تحصیلی بالاترنیزممکن است مشکل ترباشد. تحصیلات درسطح بالاممکن است به طورمستقیم باعثتاخیردرسن ازدواج شود به عبارتی دیگردستاوردهای تحصیلی باعثمشارکت درنیروی کارشده ودرنتیجه جذابیت ازدواج کاهش داده وانگیزه اقتصادی ازدواج زود هنگام را با کمک به افزایش
حقوق ودسترسی به فرصتهای بهترکاهش می دهد.
منبع: تبیان