اگر فرزند نوجوان دارید، حتما بخوانید
دوره بحران هویت، معمولاً برای نوجوان و والدین او اضطراب و فشار روانی دارد.
به گزارش افکارنیوز، دوره نوجوانی، دوره شکل گیری شخصیت و ظهور ویژگی های منحصر به فرد نوجوانان است. آنها از نظر ویژگی های شخصیتی، رشد جسمی، رشد روانی، استعدادها و توانایی ها با یکدیگر متفاوتند. بحران هویت همان فرآیند کسب استقلال و شکل گیری شخصیت فردی و انحصاری نوجوان است و او در این مسیر با خود واقعی اش آشنا می شود.
شروع بحران هویت یابی نوجوان
بحران هویت یا خودیابی از حدود دوازده سالگی آغاز می شود. تقریباً تا بیست و پنج سالگی ادامه دارد و اوج این وضعیت در حدود هجده سالگی است. اگر همه چیز درست پیش برود، نوجوان خود و توانایی هایش را کشف خواهد کرد، به اهداف مشخصی می رسد و نظام ارزشی شخصی برگرفته از اصول و ارزش های خانواده و جامعه خود را انتخاب خواهد کرد. در این مسیر، نوجوان در ابتدا ارزش های خانواده و جامعه خود را مورد انتقاد و حتی انکار قرار می دهد و به پرسش و چالش با والدین می پردازد و همین مسئله می تواند سبب شعله ور شدن آتش اختلاف بین نوجوان و والدینش شود.
بحران هویت چگونه شروع می شود؟
این پدیده با پیدایش سوال هایی در ذهن نوجوان شروع می شود مانند: من کیستم و آینده ام چگونه خواهد بود؟ در چه کار و شغلی موفق تر می شوم؟ همسرم چگونه فردی باید باشد؟ با کدام باورها و ارزش ها باید زندگی کنم؟ و خلاصه من کجا هستم؟ و به کجا می روم؟
فرصت مناسب برای والدین
گاهی نوجوان افکار خود را با والدینش مطرح می کند و فرصت مناسبی برای والدین فراهم می شود تا در یک فضای صمیمانه، پای صحبت نوجوان خود بنشینند و او در این گفتگوها، آرزوها و اهداف مناسب و خاص خود را کشف کند زیرا او موجودی منحصر به فرد است که باید مسیر مناسب خود را بیابد. والدین هم می توانند ارزش های اصیل انسانی را به او یادآوری نمایند و از تحمیل آرزوهای برباد رفته خودشان به نوجوان امتناع کنند چون در آینده پیامد منفی برای او خواهد داشت که در قالب یک حس کلی ناشادی و عدم رضایت از زندگی می تواند بروز کند.
نوجوان امروزی در فرآیند هویت یابی
زندگی نسل های گذشته تقریباً مشخص و ساده بود زیرا هویت و کیستی خود را از خانواده دریافت می کردند، به توصیه بزرگان فامیل گوش می دادند و به احتمال زیاد شغل خانوادگی را ادامه داده و به وضع موجود با همسرشان راضی بودند. اما کار نوجوان امروزی بسیار مشکل شده است. او اغلب در مسیر انتخاب اهداف زندگی، تنهاست و نمی تواند هویتش را از خانواده خود بگیرد. او مجبور است هویت فردی خود را از میان گزینه های زیادی که پیش رو دارد انتخاب کند.
اضطراب و فشار روانی
دوره بحران هویت، معمولاً برای نوجوان و والدین او اضطراب و فشار روانی دارد. نوجوان به آینده و زندگی خود می اندیشد، رویاهایی در سر می پروراند و در صدد کسب استقلال و تحقق آرزوهای خود است.
اما والدین او به دلایلی مانند وابستگی به فرزند یا نگرانی از استقلال طلبی او، یا خطراتی که در کمین نوجوانان است، احساس اضطراب و نگرانی دارند و ممکن است به رفتارهای هیجانی دست بزنند و ندانسته رابطه خود را با نوجوان شان تخریب کنند.
در این شرایط نوجوان احساس می کند که والدینش به جای آنکه به او کمک کنند تا کم کم روی پای خود بایستند، مانند وزنه ای به پای او آویزان شده اند و به او مجال حرکت، خودیابی و خود ابرازی نمی دهند. عدم آگاهی والدین و مربیان با شیوه های مناسب تربیتی هم می تواند مشکل آفرین باشد و نوجوان را وادار نماید تا در مورد روش هایی که شاید، مورد تایید والدین و جامعه نباشد، دست به مقابله بزند که سبب عمیق تر شدن شکاف بین نوجوان و والدینش می شود.
هویت منفی شکست چیست؟
این نوجوان به طور کلی با ارزش های والدین و جامعه در تضاد است. هویت منفی اغلب در شرایطی به وجود می آید که والدین و جامعه نکات مثبت نوجوان را نادیده گرفته، موفقیت های او را حمایت و تایید نمی کنند و اغلب برچسب بزهکار یا بی عرضه به او می زنند. در این حالت نوجوان نیز نقش و وظایفی را که خانواده یا اجتماع برای او مناسب تشخیص می دهند، با تمسخر و پرخاشگری و خصمانه رد می کند و ممکن است رفتارهای غیر عادی انجام دهد.
هویت مثبت موفق چیست؟
نوجوانانی که موفق شوند از بحران هویت عبور کنند دارای شخصیت محکم و قاطع می شوند و تصویر روشنی که از خود و آینده در ذهن دارند. آنها اهدافی برای خود تعیین می کنند، با اعتماد به نفس عمل می کنند و عزت نفس بالایی دارند. می دانند از زندگی چه می خواهند و به کجا خواهند رسید، خود را باور دارند و با مهارت هایی که آموخته اند دسترسی به اهداف شغلی و ازدواج را ممکن می کنند. آنها برای مسائل و موانع زندگی خود می توانند راه حل هایی بیابند یا درخواست کمک کنند.
ضرورت کسب هویت
استقلال بخش مهمی از نیازهای انسان را تشکیل می دهد و پایه و اساس استقلال نوجوان بر کسب هویت بنا شده است. هویت به نوعی همان تفسیری است که فرد از شخصیت خود دارد و از دو بخش تشکیل می شود، یک بخش که برداشت فرد از خودش است و بخشی که برداشت جامعه از فرد است و هر چه این دو تصویر به هم نزدیکتر باشند نشان از سلامت روانی بیشتر فرد دارد.
علائم ماندن در بحران هویت
نوجوانانی که نتوانسته اند از بحران هویت عبور کنند تصویر روشنی از کیستی خود ندارند، آنها دچار سردرگمی، بی هدفی و نوعی یاس و افسردگی می شوند و به یک تصویر منفی از خود می رسند. در بحران هویت، نوجوان به شدت اضطراب و ناراحتی ذهنی دارد و در عرصه های عملکرد اجتماعی، تحصیلی و شغلی دچار شک و تردید است و نمی داند چه تصمیمی بگیرد، الگو و مدل مناسبی برای زندگی ندارد، معیاری برای رفاقت و دوستی ندارد، رفتار جنسی مناسب را نمی داند و در تشخیص دینی و مذهبی، نظام ارزش های اخلاقی و تعهدات اجتماعی سردرگم است.
والدین و نوجوانان
گاهی والدین وضعیت خاص نوجوان را درک نمی کنند و از او انتقاد می کنند، آن هم درست زمانی که او نیاز شدید به دوستی و تفاهم آنها دارد. نوجوان در بحران هویت، دچار تضادها و کشمکش های ضد و نقیض زیادی است. این تضادهای درونی سبب رفتارهای ضد و نقیض نوجوان می شود که احتمال دارد نتیجه رفتار خصمانه والدین باشد. اگر والدین بحران درونی و تضادهای نوجوان را درک کنند و بتوانند با او به تفاهم و درک مشترکی برسند احتمال این که نوجوان در مقابل والدین عصیان و سرکشی نکند، زیاد می شود.
به والدین توصیه می شود که سرکشی ها و مخالفت های نوجوانان را از علائم رشد و از ویژگی های دوره نوجوانی بدانند و این تغییرات را دائمی ندانند. پدر و مادر آگاه، تغییر دادن عقیده و هدف را وسیله سرزنش نوجوان قرار نمی دهند زیرا می دانند او فرصت زیادی دارد تا بیازماید و بهترین و مناسب ترین را انتخاب کند و با افزایش سن، از ثبات راس بیشتری برخوردار خواهد شد و به تدریج راه خود را می یابد. همیشه کمک گرفتن از یک مشاور و گفتگو با او درباره مسائل زندگی می تواند راه گشا باشد.
توصیه به والدین
از انتقاد و سرزنش خودداری کنید. زیرا سبب لجبازی می شود. از برچسب های ناروا بپرهیزید. نکات مثبت نوجوان را تایید و تحسین کنید زیرا سبب افزایش اعتماد به نفس او می شود. اما سرزنش و تحقیر و یادآوری نقطه ضعف ها؛ حس خلاقیت را از او سلب می کند و به او احساس ضعف و بی ارزشی می دهد. سختگیری های افراطی نیز نوجوان را وادار به پنهان کاری خواهد کرد، پس سعی کنید بیش از حد او را محدود نسازید.
خدمات مشاوره ای
یک مشاور با تجربه می تواند با آموزش مهارت های زندگی به این نوجوانان کمک کند. مهارت های زندگی شامل توانایی شناختن خود و افزایش خودآگاهی، توانایی تصمیم گیری، توانایی درک ارزش های فردی و خانوادگی، توانایی برقراری روابط مطلوب، توانایی مقابله با هیجان ها و هدفمند شدن است. در این صورت فرد برای زندگی خود معنایی می یابد و مسئولیت انتخاب ها و تصمیم های زندگی خویشتن را به عهده می گیرد. ارتباط با دیگران و ارزیابی این روابط نیز به شکل گیری هویت کمک می کند، تصور فرد از وضع جسمانی اش در هویت او تاثیر می گذارد. اگر ارزش های والدین و جامعه همسو باشند، هویت نوجوان سهل تر شکل
خواهد گرفت. در مواردی که ارزش های خانواده و جامعه در تعارض باشند نوجوان دچار سردرگمی می شود و شکل گیری هویت او مشکل تر می شود. در این موارد نیز می توانید از خدمات مشاوره ای بهرمند شوید.
آرامش/ شماره ۱۴/ نيمه اول شهريور ماه ۹۲/ فرانسيس پيرماني/ صفحه ۴۴