آیا چشم زخم واقعا حقیقت دارد؟!
چشم زخم حق است و توسل به دعا براى دفع آن نیز حق است.
به گزارش افکارنیوز، بررسی آیات و روایاتی که به مسأله چشم زخم اشاره دارند
چنانکه میدانیم معروفترین آیهای که در آن به چشم و آثار مخرب آن اشاره شدهاست آیه ۵۱ سوره مبارکه قلم است که خداوند در این آیه خطاب به رسولخدا صلیاللهعلیهوآله چنین میفرماید: وَ إِنْ یَکادُ الَّذینَ کَفَرُوا لَیُزْلِقُونَکَ بِأَبْصارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّکْرَ وَ یَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ؛
و آنان که کافر شدند، چون قرآن را شنیدند چیزى نمانده بود که تو را چشم بزنند، و مىگفتند: «او واقعاً دیوانهاى است.»
در تفسیر این آیه شریفه نظرات گوناگونی از سوی مفسران ارائه شده است؛
چنانکه میدانیم معروفترین آیهای که در آن به چشم و آثار مخرب آن اشاره شدهاست آیه ۵۱ سوره مبارکه قلم است که خداوند در این آیه خطاب به رسولخدا صلیاللهعلیهوآله چنین میفرماید: وَ إِنْ یَکادُ الَّذینَ کَفَرُوا لَیُزْلِقُونَکَ بِأَبْصارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّکْرَ وَ یَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ؛
و آنان که کافر شدند، چون قرآن را شنیدند چیزى نمانده بود که تو را چشم بزنند، و مىگفتند: «او واقعاً دیوانه اى است.»
در تفسیر این آیه شریفه نظرات گوناگونی از سوی مفسران ارائه شده است؛
از جمله صاحب تفسیر نمونه چنین می نویسد:
۱ - بسیارى از مفسران گفتهاند: منظور این است که دشمنان به هنگامى که آیات با عظمت قرآن را از تو مىشنوند، به قدرى خشمگین و ناراحت مىشوند، و با عداوت به تو نگاه مىکنند که گوئى مىخواهند تو را با چشمهاى خود بر زمین افکنند و نابود کنند! و در توضیح این معنى جمعى افزودهاند که آنها مىخواهند از طریق چشم زدن که بسیارى از مردم به آن عقیده دارند و مىگویند در بعضى از چشمها اثر مرموزى نهفتهاست که با یک نگاه مخصوص ممکن است طرف را بیمار یا هلاک کند، تو را از بین ببرند.
۲ - بعضى دیگر گفتهاند که این، کنایه از نگاههاى بسیار غضبآلود است مثل اینکه مىگوئیم فلانکس آنچنان بد به من نگاه کرد که گوئى مىخواست مرا با نگاهش بخورد یا بکشد!
۳ - تفسیر دیگرى براى این آیه به نظر مىرسد که شاید از تفسیرهاى بالا نزدیکتر باشد و آن اینکه قرآن مىخواهد تضاد عجیبى را که در میان گفتههاى دشمنان اسلام وجود داشت با این بیان ظاهر سازد و آن اینکه: آنها وقتى آیات قرآن را مىشنوند آنقدر مجذوب مىشوند و در برابر آن اعجاب مىکنند که مىخواهند تو را چشم بزنند(زیرا چشم زدن معمولا در برابر امورى است که بسیار اعجاب انگیز مىباشد) اما در عین حال مىگویند: تو دیوانهاى، و این راستى شگفتآور است، دیوانه و مجنون کجا و این آیات اعجابانگیز جذاب و پرنفوذ کجا؟. این سبک مغزان نمىدانند چه مىگویند و چه نسبتهاى ضد و نقیضى
به تو مىدهند؟
علامه طباطبایی نیز در تفسیر شریف المیزان فی تقسیر القرآن در شرح این بخش از آیه میفرمایند:
کلمه(زلق) به معناى زلل و لغزش است، و(ازلاق) به(معناى ازلال، یعنى صرع است، و کنایه است از کشتن و هلاک کردن. و معناى آیه این است که: محققا آنها که کافر شدند وقتى قرآن را شنیدند نزدیک بود با چشمهاى خود تو را به زمین بیندازند، یعنى با چشمزخم خود تو را بکشند. و مراد از این(ازلاق به ابصار) – به طورى که همه مفسرین گفتهاند – چشم زدن است، که خود نوعى از تاثیرات نفسانى است و دلیلى عقلى بر نفى آن نداریم، بلکه حوادثى دیده شده که با چشم زدن منطبق هست، و روایاتى هم بر طبق آن وارد شده، و با این حال علت ندارد که ما آن را انکار نموده بگوییم یک عقیده خرافى است. علامه در ادامه و در یک
بحثروایی به دو حدیثاز رسول خدا صلی الله علیه و آله در اینباره استناد میکنند و میفرمایند:
در الدرالمنثور است که بخارى از ابن عباس روایت کرده که گفت: رسول خدا صلى اللّه علیه و آله وسلم در تفسیر آیه و ان یکاد الذین کفروا فرمود: مسأله چشم زخم حق است و در همان کتاب است که ابونعیم در کتاب الحلیه از جابر روایت کرده که گفت: رسول خدا صلى اللّه علیه و آله وسلم فرمود چشم زخم، مرد سالم را در قبر و شتر سالم را در دیگ قرار مىدهد.
اما در باب اینکه آیا چشم زخم حقیقت دارد یا نه برخی صاحب نظران و مفسران چنین گفتهاند:
بسیارى از مردم معتقدند در بعضى از چشمها اثر مخصوصى است که وقتى از روى اعجاب به چیزى بنگرند ممکن است آن را از بین ببرد، یا درهم بشکند، و اگر انسان است بیمار یا دیوانه کند.
این مسأله از نظر عقلى امر محالى نیست، چه اینکه بسیارى از دانشمندان امروز معتقدند در بعضى از چشمها نیروى مغناطیسى خاصى نهفته شده که کارائى زیادى دارد، حتى با تمرین و ممارست مىتوان آن را پرورش داد، خواب مغناطیسى از طریق همین نیروى مغناطیسى چشمها است.
در دنیائى که اشعه لیزر که شعاعى است نامرئى مىتواند کارى کند که ازبسیاری سلاح ها ساخته نیست پذیرش وجود نیروئى در بعضى از چشمها که از طریق امواج مخصوص در طرف مقابل اثر بگذارد چیز عجیبى نخواهد بود.
بسیارى نقل مىکنند که با چشم خود افرادى را دیدهاند که داراى این نیروى مرموز چشم بودهاند، و افراد یا حیوانات یا اشیائى را از طریق چشمزدن از کار انداختهاند.
لذا نه تنها نباید اصرارى در انکار این امور داشت بلکه باید امکان وجود آن را از نظر عقل و علم پذیرفت.
در روایات اسلامى نیز تعبیرات مختلفى دیده مىشود که وجود چنین امرى را اجمالاً تایید مىکند.
در حدیثی آمده است که امیرمۆمنان علیه السلام فرمود: پیامبر براى امام حسن و امام حسین علیهم السلام رقیه گرفت، و این دعا را خواند: اعیذکما بکلمات التامة و اسماء الله الحسنى کلها عامة، من شر السامة و الهامة، و من شر کل عین لامة، و من شر حاسد اذا حسد: شما را به تمام کلمات و اسماء حسناى خداوند از شر مرگ و حیوانات موذى، و هر چشم بد، و حسود، آنگاه که حسد ورزد مىسپارم، سپس پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم نگاهى به ما کرد و فرمود: اینچنین حضرت ابراهیم براى اسماعیل و اسحاق تعویذ نمود.
در نهجالبلاغه نیز آمده است: العین حق و الرقى حق: چشم زخم حق است و توسل به دعا براى دفع آن نیز حق است.
این نیز لازم به یادآورى است که قبول تأثیر چشمزخم به طور اجمال به این معنى نیست که به کارهاى خرافى و اعمال عوامانه در اینگونه موارد پناه برده شود که هم بر خلاف دستورات شرع است، و هم سبب شک و تردید افراد ناآگاه در اصل موضوع است، همانگونه که آلوده شدن بسیارى از حقایق با خرافات این تأثیر نامطلوب را در اذهان گذاردهاست.
و در انتها تذکر نکتهای که شهید مرتضی مطهری در اینباره بیان کردهاند خالی از لطف نیست. ایشان در کتاب آشنایی با قرآن چنین مینویسند:
چشمزخم، اگر هم حقیقت باشد، به این معنای رایج امروز در میان ما ـ بالاخص در میان طبقه نسوان که فکر میکنند همه مردم، چشمشان شور است ـقطعاً نیست، همان کفار جاهلیت هم به چنین چیزی قایل نبودند، بلکه معتقد بوند که یک نفر وجود دارد و احیاناً در یک شهر، ممکن است یک نفر یا دو نفر وجود داشته باشند که چنین خاصیتی در نگاه و نظر آنها باشد، پس قطعاً به این شکل که همه مردم دارای چشم شور هستند و همه مردم به اصطلاح، نظر میکنند، نیست.