مردم پردیس می توانند از دولت خسارت بگیرند؟!
اگر شهروندان به علت استفاده از آب شرب ناسالم دچار آسیب و هزینه شوند، آیا دولت در این شرایط تکلیف به جبران خسارت دارد؟
- از دو منظر می توان به این سوال پاسخ داد اول اینکه دولت(البته طبیعتا منظورمان نماینده دولت است که در مانحن فیه می تواند شرکت آب منطقه ای یا شرکت عمران یک شهر جدید باشد.) قراردادی با اشخاص منعقد می نماید و بر اساس آن تعهد می نماید آب شرب و بهداشتی و سالم در اختیار آنها قرار دهد و اگر به هر علتی این تعهد ایفاء نگردد و در اثر عدم اجرای صحیح تعهد خسارتی به طرف قرراداد وارد شود ملزم به جبران است.
البته باید به عنصر تقصیر نیز توجه نمود. مسئولیت در این امر متوجه کسانی خواهد بود که در اجرای تعهداتشان قصور یا تقصیر کرده باشند و موجبات خسارت را فراهم کرده باشند.
یک بعد دیگر مساله مسئولیت مدنی دولت است. اگر در اثر قصور دستگاه های دولتی خسارتی به مردم وارد شود آیا امکان مطالبه آن وجود دارد؟
برخی از استادان حقوقی در بیان مسئولیت مدنی گفتهاند که مسئولیتی است که در برابر ایجاد خسارت به وجود میآید و بهوجودآورنده خسارت را ناگزیر از جبران خسارت میکند. اصولا مسئولیت مدنی به معنی مسئولیت پرداخت خسارت است. بر مبنای این مسئولیت بین زیان زننده و زیان دیده، رابطهای خاص که همان لزوم جبران خسارت است، بهوجود میآید.
بنابراین مسئولیت مدنی در معنی عام و وسیع آن، شامل مسئولیت قراردادی و مسئولیت خارج از قرارداد است. هرچند در باب مسئولیت قراردادی و مسئولیت خارج از قرارداد بحثزیادی مطرح است، در یک بیان کلی هرگونه جبران خسارت را شامل میشود.
اما وقتی صحبت از مسئولیت مدنی دولت میشود مراد بحثعبارت از دو مفهوم کلی است: مفهوم اول مسئولیت مدنی دولت ناشی از اراده یا عمل حاکمیتی یا تصدیگری نهاد دولت است. مفهوم دوم مسئولیت مدنی دولت ناشی از اراده یا عمل یا ترک عمل کارکنان دولت به سبب اقداماتی است که از سوی این کارکنان به اشخاص وارد میشود. مسئولیت مدنی دولت عبارت است از اصل پاسخگویی و لزوم جبران خسارت توسط دولت و مقامات آن در مقابل اشخاص حقیقی یا حقوقی.
مسئولیت مدنی صرفا در صورتی قابل طرح و انتساب است که واردکننده خسارت در انجام عمل خسارتبار و زیانآور، مرتکب تقصیری شده باشد. ملاک در این مسئولیت، سنجش اخلاقی رفتار مباشر خسارت است که اگر از نظر اجتماع، انحراف و تجاوز از رفتاری باشد که برای حفظ حقوق دیگران لازم است، وی ملزم به ترمیم خسارت است و اگر از نظر اخلاقی رفتار وی عاری از سرزنش باشد، ضمانی بر عهده او نیست. بر طبق نظریه تقصیر تنها دلیلی که میتواند مسئولیت کسی را نسبت به جبران خسارت توجیه کند، وجود رابطه علیت بین تقصیر و ضرر وارده است.
بنا بر این در صورت تحقق شرایط قانونی چنین خساراتی قابل مطالبه از مسئول خسارت خواهد بود.
سید صابر شیخ الاسلامی کارشناس ارشد حقوق بشر و وکیل دادگستری