با کودک درونتان آشتی کنید
بنا به عقیده دکتر اریک برن، رهبر فکری مکتب روانشناسی تحلیل رفتار(TA)، شخصیت ما، ترکیبی از سه جزء والد، بالغ و کودک است.
به گزارش افکارنیوز، هنوز دیر نشده، شاید بگویید، دیگر از من گذشته، اما برای احیا، رشد و بالندگی، بازیابی و شفای کودک درون، هر زمان مناسب است. شاید این مقالات تلنگری باشد که شما را با کودک درون تان آشتی دهد و بکوشید او را در وجود خود پیدا کنید.
بنا به عقیده دکتر اریک برن، رهبر فکری مکتب روانشناسی تحلیل رفتار(TA)، شخصیت ما، ترکیبی از سه جزء والد، بالغ و کودک است. والد بیانگر روحیه امر و نهی و باید و نبایدهای پدرانه و مادرانه ماست. بالغ در هر موضوعی به شما کمک می کند ابتدا اطلاعات را جمع آوری کنید و بعد به تحلیل سود و زیان بپردازید و کودک هم همان تجربه های ضبط شده هر انسان است که از دوره کودکی خود آموخته است. در واقع هر فرد این سه حالت را با درجات خفیف، متوسط و شدید در خود دارد. گاهی فردی، والد سرزنشگر پررنگی دارد. فردی دیگر، بالغ قوی و قدرتمندی دارد و گاهی کودک بازیگوش یک فرد تسلط بیشتری دارد که بسته به موقعیت
های زمانی و مکانی مختلف، یکی از آن سه بیشتر خودنمایی می کند.
هدف این مقالات، توضیح انواع و اشکال کودک درون است، برای مثال وقتی نشانه های کودک لجباز درون خودتان را بشناسید و بدانید که حضور او در رفتارهای شما می تواند مضر باشد، طبیعی است که او را تحت نظارت بالغ درون خود قرار دهید. وقتی شما با روحیات کودک آزرده و افسرده آشنا بشوید، طبیعی است که به سمت راه های درمان آن بروید. به هر حال شناخت این حالت های روانشناختی کودک درون خود، شما را به درکی آگاهانه می رساند که دوباره در هر سنی که هستید به او توجه کنید، نوازشش کنید و اجازه بدهید در بخشی از زندگی شما حضور جدی داشته باشد.
کشف کودک درون
وقتی کودک درون شاد و سرمست است، می خواهد زبان بگشاید، عواطفش را بیان کند، فریاد بزند و محدوده قفسش را بشکند. دوست دارد در جشن تولد خود، شب یلدا و عید نوروز شادی کند. دوست دارد با پرندگان پرواز کند، بخندد، ناز کند، خود را لوس کند، مثل بچه های بازیگوش از دیوار راست بالا برود، تخیلش را در دفترچه نقاشی با خط خطی های جورواجور پر کند، غریزه اش را پی بازی بفرستد، حنجره اش را پر از آواز قناری ها بکند، توپ بازی کند. دوست ندارد کسی از او حساب و کتاب بخواهد و زندگی را سراسر شور، مستی، خنده و شادی می خواهد. گاهی که غمگین یا خشمگین می شود، گریه کند، بغض و ناله کند و در خود فرو رود.
کودک درون، سرشار از احساسات است و به همین دلیل حساس است. این جنبه از وجود ما نمادی شگرفت از بازیگوشی، خلاقیت و نوآوری است.
اما در این میان بزرگترها دست به کار می شوند و چون صلاحش را می خواهند، تصمیم می گیرند او را تربیت کنند، پس عقده هایشان سر باز می کند و طبق نیازها و خواسته هایشان به او امر و نهی می کنند و او را پر می کنند از بکن و نکن های عصبی: «این را بگو، آن را نگو، این زشت است، آن زشت نیست، به حرف ما گوش کن وگرنه…» این طفل حساس و نازک نارنجی تنبیه می شود و کودک درون که بارها تنبیه شده است، رفته رفته ترسو می شود. پدر و مادر، همواره کودکی سر به راه می خواهند که مایه دردسر نباشد، چون از اینکه آبرویشان برود می ترسند و از آنجا که زیاد خودشان را قبول ندارند، همین احساس را به کودک شان نیز
تلقین می کنند. کودک درون احساس گم شدگی می کند، از خود می پرسد درست و نادرست کجاست، زیرا احساسش یک چیز است و والدین و اطرافیانش چیزی دیگر می گویند. کدام یک درست می گویند؟! کودک می خواهد آزاد باشد؛ اما آنها نمی گذارند. کم کم کودک به دروغ رو می آورد، کم کم دیگر حرف راست نمی زند، یاد می گیرد قسم بخورد و وقتی دروغ می گوید، احساسش زخمی بزرگ بر می دارد و ناله هایی کش دار در ناخودآگاهش طنین می اندازد. مانند بزرگسالان توقعش بالا می رود و می کوشد در کودکی بزرگ جلوه کند. دیگران به او می گویند تو دیگر بزرگ شده ای، دست از این بچه بازی ها بردار! تو یک خانم شده ای و باید بچه های کوچک را
بزرگ کنی. به این ترتیب کم کم خنده از لبان کودک رخت می بندد و می خواهد یک بزرگسال باشد. چه کار کند؟ بزرگترها این طور صلاحش را می خواهند! در نتیجه کودک درون خود را نفی می کند، احساساتش را محدود و گاهی مسدود می کند، ساکت می شود، خفه خون می گیرد، قفسی برای خود می سازد و مانند یک قناری در آن محبوس می شود، سپس به خود می گوید: «حالا شدی آن چیزی که بزرگترها می خواهند، بی دردسر!» کودک درون اکنون چند سالی از عمرش گذشته، محبوس نگاه و کلام بزرگترهاست و دیگر نمی تواند آزادانه احساساتش را بروز دهد. در خود فرو می رود، گریه می کند و می ترسد خودی نشان بدهد. اینک بزرگترها دیگر به نتیجه
دلخواه شان رسیده اند. از او تعریف ها می کنند: «ببین چه کودکی! هر چه ما می گوییم گوش می کند؛ آقا شده، خانم شده! حرف روی حرف بزرگترها نمی زند.»
کودک درون دیگر هیجان و سرمستی همیشگی را ندارد، احساس می کند به کمبود انرژی دچار است. بیماری های گوناگون به سراغش می آید، در نتیجه منزوی و افسرده می شود، می ترسد احساسش را بیان کند و دیگر خلاق و نوآور نیست، می ترسد مسخره اش کنند یا از امتیازات محرومش کنند. خنده های کودک درون بر مبنای تایید بزرگترها خودنمایی می کند. اینجا بزرگترها، قهرمان این داستان هستند و خیال شان راحت است که دیگر کودک درون اعتماد به نفسی ندارد که بخواهد عرض اندام کند. زندگی آرام، ساکت و بی هیجان از همین جا آغاز می شود. کودک درون تلاش می کند به هر شیوه ای محبت و نوازش بزرگترها را به خود جلب کند، وارد
بازی های نمایشی می شود، مهر و محبت اطرافیان را می جوید، به شدت از محرومیت، عدم تایید و طرد شدن می ترسد، محبت را گدایی می کند و حاضر است هر تحقیر و ذلتی را بپذیرد؛ اما او را دوست بدارند. حاضر است کتک بخورد و خشونت را تحمل کند؛ اما او را ترک نکنند. از این رو، دیگر انرژی اش را صرف نوآوری رفتارهای خلاق نمی کند، بلکه با مجموعی از ترس های گوناگون به زندگی خود ادامه می دهد و می آموزد وارد رقابت با بزرگسالان بشود و بدود تا عقب نیفتد. پس به اجبار با انواع اضطراب ها درگیر و به انواع بیماری های جسمی دچار می شود. از طرفی دیگر، درگیر حقایق می شود، همیشه خود را با عوامل بیرونی مقایسه
می کند، خودش را کوچکتر از دیگران می بیند، احساس کمبود می کند و کم کم با عقده های حقارت دست به گریبان می شود و همان عزت نفس و اعتماد به نفس اندک را هم از دست می دهد.
سه گام به سوی کودک درون تان بردارید!
زمانی می توانید به کودک درون تان کمک کنید که سه مسیر را طی کنید. ابتدا او را درون خود پیدا کنید، دوم، او را به خوبی بشناسید و سوم، کودک درون تان را تجربه و با او زندگی کنید!
ابتدا کودک درون تان را هر کجای ذهن تان ایستاده یا چمپاتمه زده ردیابی کنید. آیا نشانی های کودک درون تان را دارید؟ کسی را به جای او اشتباه نگیرید. شاید در لایه های ضمیر ناخودآگاه تان مدفون شده، شاید پشت میله های زندان ذهن والدتان محبوس شده، شاید از ترس خود را جایی پنهان کرده، شاید رفت و آمدش را در لایه های ذهنی تان کمرنگ کرده یا قهر کرده است. شاید سال هاست گریه سر داده و او را جدی نگرفته اید. پس از آن که پیدایش کردید، او را نوازش کنید و در آغوش بگیرید! شاید ابتدا نوازش تان را پس بزند، اما به خشم و نفرت او حق بدهید و ناامید نشوید! باز هم به طرفش بروید، او را نوازش کنید و
بگذارید آرام آرام به شما اعتماد کند. بی گمان دستیابی به این هدف وقت گیر است، اما تصمیم گرفته اید به جزئی طلایی از وجودتان احترام بگذارید. پس امیدوار باشید!
در مرحله دوم، باید طبیعت کودک درون تان را بشناسید و با لایه های احساسی او آشنا شوید، هویت و ماهیتش را تجزیه و تحلیل کنید و با افکار، احساسات و رفتارش عمیقاً آشنا شوید و بدانید او چگونه فکر می کند، چگونه احساس می کند و چگونه رفتار می کند! رویاها و آرزوهای کودک درون تان چیست؟ انرژی خود را از کجا می گیرد؟ کی غمگین می شود و کی شاد؟ آیا افکارش آزادانه است؟
در مرحله سوم باید کودک درون را در زمان ها و مکان های مختلف تجربه کنید و با او به سفرهای گوناگون بروید تا مطمئن شوید خلق و خویش از ثبات برخودار است. آیا هیجان زندگی دارد؟ آیا پی در پی بهانه گیری نمی کند؟ آیا پی در پی می ترسد و نگرانی و دلشوره دارد یا اگر به او بها و شخصیت بدهید، فوق العاده عمل می کند؟ اگر بخواهید من ِ بالغ قوی داشته باشید باید ابتدا از کودک درون خود مطمئن شوید. نمی توانید موفقیت خود را بر پایه کودک درون منزوی، افسرده، دلمرده، ناامید و وحشت زده بنا کنید. تجربه کودک درون باید آگاهانه باشد. باید چون کودکی بازیگوش بشوید، احساس های یک کودک را از خود بروز
بدهید، بالا و پایین بپرید و حضور او را در زندگی خود تجربه کنید. دیگر اجازه ندهید کودک بدون تجربه، پا به دنیای بزرگسالان بگذارد. بهترین تجربه کودک درون، بازی آزاد است. کودک را همچون یک ماشین تربیت نکنید، بلکه به او جشن و سرور بیاموزید و نگذارید کسی درباره او بیش از حد قضاوت کند یا والد سرزنشگر درباره او پیش داوری نماید.
راز/ شماره ۴۱/ نیمه دوم بهمن ماه ۹۲/ دکت علی شمیسا/ صفحه ۳۸