علیاکبر؛ مؤذن کاروان حسینی(ع)
ولادت حضرت علیاکبر(ع)
علياكبر(ع) بزرگترين پسر امام حسين(ع) از نظر صورت و سيرت و سخن گفتن بهحدي شبيه پيامبر خدا(ص) بود كه هركسي شوق ديدار ايشان را داشت، به او مينگريست.
طبق نقلی امام حسین علیه السّلام هنگام رفتن علیاکبر به میدان نبرد فرمود: «خداوندا، گواه باش که جوانی برای جنگ با آنان میرود که شبیهترین مردم به پیامبرت از جهت صورت و سیرت و سخن گفتن است و ما هرگاه مشتاق دیدار پیامبر تو میشدیم، به او نگاه میکردیم».
علیاکبر سلام الله علیه در واقعه عاشورا از ارکان سپاه امام به شمار میرفت. تأکید او بر حقمداری و دفاع از حق تا ایثار جان، هنگام شنیدن خبر به شهادت رسیدن خود در مسیر کربلا از پدر بزرگوارش، اذان گفتن برای اقامه جماعت به امامت حسین علیه السّلام در جریان برخورد سپاه حر با کاروان امام، بهعهده گرفتن مسئولیت آبرسانی به خیمهها در شب عاشورا و همچنین داوطلب شدن ایشان برای شهادت پیش از دیگر بنیهاشم، بنابر نقل مشهور، از ویژگیهای این فرزند برومند سیدالشهدا علیه السّلام است.
در «زیارت ناحیه مقدسه» خطاب به او آمده است:
«سلام بر تو، ای نخستین کشته از تبار بهترین بازمانده از نسل ابراهیم خلیل. درود خدا بر تو و بر پدرت آنگاه که دربارهات فرمود: «خدا بکشد آن گروهی را که تو را کشت. پسرم! چه جرئتی بر خدای مهربان کردند و چه جسارتی در هتک حرمت پیامبر، پس از تو خاک بر سر دنیا!» گویی من(زائر) نزد تو(علیاکبر) هستم و تو به کافران میگویی: «من علی، پسر حسینبن علیّام. به خانه خدا سوگند که ما به پیامبر نزدیکتریم. با نیزه چنان بر شما خواهم زد که نوک آن کج شود. و با شمشیر در حمایت از پدرم شما را میزنم، زدن جوان هاشمی عرب.
به خداوند سوگند، پسر بینسب(ابنزیاد) حق ندارد بر ما حکمفرمانی کند.» تا عهدت را به انجام رساندی و پروردگارت را دیدار کردی. گواهی میدهم که تو به خدا و پیامبر او نزدیکترینی و پسر پیامبر خدا و حجت و امین اویی. و پسر حجت خدا و پسر امین اویی. خداوند درباره قاتل تو، مرةبن منقذبن نعمان عبدی که لعنت و خواری خدا بر او باد و همدستانش در کشتن تو داوری کند که علیه تو همداستان بودند. خدا آنان را به جهنم فرو افکند که بد بازگشتگاهی است و خداوند ما را از دیدار کنندگان تو و همراهانت و همراهان جد و پدر و عمو و برادر و مادر ستمدیدهات قرار دهد. از دشمنان اهل انکار تو برائت
میجویم. سلام و نیز رحمت و برکات خدا بر تو باد!».
در این باره همچنین گزارشهایی در کتابهایی مانند: «اسرار الشهادات»، «عنوان الکلام» و «نور العین» آمدهاند که طرح آنها در اینجا ضرورتی ندارد، اما گزارشهای قابل استناد، از این قرارند:
«الامالی» شیخ صدوق به نقل از عبداللهبن منصور از امام صادق از پدرش امام باقر از جدش امام زینالعابدین علیهم السّلام: حسین علیه السّلام در رهیمه فرود آمد و ابنزیاد حرّبن یزید را با هزار سوار شبانه به سوی او گسیل کرد... او هنگام نماز ظهر، به امام رسید. حسین علیه السّلام به پسرش(علی اکبر) فرمان داد تا اذان و اقامه بگوید. سپس حسین علیه السّلام قامت بست و هر دو گروه با او نماز خواندند.
«الطبقات الکبری»(الطبقة الخامسة من الصحابة): مردی از شامیان علی اکبر فرزند حسین علیه السّلام را که مادرش آمنه، دختر ابومرّةبن عروةبن مسعود ثقفی بود، و مادر آمنه نیز دختر ابوسفیانبن حرب(جدّ یزید) بود، فراخواند و گفت: «تو با امیر مؤمنان(یزید) خویشاوندی داری و به او نزدیکی. اگر بخواهی ما به تو امان میدهیم و به هرکجا که دوست داشتی، برو!».
علیاکبر گفت: «بدان که به خدا سوگند رعایت خویشاوندی پیامبر خدا لازمتر از رعایت خویشاوندی ابوسفیان است».
سپس به او هجوم برد و چنین سرود: «من علی، پسر حسینبن علیّام. به خانه[خدا] سوگند که ما به پیامبر نزدیکتریم از شمر و عمر(ابنسعد) و ابنزیاد».
مردی از بنیعبدقیس به نام مرةبن منقذبن نعمان به او حمله کرد و نیزهای بر او زد. علیاکبر را بردند و نزدیک پدرش بر زمین نهادند. حسین خطاب به او فرمود: «پسر عزیزم، تو را کشتند، دنیا پس از تو ویران باد!».
آنگاه او را به خود چسباند تا جان داد. همچنین حسین علیه السّلام گفت: «خدایا ما را خواندند تا یاریمان دهند ولی ما را وا نهادند و ما را کشتند.
خدایا باران را از آنان دریغ بدار و برکتهای زمین را از آنان باز دار و اگر هم مدتی بهرهمندشان کردی دچار اختلاف و تفرقهشان کن و هریک را به راهی ببر و هیچگاه حاکمان را از آنها راضی مگردان!».
«الامالی» شیخ صدوق به نقل از عبداللهبن منصور از امام جعفر صادق از پدرش امام باقر از جدش امام زینالعابدین علیهم السّلام: هنگامی که علی اکبر برای مبارزه به سوی دشمن رفت چشمان حسین علیه السّلام گریان شد و گفت: «خدایا! تو بر ایشان گواه باش که فرزند پیامبرت و شبیهترین مردم به او در صورت و سیرت به سوی آنان میرود».
علی اکبر نیز چنین رجز میخواند:
من علی، پسر حسینبن علیّام.
به خانه خدا سوگند که ما به پیامبر نزدیکتریم.
آیا نمیبینید که چگونه از پدرم حمایت میکنم؟
آنگاه ده تن از آنان را کشت و سپس به نزد پدرش بازگشت و گفت: «ای پدر، تشنهام».
حسین علیه السّلام فرمود: «شکیبایی کن، پسر عزیزم. جدّت با کاسهای پر به تو مینوشاند».
او بازگشت و جنگید و ۴۴ تن از دشمنان را کشت و سپس به شهادت رسید.
درود خدا بر او باد!
«تاریخ الطبری» به نقل از ابومخنف: زهیربن عبدالرحمانبن زهیر خثعمی برایم نقل کرد که آخرین بازمانده یاران حسین(ع) در روز عاشورا سویدبن عمروبن ابیمطاع خثعمی بود و نخستین کشته خاندان ابوطالب در آن روز که پس از یاران حسین(ع) به میدان رفت، علی اکبر، پسر حسین(ع) بود که مادرش لیلا، دختر ابومرةبن عروةبن مسعود ثقفی بود و شهادتش بدین گونه بود که بر دشمن حمله میبرد و چنین رجز میخواند:
من علی، پسر حسینبن علیّام.
به خدای کعبه سوگند که آن پسر بی نسب(ابن زیاد) نمیتواند بر ما حکم براند.
او این کار(حمله و رجزخوانی) را بارها به انجام رساند. مرة بن منقذ بن نعمان عبدی لیثی او را دید و گفت: «گناهان عرب بر دوش من، اگر بر من بگذرد و چنین کند و من پدرش را به عزایش ننشانم.»
علی اکبر(ع) با شمشیرش به دشمن حمله میبرد که بر مرة بن منقذ گذشت. او نیزهای به علی اکبر(ع) زد و او بر زمین افتاد. دشمن گردش را گرفتند و با شمشیرهایشان او را تکه تکه کردند.
همچنین سلیمان بن ابیراشد از حمیدبن مسلم ازدی برایم نقل کرد که در روز عاشورا به گوش خود شنیدم که حسین(ع) میگوید: «خدا بکشد کسانی را که تو را کشتند. ای پسر عزیزم! چه گستاخ بودند در برابر خدای رحمان و بر هتک حرمت پیامبر! دنیا پس از تو ویران باد.»
و گویی هم اینک به زنی مینگرم که مانند خورشید به گاه طلوع، به سرعت، بیرون دویده ندا میدهد: «ای برادرم و فرزند برادرم.»
درباره او پرسیدم. گفته شد: «این زینب فرزند فاطمه دختر پیامبر خدا(ع) است.»
آن زن آمد تا خود را به روی[پیکر] علی اکبر(ع) انداخت. حسین(ع) نزد او آمد و دستش را گرفت و او را به خیمه بازگرداند. سپس حسین(ع) به پسرش روی آورد و جوانان[خاندان] او نیز همراهش آمدند. حسین(ع) فرمود: «برادرتان را ببرید.»
آنان او را از آنجایی که بر زمین افتاده بود، بردند و در خیمهای نهادند که جلوی آن میجنگیدند.
«الملهوف»: هنگامی که جز اهل بیت امام(ع) کسی با او نماند، علی اکبر(ع) که از زیبارویترین و خوشخوترین مردم بود بیرون آمد و از پدر، اجازه نبرد خواست. امام(ع) به او اجازه داد. سپس مأیوسانه به او نگریست و سرش را پائین انداخت و گریست.
سپس گفت: «خدایا! گواه باش. جوانی به نبرد آنها میرود که از نظر صورت و سیرت و سخن گفتن، شبیهترین مردم به پیامبر توست و ما هرگاه مشتاق پیامبرت میشدیم، به او مینگریستیم». سپس، بانگ برآورد و فرمود: «ای پسر سعد! خداوند، رَحِمت را قطع کند، همانگونه که رَحِم مرا قطع کردی.»
سپس علی اکبر(ع) به پیش آمد و به سختی با دشمن جنگید و گروه فراوانی را کشت. سپس به نزد پدرش بازگشت و گفت: «ای پدر! تشنگی، مرا کُشت و سنگینی آهن[زره و کلاه خود و شمشیر]، مرا به رنج افکنده است. آیا آبی برای نوشیدن، یافت میشود؟»
حسین(ع) گریست و گفت: «وای، وای! ای پسر عزیزم! از کجا آب بیاورم؟ اندکی بجنگ که خیلی زود، جدت محمد(ص) را میبینی و او از جام لبالبش، شیرینی به تو مینوشاند که دیگر هرگز تشنه نشوی».
علی اکبر(ع) به میدان بازگشت و بهترین نبردش را به نمایش گذاشت. منفذ بن مرة عبدی، تیری به سوی او پرتاب کرد و او را به زمین انداخت. علی اکبر(ع)، ندا داد: «ای پدر! سلام بر تو! این، جدم است که به تو سلام میرساند و میفرماید: زودتر، به سوی ما بیا». سپس، صیحهای کشید و جان داد.
حسین(ع) آمد و بر بالای سرش ایستاد و گونه بر گونهاش نهاد و فرمود: «خداوند، بکشد کسانی را که تو را کشتند! چه قدر در برابر خدا و بر هتک حرمت پیامبر خدا(ص) گستاخ بودند! دنیا، پس از تو، ویران باد!».
زینب(س) دختر علی(ع)، بیرون آمد و فریاد میزد: «ای محبوب من! ای زاده برادرم!» آن گاه، آمد و خود را بر روی[پیکر] علی اکبر(ع) انداخت. حسین(ع) نیز آمد و او را بلند کرد و به نزد زنان، بازگرداند.
آنگاه، مردان خاندان حسین(ع)، یک به یک، به میدان رفتند و دشمن، گروهی از آنان را به شهادت رساند. حسین(ع) در آن حال، بانگ برآورد و فرمود: «ای عموزادگان! شکیبا باشید. ای خاندان من! شکیبایی کنید. شکیبایی کنید که به خدا سوگند پس از امروز، هیچگاه خواری نخواهید دید».
«مقتل الحسین(ع)»: علیاکبر(ع) که مادرش لیلا، دختر ابی مرة بن عروة بن مسعود ثقفی و آن هنگام، هیجده ساله بود گام پیش نهاد. هنگامی که حسین(ع) او را دید، محاسن سپیدش را رو به آسمان کرد و گفت: «خدایا! تو بر این قوم، گواه باش که جوانی به سوی آنان رفت که از نظر صورت، سیرت و سخن گفتن، شبیهترین مردم به پیامبرت محمد(ص) بود و ما هرگاه مشتاق روی پیامبر خدا(ص) میشدیم، به روی او مینگریستیم. خدایا! برکتهای زمین را از آنان، باز دار و چون چنین کردی، آنها را دچار تفرقه و گروه گروه کن و هر یک را به راهی ببر و حاکمان را هیچگاه از آنان، راضی مدار، که آنان ما را دعوت کردند تا یاریمان
دهند؛ اما بر ما هجوم آوردند که با ما بجنگند و ما را بکشند». آن گاه، حسین(ع) بر عمر بن سعد، بانگ برآورد که: «چه میخواهی؟ خداوند، خویشاوندی تو را قطع کند و کارت را بر تو مبارک نگرداند و کسی را بر تو مسلط کند که تو را در بسترت بکشد، همانگونه که خویشان مرا از میان بردی و نزدیکیام به پیامبر خدا(ص) را پاس نداشتی».
آنگاه، صدایش را بلند کرد و[این آیه را] قرائت کرد: «خداوند، آدم و نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برگزید. آنها دودمانی بودند که برخی، از برخی دیگر گرفته شده بودند؛ و خداوند، شنوا و داناست».
سپس علیاکبر(ع)، حمله برد و چنین رجَز خواند:
من علی، پسر حسینبن علیام.
به خانه خدا سوگند که ما به پیامبر(ص) نزدیکتریم.
و به خدا سوگند که بینسب(ابن زیاد)، نمیتواند بر ما حکم براند.
شما را[آنقدر] با نیزه میزنم تا این که خم شود
[و آنقدر] شما را با شمشیر میزنم تا آن که درهم پیچد؛
زدن جوان هاشمی علوی.
وی، پیوسته میجنگید تا ضجه کوفیان، از فراوانی کشتگانشان، بلند شد. حتی روایت شده که او با وجود تشنگی، صد و بیست مرد از آنان را کشت. سپس به سوی پدرش باز گشت و در حالی که زخمهای فراوانی به او زده بودند، گفت: «ای پدر! تشنگی مرا کشت و سنگینی آهن، تاب مرا برد. آیا آبی برای نوشیدن هست تا با آن در برابر دشمن، نیرو بیابم؟»
حسین(ع) گریست و فرمود: «ای پسر عزیزم! بر محمد و علی و پدرت، سخت است که از آنان، چیزی بخواهی و آن را اجابت نکنند، و از آنان، یاری بخواهی و تو را یاری نکنند. پسر عزیزم! زبانت را[بیرون] بیاور».
آنگاه، زبانش را گرفت و آن را مکید. سپس، انگشترش را به او داد و فرمود: «این انگشتر را به دهانت بگیر و برای نبرد با دشمنت، بازگرد که من، امید میبرم که شب نرسیده، از کاسه لبریز جدت، چنان شربتی بنوشی که پس از آن، دیگر هرگز تشنه نشوی». پس علیاکبر(ع) به میدان بازگشت و حمله برد و چنین رجز میخواند:
حقیقت جنگ، نمایان شده است
و پس از آن، راستی و پایداری، آشکار میشود.
به خدای صاحب عرض، سوگند، نه شما را رها میکنیم
و نه شمشیرهایمان را غلاف میکنیم.
او به جنگ، ادامه داد و دویست نفر را کشت. سپس، منفذ بن مرة عبدی، ضربهای بر فرق سرش زد که او را به زمین انداخت.[دیگر] سپاهیان نیز شمشیرهایشان را بر او فرود آوردند. او از گردن اسب، آویخت. اسب، او را به میان دشمن برد و آنان، او را با شمشیرهایشان، تکه تکه کردند. چون جان به گلویش رسید، با بالاترین صدایش ندا داد: «ای پدر! این، جدم پیامبر خدا(ص) است که با کاسه لبریزش، به من شربتی نوشاند که پس از آن، هرگز تشنه نخواهم شد و به تو میفرماید: بشتاب که کاسهای برایت، نگاه داشتهاند!».
حسین(ع) بانگ برآورد: «خداوند، بکشد کسانی را که تو را کشتند، ای پسر عزیزم! چه قدر در برابر خدا و بر هتک حرمت پیامبر خدا(ص)، گستاخ بودند! دنیا، پس از تو، ویران باد!».
حُمید بن مسلم میگوید: «گویی هم اینک به زنی مینگرم که به سان خورشید هنگام طلوع، به شتاب، بیرون میآید و آه و ناله سر داده، فریاد میکشد: «وای، محبوب من! وای، میوه دلم و نور چشمم!»
دربارهاش پرسیدم. گفتند که او زینت، دختر علی است.
سپس، آمد تا خود را بر روی[پیکر] او انداخت. حسین(ع) به سوی او آمد و دستش را گرفت و[بلند کرد و] به خیمهاش بازگراند.
آنگاه، با جوانان[خاندان خود] به سوی فرزندش رفت و فرمود: «برادرتان را ببرید!»
آنها، او را از آن جايي كه بر زمين افتاده بود، برداشتند و آوردند و پيش روي خيمهاي نهادند كه جلوي آن ميجنگيدند.