تبلیغات
کد خبر: ۴۱۰۱۴

گذری بر سیاه بازار خرید و فروش کلیه

مجید فکری

گذری بر سیاه بازار خرید و فروش کلیه

خراسان -

او، تنها فرزند خانواده است و هر کاری که می توانست انجام داده تا هزینه عمل قلب پدرش را تامین کند ولی مهلت پدرش رو به اتمام است و در نهایت با راهنمایی یکی از دوستانش به عنوان آخرین راهکار به فکر فروش کلیه اش می افتد.

او اکنون همه جا آگهی کرده است. روی دیوارهای نزدیک بیمارستان ها. در سایت های اینترنتی. روی باجه های تلفن و حتی به همه سپرده است که: یک کلیه جوان و سالم با گروه خونی آ مثبت…

می دانم اولین چیزی که به ذهنت می رسد این است که چه " سوژه نخ نمایی " است این. چه گزارش تکراری است این گزارش. ولی این قصه ای نیست که تکراری شود. افسانه نیست که بخوانی و فراموشش کنی. حتی اگر این معضل برای همیشه از بین رفته بود زخم کهنه اش بر تن جامعه باقی بود.

فقط برای یک لحظه. یک لحظه کوتاه تصور کن این تو هستی که مجبوری یکی از مهم ترین اعضای بدنت را بفروشی و تبعات پس از آن را تا پایان عمر به جان بخری. تصور کن کجای پرتگاه زندگی باید ایستاده باشی که این آخرین دستاویزت باشد برای بودن، برای ماندن و برای حفظ ارزش های زندگیت.

مطمئن باش تا پدیده دردناک " فروش کلیه " هست، درد و رنج هم هست و وظیفه من و امثال من نیز نوشتن و به تصویر کشیدن این آسیب تلخ اجتماعی است.

اگر چه اکنون اهدا و پیوند کلیه در ایران زیر نظر مستقیم انجمن حمایت از بیماران کلیوی انجام می‌‏گیرد، به علت فراوانی متقاضیان دریافت کلیه که در کشور بر اساس آمارها به بیش از ۱۵ هزار نفر نیز می‌‏رسند و باید بر اساس نوبت با اهدای افراد، کلیه دریافت کنند، برخی ترجیح می‌‏دهند با خرید کلیه منتظر نوبت نمانند و از رنج دیالیز رها شوند.

آن ها می‌‏توانند پس از پیدا کردن فرد اهدا کننده او را به انجمن معرفی کنند و خارج از نوبت موفق به دریافت کلیه و پیوند شوند.

دلیل ورود خریداران کلیه به این بازار نامانوس، کاملا معلوم است؛ انتظار بی حاصل در نوبت انجمن حمایت از بیماران کلیوی و رنج طولانی دیالیز و تبعات آن. ولی آن چه دل هردرد آشنایی را می سوزاند دلایل عرضه این " کالا " توسط فروشندگان آن است.

بنا به گفته رئیس اداره پیوند و بیماری های خاص وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی سالانه به طور متوسط ۲ هزار پیوند کلیه در کشور انجام می شود که ۲۰ درصد آن از افراد دچار مرگ مغزی تامین می شود. ولی مدیرعامل انجمن حمایت از بیماران کلیوی ایران می گوید: بیش از ۹۵ درصد کلیه‌های اهدایی به صورت فروش کلیه انجام می‌شود.

آمار تلخ

ابتدا بگذار ببینیم آمار در این باره چه می گوید. هرچند اغلب کارشناسان بر این باورند که آمار دقیقی در این خصوص وجود ندارد ولی آمار رسمی نشان می دهد سالانه بیش از دو هزار و ۳۰۰ مورد پیوند کلیه انجام می شود که از این تعداد تنها ۵۹۵ مورد، از طریق بیماران مرگ مغزی انجام می شود. ۲۰ درصد از جمعیت کشور یعنی ۱۴ میلیون نفر در کشور مبتلا به بیماری های کلیوی هستند. ۳۵ هزار نفر از آن ها ناچارند هفته ای ۲ تا ۳ بار دیالیز شوند. اما مشکل وقتی حادتر می شود که بدن فرد به دیالیز جواب ندهد و فرد نیازمند پیوند کلیه شود.

مدیرعامل انجمن حمایت از بیماران کلیوی ایران اوایل سال گذشته بیشترین اهداکنندگان کلیه در کشور را افراد ۲۵ تا ۲۶ ساله معرفی کرد.

به گفته " قاسمی "، نتایج بررسی‌ها بیانگر این است در حالی که ۷۰ درصد مشکلات مربوط به بیماری‌های کلیوی در کشور در سنین ۲۰ تا ۴۴ سال رخ می‌دهد، اما در مقابل، بیش از ۵۰ درصد اهداکنندگان کلیه در رده سنی ۲۵ تا ۲۶ سال قرار دارند.

بیماران نیازمند کلیه معمولا یک تا ۴ ماه در انتظار هدیه‌دهنده هستند در حالی که بیش از ۹۵ درصد کلیه‌های اهدایی به صورت فروش کلیه انجام می‌شود.

از " مدل ایرانی " تا دلالان حرفه ای

خرید و فروش کلیه در تمام نقاط دنیا انجام می‌شود. کشورهای معدودی هستند که توانسته‌اند به خوبی آن را مدیریت کنند. در بسیاری از کشورها روش‌های غیرعلمی مبارزه با خرید و فروش منجر به شکل گرفتن مافیای پیوند عضو شده است. ایران جزو کشورهایی است که توانسته است به خوبی مافیای خرید و فروش را کنترل کند. روش ایران در این زمینه منحصر به فرد است و منابع علمی با نام «مدل ایران» از آن یاد می‌کنند.

" علی نوبخت "، عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران، طی مقاله‌ای که در نشریه clinical practice nephrology به چاپ رسیده، دلایل اصلی حذف واسطه‌ها و موفقیت ایران را شرح داده است. مهم‌ترین آن ها عبارتند از: ۱ - انجمن حمایت از بیماران کلیوی که یک نهاد غیردولتی و خیریه است و اهداکنندگان و بیماران را با هم رودررو می‌کند. ۲ - دولت پولی را تحت عنوان هدیه ایثار به اهداکنندگان پرداخت می‌کند. ۳ - اهدای عضو از ایرانیان به غیرایرانیان و برعکس ممنوع است.

در مدل ایرانی گیرنده و دهنده کلیه توسط انجمن حمایت از بیماران کلیوی به هم معرفی می‌شوند و وزارت بهداشت مبلغی حدود یک میلیون تومان به عنوان هدیه ایثار به دهنده کلیه پرداخت می‌کند. به طور خلاصه واسطه‌گری برای پیوند کلیه در ایران در مقایسه با کشورهای دیگر سوددهی بسیار کمی دارد و برای مافیا یا همان واسطه گران و دلالان پیوند اعضا جذابیت ندارد. اگرچه در بسیاری از موارد دهنده کلیه علاوه بر پولی که به عنوان هدیه ایثار از دولت دریافت می‌کند، با گیرنده هم توافق می‌کند و مبلغی هم از گیرنده می‌گیرد. در مجموع در حال حاضر یک کلیه در ایران با روش قانونی و از طریق مراجع ذی صلاح به قیمت حدود ۵ میلیون تومان به فروش می‌رسد و یک بیمار که نیاز به پیوند کلیه دارد، با محاسبه سایر مخارج پیوند حدود ۱۰ میلیون تومان هزینه درمان باید بپردازد.

ولی بگذار سری به عالم واقعیت بزنیم. کافی است چند روزی را مقابل یکی از بیمارستان‌‏های تهران که در آن پیوند کلیه صورت می گیرد سپری کنی و یا چند بار از کوچه‌‏ای در آن حوالی رد شوی تا به سراغت بیایند و پیشنهادشان را بدهند.

هیچکس به درستی نمی‌‏داند آن ها چگونه کلیه تهیه می‌‏کنند. در این خصوص حتی خودشان هم جواب روشنی نمی‌‏دهند؛ " راستش را بگویم یکی از آشناهایمان به پول نیاز دارد و دستش از همه جا کوتاه شده مجبور است کلیه‌‏اش را بفروشد. من فقط می‌‏خواهم هم او به پولش برسد و هم مشکل شما حل شود! "

این جوابی است که همواره به پرسش کنندگان ارائه می‌‏شود. اما می‌‏توان در گفت‌‏وگویی کوتاه با آن ها به راز معاملاتشان پی‌‏برد.

تا آن جایی که من فهمیدم این واسطه ها در بیمارستان ها یا در اطراف انجمن حمایت از بیماران کلیوی، بیماران یا نیازمندان را پیدا و آن ها را شناسایی می کنند. واسطه ها وقتی متوجه می شوند که فروشندگان کلیه نیاز مبرمی به پول دارند، از این نقطه ضعف استفاده می کنند و به هر شکلی که هست آن ها را راضی می کنند و با قیمت دویا سه برابر بالاتر کلیه آن ها را به نیازمند واقعی آن می فروشند. اصلا مشخص نیست این واسطه ها از کجا حمایت می شوند و یا از کجا پیدا شده اند. هر کسی یک شماره موبایل داشته باشد، می تواند به طور ناشناس با فروشنده ها تماس بگیرد و با آن ها وارد معامله شود و قابل پیگیری هم نباشد.

پاتوق حرفه‌‏ای‌‏های خرید و فروش کلیه هم خیابان " فرهنگ حسینی " تهران است. این خیابان برای کسانی که از مشکلی به نام نداشتن کلیه رنج می‌‏برند خیابانی غریبه نیست. این جا از دیر باز به علت وجود انجمن حمایت از بیماران کلیوی به محل رفت و آمد بیماران دیالیزی و دارای مشکلات کلیوی تبدیل شده و محل مناسبی برای معاملاتی این‌‏چنینی محسوب می‌‏شود.

کسانی که برای پیگیری درخواست‌‏هایشان و یا کارهای اداری به انجمن خیریه حمایت از بیماران کلیوی کشور از خیابان ولی عصر به خیابان فرهنگ حسینی می‌‏پیچند، شاید حالا به حضورش عادت کرده باشند و پچ پچ او یا دوستانش را زیر گوش خود شنیده باشند که از فروش کلیه می‌‏گوید و این‌‏که " درد و رنج عزیزانشان را شفا می‌‏دهد. "

فروش بی واسطه

یافتن فروشندگان کلیه کار دشواری نیست. آن قدر آگهی و شماره تلفن وجود دارد که به راحتی می توانی به آن ها دسترسی پیدا کنی. فقط مشکل این جاست که اهل مصاحبه نیستند یعنی به قول خودشان آن قدر گرفتارند و عصبی که حال و حوصله این کارها را ندارند بنابراین باید در پوشش خریدار با آن ها وارد صحبت شوی که بدین ترتیب صحبت به درازا نخواهد کشید.

" بهرام " ۲۵ ساله، خیلی سریع و روان درست مثل آن که یک جمله تکراری را بیان می کند می گوید: " بدنم سالم سالمه، اهل هیچ خلافکاری نیستم، گروه خونی AB +، بدهی دارم، خواهرام و پدرم تحت تأثیر مشکل من دچار افسردگی شدند.

شاید به خاطر شرایط خیلی بد است که " بهرام " علاوه بر کلیه حاضر است بخشی از کبدش را نیز بفروشد آن هم به قیمتی که حتی در این شرایط زیاد به نظر می رسد: " بخشی از کبد م رو ۱۵۰میلیون و کلیه ام رو ۵۰ میلیون می فروشم. آماده هر نوع آزمایش هستم.

" بهرام " می گوید به انجمن حمایت از بیماران کلیوی هم مراجعه کرده تا شاید سریع تر بتواند کلیه اش را بفروشد اما کمکی به او نشده است: " این جا می گن نوبت ها پر شده و باید ثبت نام کنی که خیلی هم طول می کشه و باید منتظر بمونم تا خبرم کنن. به بیمارستان ها هم مراجعه کردم که با کسانی که تو همون بیمارستان منتظر پیوند کلیه بودن، صحبت کنم. ولی اون جا هم افرادی از انجمن حمایت از بیماران کلیوی اجازه ندادن مستقیما با بیماران صحبت کنم. به من گفتن شماره تلفنت را به ما بده تا خبرت کنیم ".

" مهران " ۳۰ ساله است. خیلی از کلیه اش تعریف می کند انگار که می خواهد یک یخچال فریزر بفروشد. حتی حاضر است کلیه اش را گارانتی کند برای ۲ سال. او نیز در بیان دلیل این کارش فقط می گوید: " داداش تو اگه کلیه پیدا نکنی می میری، منم اگه پول گیرم نیاد تا دیه آدمی که باهاش تصادف کردم بدم ۱۰ یا ۱۵ سالی می رم زندون اونوقت زن و بچه ام می میرن. "

مورد بعدی که با او وارد صحبت می شوم بیشتر حالم را دگرگون می کند. " ص " ۳۷ ساله دبیر کامپیوتر است. بسیار مودب و متین صحبت می کند ولی غم عظیمی در صدایش نهفته است. می گوید: " از نظر جسمی سالم هستم. گروه خونی من O + هستش و از ترس آبروم مجبورم کلیه خودم را بفروشم. " او نیز توضیح بیشتری نمی دهد.

" حمید - س ۳۰ ساله نیز می گوید: مبلغ ۱۸ میلیون بدهکارم از هیچ کجا هم نتونستم جور کنم و حق الناس رو پرداخت کنم. خدا شاهد بوده و هست که از هیچ کاری برای به دست آوردن این پول دریغ نکردم.

طلبکارای من خودشون هم نیازمند این طلبشون هستن ".

وی اضافه می کند: " بنابراین آخرین راه رو انتخاب کردم. من که ۳۰ سال از زندگی سودی نبردم شاید بتونم با فروش کلیه خودم بدهیم رو پرداخت کنم و راحت بدون هیچ دلواپسی ما بقی عمرم رو برای مردن سپری کنم. من از هیچ کس تقاضای پول و کمک ندارم و نمی خوام دل کسی رو به رحم بیارم. فقط خواستم دلیل این کار رو گفته باشم.

این هم چند نمونه از آگهی های فروش کلیه اینترنتی: - " سلام دوستان منم به دلیل مشکل مالی مجبورم یکی از کلیه هام رو بفروشم. خوب دیگه چی کارمی شه کرد؟ ناچارم دیگه.

با گروه خونی(ب مثبت). "

- " فوری. فوری. به دلیل مشکلات مالی کلیه ام رو می فروشم فوری. فوری. ۲۷ سالمه و از نظر جسمی کاملا سالم هستم و مجرد هستم اهل هیچی هم نیستم. گروه خونی A +. سر قیمت با هم کنار میایم. "

- " به علت سرطان کبد پدرم و نیاز او به پیوند کبد به ۳۰ تا۵۰ میلیون تومان پول احتیاج دارم.

جوانی ۲۴ ساله هستم و فرصت زیادی برای پدرم باقی نیست. سریعا تماس بگیرید قیمت قابل مذاکره است. "

در این بین ظاهرا تعداد دختران و زنانی که به فروش کلیه روی آورده اند نیز افزایش یافته است. این مطلب را " امیر حسین قاضی‌زاده " عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی تایید می کند و به فارس می گوید‌: فروش کلیه از سوی دختران در کشور صحت دارد ولی آماری از میزان و کیفیت آن در کشور وجود ندارد.

نگرانی وزارت بهداشت!

در این شرایط عکس العمل وزارت متولی این امر جالب است. توجه کنید: " وزارت بهداشت نگران خرید و فروش کلیه است. " این مطلب را رئیس اداره پیوند و بیماری های خاص وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می گوید ولی بلافاصله تاکید می کند: اما این موضوع چه از لحاظ علمی و چه از لحاظ اجرایی در حیطه اختیارات وزارت بهداشت نیست.

" محمد عقیقی " اسفند ماه سال گذشته با بیان این مطلب به ایرنا گفته بود: وظیفه وزارت بهداشت، تامین بستر مناسب برای ارائه خدمات و آموزش نیروی انسانی لازم به منظور پیوند کلیه مانند پزشک جراح و فوق تخصص و تامین منابع مالی است و حمایت های ارائه خدمات درمانی بر عهده سازمان های بیمه گر و وزارت رفاه و تامین اجتماعی است.

وی تاکید کرده بود: رسیدگی به تعامل بین بیمار و اهداکننده برای خرید و فروش کلیه خارج از ساز و کار دو وزارت خانه بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و رفاه و تامین اجتماعی است.

اگر چه طی دهه‌‏های گذشته بیشتر پیوندها و اهدای کلیه به بیماران از سوی افراد آشنا و یا خیر انجام می‌‏شد اما امروزه سوداگری و فشارهای اقتصادی سبب شده تا بازار خرید و فروش کلیه در ایران گرم شود و با افزایش تعداد بیماران کلیوی، پای دلال‌‏ها نیز به این عرصه باز شود.

بحثخرید و فروش کلیه تنها مختص به ایران نیست ولی نحوه برخورد در دیگر مناطق با ایران متفاوت است. در کشورهای دیگر جهان مثل چین، هند و برزیل فروش کلیه ممنوع است، ولی در عوض بازار سیاه تجارت اعضا رونق دارد و فروشندگان از حقوق قانونی برخوردار نیستند و همین نکته مشکلات بسیاری به وجود آورده است.

البته در کشورهای صنعتی که مردم پول‌دارتر هستند، کسی کلیه‌اش را نمی‌فروشد و با توجه به کمبود افراد اهدا کننده کلیه، سالانه مرگ و میر بسیاری در بین بیماران کلیوی اتفاق می‌‏افتد.

آن چه مسلم است کمبود اهدا کننده کلیه زمینه بروز پدیده کلیه فروشی را به وجود آورده است و باید با ارتقای سطح رفاه اجتماعی، ایجاد اشتغال، ارتقای فرهنگ اهدای کلیه در جامعه و نهادینه کردن اهدای اعضاء بیماران مرگ مغزی، با کاهش مدت نوبت دهی به بیماران متقاضی دریافت کلیه از سوی انجمن، راه بر سوداگران کلیه در ایران بسته شود و این تنها راهکاری است که از سوی مسئولان انجمن حمایت از بیماران کلیوی ارائه می شود.

هرگز این جملات دلال معروف کلیه را فراموش نمی کنم که اوج تظاهر بود و در پس خود قصه های تلخ بسیاری داشت: " کسانی مثل ما تنها واسطه امر خیر هستند و این راه را کوتاه می‌‏کنند. ما با خانواده‌‏های دو طرف تماس برقرار می‌‏کنیم و موردهای مناسب را پیشنهاد می‌‏کنیم تا این پروسه کوتاه‌‏تر شود. "

چکیده گزارش

تعداد زياد متقاضيان "کليه"، انتظار طولاني در نوبت پيوند کليه توسط مرجع ذي صلاح( انجمن حمايت از بيماران کليوي) و آلام ناشي از دياليزهاي مکرر سرانجام هر بيمار کليوي را که کليه هايش ديگر قابل استفاده نيستند به بازار سياه کليه مي کشاند. شايد اين بازار به معناي واقعي يک بازار سياه باشد. بازاري که در آن نه فروشنده راضي از فروش خود است و نه خريدار. تنها کساني که از اين سياه بازار راضي بيرون مي آيند دلالان کليه هستند که سود کلاني را از اين راه به جيب مي زنند و خود مدعي اند که کار خير انجام مي دهند! آمار رسمي نشان مي دهد سالانه بيش از دو هزار و ۳۰۰ مورد پيوند کليه انجام مي شود که از اين تعداد تنها ۵۹۵ مورد، از طريق بيماران مرگ مغزي انجام مي شود. ۲۰ درصد از جمعيت کشور يعني ۱۴ ميليون نفر در کشور مبتلا به بيماري هاي کليوي هستند. ۳۵ هزار نفر از آن ها ناچارند هفته اي ۲ تا ۳ بار دياليز شوند. اما مشکل وقتي حادتر مي شود که بدن فرد به دياليز جواب ندهد و فرد نيازمند پيوند کليه شود. در اين بين، دليل خريداران کليه براي ورود به اين بازارکاملا روشن است. دليل فروشندگان نيز تقريبا روشن است نياز شديد مالي. ولي تصور کنيد يک فرد بايد تحت چه فشار شديد اقتصادي باشد که دست به چنين کاري بزند. واکاوي اين موضوع هرچند تلخ به نظر مي رسد ولي شايد باز هم هشداري باشد براي مسئولان و آنان که هنوز گسترش اين آسيب تلخ اجتماعي را جدي نگرفته اند.

تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
ارسال نظرات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات