سیمای مؤمن
مؤمن سه احترام دارد: هم خودش، هم جانش و هم عِرض و آبرویش احترام دارد و از همین جهت احترامش از کعبه بیشتر است.
اساس همه ارزشها از ديدگاه دين، ايمان به خداست و حتي شرط تأثير ساير ارزشها وجود ايمان به خداست و در مقابل، اساس همه ضد ارزشها كفر به خدا و تكذيب آيات الهي است. وقتي ما اينگونه مطالب را مي شنويم، زمينهاي فراهم مىشود براي اينكه به نوعي مبتلا به غرور شويم؛ يعني شيطان فوراً وسوسه مىكند كه الحمدلله ما ايمان داريم و مشكلي نداريم. ما كافر نيستيم؛ پس اهل نجات هستيم! اين مسألهاي است كه قرآن برآن تاكيد كرده است. عدهاي هستند كه ادعاي ارزش يا كمال مىكنند، ولي اين ادعايشان واقعيت ندارد. گاهي عدهاي به خاطر منافع دنيوي، به دروغ ادعايي مىكنند. إِذا جاءَكَ
الْمُنافِقُونَ قالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللّهِ۱؛ اينها مىآيند و مىگويند: شهادت مىدهيم تو پيغمبر خدا هستي. البته خدا مىداند تو پيغمبر هستي؛ اما وَ اللّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنافِقِينَ لَكاذِبُونَ؛ اينها به دروغ چنين ادعايي ميكنند.
ما شیعیان امیرالمومنین که ادعا مىکنیم شیعه هستیم، واقعاً علی(ع) را دوست داریم؛ ولی آیا واقعاً ما شیعه علی هستیم؟ این از مواردی است که شیطان انسان را فریب مىدهد و مىگوید: خداوند گناهان شیعیان را راحت مىآمرزد؛ پس خیالمان راحت است! نظیر این مسأله درباره محبت سیدالشهدا(ع)، عزاداری و گریه کردن بر آن حضرت است. در این موارد به جا است انسان به روایات و تعالیم خود اهل بیت(ع) مراجعه کند. آیا صرف این که ما امیرالمؤمنین(ع) را قبول داشته باشیم، شیعه مىشویم؟ آیا همه فضائلی که درباره شیعه هست، درباره ما هم صادق خواهد بود؟ وقتی انسان به روایات مراجعه مىکند، مىبیند
مسأله این گونه نیست. بسیاری از ما فریب شیطان را مىخوریم. ولی ادعاهایی را که مىکنیم نمىتوانیم اثبات کنیم. مىگویند اگر راست مىگویید، باید امتحان شوید و آثارش در شما ظاهر بشود. حال با ملاحظه بعضی از روایات میخواهیم ببینیم ائمه معصومین(ع) از شیعیان چه انتظاری دارند.
بزرگان ما این روایات را در مجموعههایی گردآوری کردهاند که یکی از آنها باب نوزدهم از جلد شصت و پنجم بحار با عنوان " باب صفات الشیعة و أصنافهم و ذم الإغترار " است؛ باب صفات شیعه و اصناف آنها و نکوهش مغرور شدن به تشیّع است.
نماز اول وقت و رازداری
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
عَنْ هَارُونَ عَنِ ابْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ امْتَحِنُوا شِیعَتَنَا عِنْدَ مَوَاقِیتِ الصَّلَوَاتِ کَیْفَ مُحَافَظَتُهُمْ عَلَیْهَا۲؛ اگر مىخواهید ببینید کسی شیعه است یا نه، امتحانش کنید. یکی از مواد امتحانی این است که آیا وقت نماز را خوب رعایت مىکند یا به دنبال کسب و کار است. ماده دوم این که إِلَی أَسْرَارِنَا کَیْفَ حِفْظُهُمْ لَهَا عِنْدَ عَدُوِّنَا. این مسأله، بهخصوص در زمان صادقین - علیهماالسلام - خیلی اهمیت داشت. بنىعباس برای این که از موقعیت سیاسی و اجتماعی بیشتری بهرهمند شوند، بهعنوان این که ما طرفدار اهل بیت
هستیم علیه بنىامیه قیام کردند، و بخصوص از شیعیانی که در خراسان بودند و رهبرشان ابومسلم خراسانی بود، استفاده کردند؛ بهعنوان این که ما خودمان از اهل بیت هستیم و مقصود ما حمایت از اهل بیت است بسیاری از مردم را از همین راه فریب دادند. ولی وقتی مسلط شدند و حکومت را کاملاً در دست گرفتند، کارهایی کردند که حتی بنىامیه هم نکرده بود. در این شرایط موقعیتی پیش آمد که وجود تشیّع به خطر افتاد و امام باقر و امام صادق - صلواتاللهعلیهما - با تدبیری الهی سعی کردند اساس و کیان تشیّع را حفظ کنند. یکی از آموزههایی که باعثحفظ تشیّع شد تقیه بود؛ یعنی در مواجهه با دشمنان،
اعتقادشان را ظاهر نمىکردند، یا اگر هم شناخته مىشدند اختلافشان را با آنها اظهار نمىکردند. این رفتاری بود که خود اهل بیت(ع) داشتند و به شیعیانشان هم تعلیم مىدادند. هر چند شاگردهای خاصی داشتند، که محرمانه آنها را تربیت مىکردند و حقایق را به آنها مىگفتند؛ ولی تأکید مىکردند که اینها را بازگو نکنید. مسأله تقیه و کتمان اسرار اهلبیت(ع) یک مسأله حیاتی بود؛ و اگر این نبود، من و شما امروز از تشیّع و اهل بیت(ع) چیزی نمىدانستیم. من این مسأله را از روی تحقیق عرض مىکنم؛ شعار نیست. به برکت تقیه و دستوراتی که اهل بیت در این زمینه دادند، تشیّع در عالم باقی ماند.
مىگویند: یکی از راههای شناخت شیعیان ما این است که ببینید آیا اسرار ما را حفظ مىکنند؛ یا نه، افشاگری مىکنند و چون طاقت ندارند، اسرار را لو مىدهند و باعثمىشوند خون شیعیان ما ریخته شود و باعثمىشوند تشیّع را از بین ببرند.
مواسات
- - - - - - - - - - -
مسأله سوم این که رفتارشان با دوستانشان که نیازمند هستند چگونه است؟ آیا سایر برادرانشان را در اموالشان شریک مىکنند؟ آیا اموال خودشان را در اختیار آنها قرار مىدهند و نیاز آنها را برطرف مىکنند؟ تعبیر خاصی در عربی هست که معادل فارسی آن را نداریم و آن " مواسات " است. " مواسات " غیر از " مساوات " است. یعنی اینکه انسان دست و دلش باز باشد و کسانی را که حاجتی دارند مثل خودش حساب کند؛ فکر کند که اموال و داراییهایش برای آنها هم هست. انگار اموال خودش را برای دیگران هم میداند و حاضر است در اختیارشان قرار دهد، تا نیازشان رارفع کنند. در حدی که دیگران به اموال او نیاز دارند
مضایقه نداشته باشد. حتی در بعضی از روایات خطاب به شیعیان مىگویند: آیا بیشتر دوست دارید که مالتان را برای خودتان صرف کنید یا برای دوستانتان؟ شیعه باید نسبت به برادرانش " مواسات " داشته باشد، آنها را شریک مال خود بداند و در نعمتهایی که خدا به او داده دیگران را هم شریک کند. این از علائم شیعه است. در این روایت سه علامت برای شیعه ذکر شد که علامت دوم بیشتر در آن زمان خیلی مهم بوده است و در این زمان و به خصوص در کشور، مانند آن دوره احتیاجی به این نوع تقیه نداریم.
لَوْ عَلِمَ ابُوذَر…!
- - - - - - - - - - - - - - - - -
البته کتمان سر به معنای دیگری، همیشه مورد حاجت است. مراتبی از ایمان و معرفت اهل بیت وجود دارد که کم کسی طاقت قبولش را دارد. چنین مراتبی را نباید برای هر کسی گفت؛ چون مردم برداشت غلط مىکنند و موجب انحرافشان مىشود. روزی در حالی که نگاه پیامبر اکرم(ع) به امیرالمومنین بود، فرمودند: اگر نبود ترس از اینکه مردم درباره علی چیزی را بگویند که نصاری درباره عیسی گفتند، من فضائل علی را آشکارا بیان مىکردم. به زبان خودمان یعنی ممکن است علىاللهی شوند. فضائل و مقاماتی هست که حتی مثل ابوذری هم نمىتوانست آنها را درک کند. لَوْ عَلِمَ أَبُوذَرٍّ مَا فِی قَلْبِ سَلْمَانَ
لَقَتَلَه۳. حتی اصل مسأله ولایت و امامت را هم که قوام تشیّع به آن است، در آن زمان نمىبایست علنی گفت و الا شیعیان را درو مىکردند. غیر از این مسأله که بیشتر اختصاص به آن زمان دارد، دو علامت دیگر برای ما خیلی مهم است: یکی مسأله نماز و دیگری مسأله " مواسات " در مال است. ما باید بدانیم اولیاء دین، ائمه اهل بیت، آنهایی که ما ادعای محبت و پیروی از آنها را داریم، از ما چه توقعاتی دارند، و خود را با آنها تطبیق دهیم.
شاحبند و ناحلند و ذابلند
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
روایت دیگریست از عمرو بنابىالمقدام که چند روایت در این زمینه نقل کرده است. این مختصری از مطالبی است که از ایشان نقل شده: عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ عَنْ أَبِیهِ قَالَ قَالَ لِی أَبُو جَعْفَرٍ(ع) یَا أَبَا الْمِقْدَامِ إِنَّمَا شِیعَةُ عَلِیٍّ(ع) الشَّاحِبُونَ النَّاحِلُونَ الذَّابِلُونَ۴؛ امام باقر(ع) میفرمایند: شیعیان ما علاماتی دارند: علامت اول این که هر کسی با آنها مواجه مىشود اینها را رنگ پریده مییابد. " شاحب " یعنی رنگ پریده. بعد مىفرماید: لاغر هستند؛ النَّاحِلُون. الذَّابِلُون؛ لبهایشان خشک است. ذَابِلَةٌ شِفَاهُهُمْ، خَمِیصَةٌ
بُطُونُهُمْ؛ شکمهایشان گرسنه، لبهایشان خشکیده و بههم چسبیده است. مُتَغَیِّرَةٌ أَلْوَانُهُمْ مُصْفَرَّةٌ وُجُوهُهُمْ؛ رنگ پریده هستند و صورتشان زرد رنگ است. چطور شده که این گونه شدهاند؟
ممکن است بعضی از نوجوانها که دل پاکی دارند، این گونه روایات را که مىشنوند سعی کنند گرسنگی و بیخوابی بکشند، تا رنگشان زرد و بدنشان لاغر شود، تا بشوند شیعه! توجه داشته باشید که اینها اوصافی است که جنبه غالبیت دارد؛ یعنی مقصود از ذکر این اوصاف ملزومات آنها است. خود رنگپریدگی هنر نیست؛ اما شیعیان از بس اهتمام به سحرخیزی و عبادت شب دارند، رنگ پریده هستند. مقصود اشاره به این است که شیعیان سحرخیز هستند، و آدمهای پرخورِ شکمبارهای نیستند که دائم به فکر خورن باشند. منظور این است که اینها اهل شکمبارگی نیستند و فقط به اندازه لازم، از نعمتهای خدا استفاده
مىکنند. این مطالب به قدری از ذهن ما دور است که وقتی مىشنویم شاید تعجب کنیم. علت این که بنده تصمیم گرفتم مقداری از این روایات را بخوانم، اگر چه معلوم نیست به کدامش عمل کنیم، ولی دست کم بدانیم چیست. بدانیم اهل بیت(ع) چه چیزی را مىپسندیدند و در چه فضایی مىاندیشیدند. إِذَا جَنَّهُمُ اللَّیْلُ اتَّخَذُوا الْأَرْضَ فِرَاشاً. وقتی هوا تاریک میشود ما چه کار مىکنیم؟ بسیاری از همان اول شب مىروند تفریح و شب گردی؛ تفریح شب برای جوانهای امروز یکی از کارهای عادی است. کسانی که در خانه هستند و حوصله ندارند بیرون بروند، مىنشینند پای تلویزیون. این فیلم تمام شد، یکی
دیگر؛ از این کانال به آن کانال تا آخر شب. یا بازار است، یا گردش یا تماشای تلویزیون و فیلم و امثال اینها. چند درصد این گونه نیستند؟! برنامه عمومی ما همینهاست. اما امام(ع) مىفرماید: شیعیان ما، وقتی تاریکی فضا را گرفت، دنبال بستری میروند که استراحتی کنند تا بتوانند بعد به برنامههایشان ادامه بدهند. به فکر این نیستند که روی تشک پر قو بخوابند. وَ اسْتَقْبَلُوا الْأَرْضَ بِجِبَاهِهِمْ؛ وقتی رفع خستگی شد، پیشانىهایشان را به زمین میگذارند و به سجده مىروند. خدا به پیغمبرش هم چنین دستوری مىدهد؛ نمىگوید سجده طولانی کن؛ مىگوید شب درازی را به سجده بگذران؛ وَ
مِنَ اللَّیْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَیْلاً طَوِیلاً. شیعیان واقعی منتظرند شب و وقت خلوتی فراهم بشود تا از مردم جدا شوند و بروند سراغ محبوبشان. کَثِیرٌ سُجُودُهُمْ، کَثِیرَةٌ دُمُوعُهُمْ؛ هم زیاد سجده مىکنند، هم بسیار اشک مىریزند. کَثِیرٌ دُعَاوُهُمْ، کَثِیرٌ بُکَاوُهُمْ؛ راز و نیازشان با خدا طولانی است، گریه و اشکریختنشان زیاد است. یَفْرَحُ النَّاسُ وَ هُمْ مَحْزُونُونَ؛ مردم به شادی مىپردازند؛ اما آنها دلهایشان غمگین است و به فکر آخرت است. فکر این که چرا در کارمان کوتاهی کردیم. چرا مردم از دین روی گرداندند؟ چرا ارزشهای اسلامی ضعیف شد؟
چرا دستاوردهای انقلاب کمرنگ شده؟!
سیمای شما به شیعیان نمیماند!
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
رُوِیَ أَنَّ أَمِیرَ الْمُومِنِینَ(ع) خَرَجَ ذَاتَ لَیْلَةٍ مِنَ الْمَسْجِدِ وَ کَانَتْ لَیْلَةً قَمْرَاءَ۵. برنامه مسلمانها این بود: اول مغرب مىآمدند نماز مغربشان را در مسجد مىخواندند، بعد به خانه میرفتند شام مىخوردند؛ سپس برمىگشتند و نماز عشایشان را به جماعت مىخواندند. باز، به خانه برمىگشتند، و مىخوابیدند. آن وقتها که چراغ برق و این حرفها نبود. بهطور طبیعی اقتضاء مىکرد که زود بخوابند. البته اهتمام هم داشتند به اینکه اول شب بخوابند تا سحر بتوانند به عبادت بپردازند. شبی حضرت امیر(ع) بعد از نماز عشا از مسجد بیرون آمدند، و قاعدتاً باید به
منزل میرفتند؛ ولی در آن شب مهتابی حضرت به خانه نرفتند. فَأَمَّ الْجَبَّانَةَ؛ به طرف یکی از محلات حرکت کردند. لَحِقَهُ جَمَاعَةٌ یَقْفُونَ أَثَرَهُ؛ یک عده از شیعیان و دوستان، دنبال ایشان راه افتادند. فَوَقَفَ عَلَیْهِمْ؛ حضرت ایستاد و رو به اینها کرد؛ ثُمَّ قَالَ مَنْ أَنْتُمْ؟ و فرمود: شما که هستید؟ قَالُوا شِیعَتُکَ یَا أَمِیرَ الْمُومِنِینَ؛ گفتند ما شیعیان شما هستیم. فَتَفَرَّسَ فِی وُجُوهِهِمْ. حضرت به قیافههایشان خیره شد. ثُمَّ قَالَ فَمَا لِی لَا أَرَی عَلَیْکُمْ سِیَماءَ الشِّیعَةِ؛ چطور شما مىگویید ما شیعه هستیم؟ من علامت شیعه در شما
نمىبینم، سیمای شما به شیعیان نمىماند. قَالُوا وَ مَا سِیَماءُ الشِّیعَةِ یَا أَمِیرَ الْمُؤمِنِینَ؛ گفتند مگر شیعه چه قیافهایی دارد که ما نداریم، علامتش چیست؟ فَقَالَ صُفْرُ الْوُجُوهِ مِنَ السَّهَرِ؛ حضرت فرمود: رنگهایشان از بیداری شب زرد شده. عُمْشُ الْعُیُونِ مِنَ الْبُکَاءِ؛ از بس از خوف خدا و شوق لقاء الهی گریه کردهاند چشمهایشان گود رفته است. حَدْبُ الظُّهُورِ مِنَ الْقِیَامِ؛ از بس برای نماز و عبادت ایستادهاند، پشتهایشان خمیده شده. خُمُصُ الْبُطُونِ مِنَ الصِّیَامِ؛ از روزهی بسیار شکمهایشان تهی و به پشت چسبیده است. ذُبُلُ الشِّفَاهِ
مِنَ الدُّعَاءِ؛ از فرط دعا و ذکر خدا، لبهایشان خشکیده. عَلَیْهِمْ غَبَرَةُ الْخَاشِعِینَ قیافهشان از خضوع و خشوعی که دارند حالت غبارآلودگی و ژولیدگی دارد. فکر خودآرایی نیستند؛ اینها علامت شیعه است؛ شما که این گونه نیستید چطور ادعا مىکنید که ما شیعه هستیم؟!
مشابه این روایت از اصبغ بن نباته نقل شده و معلوم مىشود در میان گروهی که به دنبال حضرت راه افتادند یکی هم اصبغ بوده که فردی شناخته شده است؛ آن کسی که در روز آخر عمر امیرالمؤمنین(ع) هم اصرار مىکرد که کلماتی از ایشان بشنود و در آخرین لحظات هم از دوستان خاص امیرالمومنین بود. اصبغ مىگوید: خَرَجَ عَلِیٌّ ذَاتَ یَوْمٍ وَ نَحْنُ مُجْتَمِعُونَ؛ حضرت بیرون آمدند در حالی که ما هم جمعی بودیم. فَقَالَ مَنْ أَنْتُمْ وَ مَا اجْتَِماعُکُمْ؛ حضرت فرمود: شما که هستید و برای چه جمع شدهاید؟ فَقُلْنَا قَوْمٌ مِنْ شِیعَتِکَ یَا أَمِیرَ الْمُومِنِینَ۶؛ ما گروهی از شیعیانتان
هستیم فَقَالَ مَا لِی لَا أَرَی سِیَماءَ الشِّیعَةِ عَلَیْکُمْ؟ پس چرا من قیافه شیعه در شما نمىبینم؟ فَقُلْنَا وَ مَا سِیَماءُ الشِّیعَةِ؟ فَقَالَ صُفْرُ الْوُجُوهِ مِنْ صَلَاةِ اللَّیْلِ. در آن روایت صُفْرُ الْوُجُوهِ مِنَ السَّهَرِ. بود " سَهَر " یعنی بیداری؛ در این روایت مىفرماید مِنْ صَلَاةِ اللَّیْلِ؛ به خاطر این که نماز شب را طولانی مىخوانند، رنگشان زرد مىشود. عُمْشُ الْعُیُونِ مِنْ مَخَافَةِ اللَّهِ. آنجا داشت عُمْشُ الْعُیُونِ مِنَ الْبُکَاءِ، اینجا مىفرماید: از ترس خدا گریستهاند و گریه موجب این شده که چشمهایشان بههمخوردگی پیدا
کند.
کونوا لنا زیناً
- - - - - - - - - - - - - -
عَنْ سُلَیَْمانَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ دَخَلْتُ عَلَی الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عِنْدَهُ نَفَرٌ مِنَ الشِّیعَةِ وَ هُوَ یَقُولُ؛ سلیمان مىگوید رفتم خدمت امام صادق(ع) رفتم در حالی که عدهای از شیعیان در خدمتشان بودند و حضرت آنها را چنین نصیحت مىفرمود: مَعَاشِرَ الشِّیعَةِ کُونُوا لَنَا زَیْناً وَ لَا تَکُونُوا عَلَیْنَا شَیْناً؛ مایه زیور و زینت ما باشید، نه مایه ننگ و بدنامی ما. قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً؛ با مردم خوشگو باشید. سخنگفتنتان با مردم دلنشین باشد. خوب حرف بزنید و به صورت خوب ادا کنید؛ با احترام و با ادب. وَ احْفَظُوا
أَلْسِنَتَکُمْ. شاید همانطور که مرحوم مجلسی هم این احتمال را تقویت کردهاند، منظورشان همان حفظ لسان از اسرار باشد؛ ممکن هم هست از همه چیزهایی که نباید گفت، یعنی زبانتان را از همه آفات زبانی حفظ کنید؛ وَ کُفُّوهَا عَنِ الْفُضُولِ وَ قُبْحِ الْقَوْلِ(یا قَبیحِ الْقَوْلِ)؛ حرفهای زیادی نزنید و در چیزی که گفتن و نگفتنش ضرورتی ندارد، زیادهگویی نکنید. از علائم شیعیان این است که کم حرف مىزنند. وقتی حرفی مىزنند اثر خوبی بر آن مترتب مىشود. موجب هدایت کسی مىشود. موعظهای است یا اثر خوبی دارد؛ یا دست کم برای خدمت به دیگران و برای رضایت خداست.
امیدواریم خدای متعال به ما توفیق دهد که معارف اهل بیت(ع) را بهتر یاد بگیریم و خوبتر عمل کنیم.
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
پی نوشت:
۱. منافقون / ۱.
۲. بحارالأنوار، ج ۶۵، ص ۱۴۹، باب ۱۹.
۳. بحارالأنوار، ج ۲، ص ۱۹۰، باب ۲۶، " أن حدیثهم(ع) صعب مستصعب ".
۴. بحارالأنوار، ج ۶۵، ص ۱۴۹، باب ۱۹.
۵. بحارالأنوار، ج ۶۵، ص ۱۵۰، باب ۱۹.
۶. بحارالأنوار، ج ۶۵، ص ۱۵۱، باب ۱۹.
*گزیدهای از سخنان حضرت آیت الله مصباح یزدی(دامت برکاته) در دفتر مقام معظم رهبری است ۸/۱ / ۸۷
منبع : mesbahyazdi.com