تاکیدی بر تلاوت هر روزه سوره «یس»
شاید یکی از دلایلی که تلاوت هر روزه سوره «یس» سفارش شده این است که هر روز این عهد مهم و حیاتی را به ما یادآوری کنند: از شیطان اطاعت مکن!
ماه مبارك رمضان، ماه نزول قرآن و به فرموده اهل بيت(ع) بهار آن است. اگر چه تلاوت آيات قرآن و حتي نگاه كردن به صفحات قرآن كريم نيز داراي اجر و پاداش الهي است؛ اما تدبّر در آيات قرآن دستور اكيد خود قرآن و سفارش جدي پيامبر اكرم(ص) و ائمه اطهار(ع) است، تا جايي كه فرمودهاند در تلاوت قرآني كه همراه با تدبر نباشد، خيري نيست.
فارس در روزهای ماه مبارک رمضان با مطالبی با عنوان «یک آیه، یک درس» به تدبر در یکی از آیات قرآن پرداخته و درسهایی را که میتوان از آن آیه شریفه گرفت، مطرح میکند. امید است پس از ماه مبارک، خوانندگان گرامی با ۳۰ آیه قرآن مأنوس و با ترجمه و مفهوم و درسهای آن آیات آشنا شده باشند.
اما امروز آیه ۶۰ سوره «یس» است: أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَیْکُمْ یَا بَنِی آدَمَ أَن لَّا تَعْبُدُوا الشَّیْطَانَ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُّبِینٌ؛ آیا با شما عهد نکردم ای فرزندان آدم که شیطان را نپرستید، که او برای شما دشمن آشکاری است؟!
در این آیه شریف صحبت از عهدی است که خداوند از تمام انسانها و فرزندان آدم گرفته است و آن عدم پرستش شیطان است. در انتهای آیه علت آن هم ذکر شده است؛ زیرا شیطان دشمنی آشکار و روشن برای شماست.
این آیه شریفه از جمله آیاتی است که خداوند در آن، مستقیما انسان را مورد خطاب قرار داده است. اگر کسی هنگام تلاوت قرآن، خود را مخاطب آیات الهی بداند با شنیدن این آیه قطعا مورد تنبه تأثر قرار خواهد گرفت. در این آیه صحبت از عهدی است که همه ما با خداوند بستهایم و حال آن را به کل فراموش کردهایم. عهد است عهد ازل، … نامش مهم نیست، مهم این است که خداوند در این کتاب که آخرین کتاب اسمانی است به ما یادآوری میکند که روزی با او عهدی بستهایم و حال در کثرت دنیای فانی، آن را فراموش کرده، مشغول کار خویش هستیم. شاید یکی از دلایلی که به تلاوت هر روزه سوره یس سفارش شده است همین باشد،
تا هر روز این عهد مهم و حیاتی را به ما یادآوری کنند: «از شیطان اطاعت مکن»!(۱)
برخی از مفسرین عهد مزبور عهدی میدانند که خدای تعالی در عالم ذر از انسانها گرفته است و برخی نیز این عهد را همان میدانند که انبیاء الهی برای بشر به ارمغان آورده و از مردم عهد گرفتهاند که جزء خدای را نپرستند و از شیطان اطاعت نکنند.(۲)
مفسرین بزرگوار قائل هستند که عبارت شیطان که در این آیه مطرح شده است همان اطاعت اوست یعنی خداوند متعال از پیروی دستورات شیطان، به عبارت و پرسش شیطان یاد نموده است که نشان دهنده اهمیت بحثاست.
از حضرت صادق(ع) منقول است که فرمودند: هر کس از شخصی در معصیت خداوند اطاعت کند، او را پرستیده است گویا آن شخص را پرستیده است(۳). و نیز از امام باقر(ع) روایت شده است: «هر که به گویندهای گوش فرا دهد گویا او را عبادت کرده است، اگر آن گوینده از خدای رحمان بگوید شنونده خدای رحمان را عبادت کرده است و اگر از شیطان گفته باشد، شنونده در پرسش شیطان وارد شده است.»(۴)
روایات فوق نشان میدهد مراد از عبادت شیطان، اطاعت او و گوش دادن به فرامین اوست. باید باور کنیم که در لحظه ارتکاب گناه، عملا در حال پرستش ابلیس هستیم. برای همین است که خدای متعال به ما گوشزد میکند که روزی با او عهد بستهایم که شیطان را نپرستیم.
در انتهای آیه شریفه بر دشمن آشکار شیطان تصریح شده است؛ آیات قرآن کریم در سورههای مختلف و بالاخص در داستان خروج آدم(ع) از بهشت، دشمنی شیطان را به خوبی ترسیم میکند و نشان میدهد که دشمنترین دشمن ما انسانها همین ابلیس است که برای گمراهی ما قسم یاد کرده است: «قال فبیعزتک الاغوینهم اجمعین:(ابلیس) گفت: خدا یا به عزتت سوگند، همه آنان را گمراه خواهم کرد.(۵)
پس، شیطان، دشمن قسم خورده ماست. دشمن اشکار ماست. سوگند یاد کرده است که همه ما را گمراه کند.
داستان برصیصای عابد که شیطان از طریق وسوسه و زنا او را به کفر کشاند و یا داستان بلعم باعوراء که از طریق حق گمراه شد با آنکه دارای رسم اعظم بود و … همگی نشان دهنده دشمنی آشکار و البته عمیق شیطان با بنی آدم است و خداوند برای همین، آنها را در قرآن کریم ذکر کرده است.(۶)
پینوشتها:
۱. ترجمه تفسیر المیزان، ج ۱۷، ص۱۵۲
۲. تفسیر آسان، ج، ۱۶، ص، ۱۵۲
۳. تفسیر صافی، ج، ۴، ص ۲۵۸
۴. تفسیر صافی، ج، ۴، ص، ۲۵۸.
۵. سوره مبارکه ص، آیه ۸۲
۶. ر. ک ترجمه تفسیر المیزان، ج۱۹، ص ۳۷۰
* نويسنده: حسين محمدي فام، كارشناس ارشد تفسير قرآن