خدیجه(س)؛ همسر پیامبر(ص) در بهشت
سخن از خديجه(س)، سخن از يک دنيا عظمت و پايداري و استقامت در راه هدف است. به حق قلمفرسايي درباره کسي که خداوند بر او سلام و درود فرستاد، بسي مشکل است.
اما به مصداق «مالا یدرک کله لا یترک کله» ایسنا به بررسی گوشههایی از شخصیت و زندگی اینبزرگ بانو میپردازد:
***
خدیجه(س) ۶۸ سال قبل از هجرت به دنیا آمد. خانوادهای که خدیجه را پرورش داد، از نظر شرافت خانوادگی و نسبتهایخویشاوندی، در شمار بزرگترین قبیلههای عرب جای داشت. اینخاندان در همه حجاز نفوذ داشت. آثار بزرگی و نجابت و شرافت از کردار و گفتار خدیجه پدیدار بود.
خدیجه از قبیله هاشم بود و پدر و اقوامش از ثروتمندان قریشبودند. پدرش خویلدبن اسد قریشی نام داشت. مادرش فاطمه دختر زائدبن اصم بود.
اخلاق خدیجه(س) در بین اقوام خود یگانه و ممتاز و میان اقران کم نظیربود. او به فضیلت اخلاقی و پذیراییهای شایان بسیار معروف بود و بدین جهت زنان مکه به وی حسد میورزیدند.
دختر خویلد در سجایا و کمالات اخلاقی زبانزد و نمونه بود و بهحق ایشان کفو خوبی برای پیامبر(ص) بود. بیتردید میتوان گفت که این سجایا و فضایل اخلاقی سبب شد تا خدیجه برای همسری پیامبراکرم(ص) شایسته شمرده شود. طبق روایات، او برای پیامبراکرم(ص) یاوری صادق بود.
آشنایی با حضرت محمد(ص) فضایل اخلاقی خدیجه، بسیاری از بزرگان و صاحب منصبان عرب را به فکر ازدواج با وی میانداخت. ولی خاطرات همسر پیشین به ویاجازه نمیداد شوهری دیگر انتخاب کند. تا اینکه با مقامات معنوی حضرت محمد(ص) آشنا شد و آن دو غلامی که برای تجارتهمراه پیامبر(ص) فرستاده بود، مطالب و معجزاتی که از وی دیده بودند، برای خدیجه نقل کردند. خدیجه فریفته اخلاق و کمال و مقامات معنوی پیامبر(ص) شد. البته او از یکی از دانشمندان یهود و نیز ورقه بن نوفل، که از علمای بزرگ عرب و خویشان نزدیک خدیجه به شمار میرفت، درباره ظهور پیغمبرآخرالزمان و خاتم الانبیا(ص) مطالبی
شنیده بود. همه اینعوامل موجب شد تا خدیجه حضرت محمد(ص) را به همسری خودانتخاب کند.
زفاف خدیجه با حضرت محمد(ص) ۲ ماه و ۷۵ روز پس از بازگشتاز سفر تجارت شام تحقق یافت. در آن زمان، حضرتمحمد(ص) ۲۵سال داشت و خدیجه چهل ساله بود. ابن عباس سن ایشان را ۲۸ سالنقل میکند. هرچند بعضی از مورخان اهلسنتسعی میکنند این سخنرا رد کنند؛ چون راوی آن محمد بن صائب کلبی از شیعیان است وآنها او را ضعیف میدانند.
خدیجه به سبب علاقه به حضرت محمد(ص) و مقام معنوی او بارسول خدا ازدواج کرد و تمام دارایی و مقام و جایگاه فامیلی خودرا فدای پیشرفت مقاصد همسرش ساخت.
در عقد ازدواج حضرت محمد(ص) و خدیجه، عبدالله بن غنم بهآنها چنین تبریک گفت:
هنیئا مریئا یا خدیجه قد جرت لک الطیرفیما کان منک باسعد
تزوجتخیر البریه کلها و من ذا الذی فی الناس مثل محمد؟
و بشر به البران عیسی بن مریم و موسی ابن عمران فیاقرب موعد
اقرت به الکتاب قدما بانه رسول من البطحاء هادو مهتد
گوارا باد بر تو ای خدیجه که طالع تو سعادتمند بوده و بابهترین خلایق ازدواج کردی. چه کسی در میان مردم همانند محمد(ص) است. محمد(ص) کسی است که حضرت عیسی و موسی به آمدنش بشارت دادهاند و کتب آسمانی به پیامبری او اقرار داشتند. رسولی که سر از بطحاء(مکه) در میآورد و او هدایت کننده وهدایت شونده است.
***
احترام حضرت محمد(ص) به خدیجه، به خاطر عقیده و ایمان او به توحید بود.
خصال خدیجه(س) خدیجه از بزرگترین بانوان اسلام به شمار میرود. او اولین زنی بود که به اسلام گروید؛ چنان که علیبن ابیطالب(ع) اولین مردی بود که اسلام آورد. اولین زنی که نماز خواند، خدیجه بود. او انسانی روشن بین و دوراندیش بود. با گذشت، علاقهمند به معنویات، وزین و با وقار، معتقد به حق و حقیقت و متمایل به اخبار آسمانی بود. همین شرافت برای او بس که همسر رسول خدا(ص) بود و گسترش اسلام به کمک مال و ثروت او تحقق یافت.
خدیجه از کتب آسمانی آگاهی داشت و علاوه بر کثرت اموال و املاک، او را «ملکه بطحاء» میگفتند. از نظر عقل و زیرکی نیزبرتری فوقالعادهای داشت و مهمتر اینکه حتی قبل از اسلام وی را «طاهره» و «مبارکه» و «سیده زنان» میخواندند.
جالب این است او از کسانی بود که انتظار ظهور پیامبر اکرم(ص) میکشید و همیشه از ورقهبن نوفل و دیگر علما جویای نشانههاینبوت میشد. اشعار فصیح و پر معنای وی در شان پیامبر اکرم(ص) از علم و ادب و کمال و محبت او به آن بزرگوار حکایت میکند.
نمونهای از اشعار خدیجه درباره پیامبراکرم(ص) چنین است:
فلواننی امسیت فی کل نعمه و دامت لی الدنیا و تملک الاکاسره
فما سویت عندی جناح بعوضه اذا لم یکن عینی لعینک ناظره
اگر تمام نعمتهای دنیا از آن من باشد و ملک و مملکت کسراها و پادشاهان را داشته باشم، در نظرم هیچ ارزش ندارد زمانی که چشمم به چشم تو نیافتند.
دیگر خصوصیتخدیجه این است که او دارای شم اقتصادی و روحبازرگانی بود و آوازه شهرتش در این امر به شام هم رسیده بود.
البته سجایای اخلاقی حضرت خدیجه چنان زیاد است که قلم از بیانآن ناتوان است. پیامبر اکرم(ص) میفرماید: «افضل نساء اهل الجنه خدیجه بنتخویلد و فاطمه بنت محمد ومریم بنت عمران و آسیه بنت مزاحم.»
چه میتوان گفت در شان کسی که مایه آرامش و تسلای خاطر رسولخدا(ص) بود؟!
در تاریخ میخوانیم: حضرت محمد(ص) هر وقت از تکذیب قریش و اذیتهای ایشانمحزون و آزرده میشدند، هیچ چیز آن حضرت را مسرور نمیکرد مگر یاد خدیجه؛ و هرگاه خدیجه را میدید مسرور میشد
ذهبی میگوید: مناقب و فضایل خدیجه بسیار است؛ او از جملهزنان کامل، عاقل، والا، پایبند به دیانت و عفیف و کریم و ازاهل بهشت بود. پیامبر اکرم(ص) کرارا او را مدح و ثنا میگفت و بر سایر امهات مومنین ترجیح میداد و از او بسیار تجلیل میکرد. به حدی که عایشه میگفت؛ بر هیچ یک از زنان پیامبر(ص) به اندازه خدیجه رشک نورزیدم و این بدان سبب بود که پیامبر(ص) بسیار او را یاد کرد.
***
خدیجه کبری چنان مقام والایی داشت که خداوند عزوجل بارها براو درود و سلام فرستاد. طبق روایتی از حضرت امام محمد باقر(ص)؛
پیامبر اکرم(ص) هنگام باز گشت از معراج، به جبرئیلفرمود: «آیا حاجتی داری؟»
جبرئیل عرض کرد: خواستهام این است که از طرف خدا و من به خدیجه سلام برسانی»
در روایتی دیگر میخوانیم: روزی خدیجه به طلب رسول خدا(ص) بیرون آمد. جبرئیل بهصورت مردی با وی رو به رو شد و از خدیجه احوال رسولخدا(ص) را پرسید. خدیجه نمیتوانست بگوید رسول خدا(ص) در کجا به سرمیبرد. او میترسید این مرد از کسانی باشد که قصد کشتن پیغمبر(ص) را دارد. وقتی که خدمت آن حضرت رسید و قصه باز گفت، حضرت محمد(ص) فرمود: «آن جبرئیل بود و امر کرد که از خدا تو را سلام برسانم.»
***
وقتی حضرت خدیجه دریافت که سعادتمند شده، هرچه داشت در راه پیشرفت و موقعیت پیغمبر اسلام(ص) انفاق کرد. او تمام اموال خویش را به پیامبر(ص) بخشید و در راه نشر اسلام به مصرفرساند. تا جایی که هنگام ارتحال، پارچهای برای کفن نداشت.
ابن اسحاق جملهای در شان خدیجه دارد که گویای همکاری و صداقت او در پیشبرد اسلام است. او میگوید: «خدیجه یاور صادقو با وفایی برای پیامبر(ص) بود و مصیبتها در پی رحلت خدیجه و ابوطالب بر پیامبر(ص) سرازیر شد.»
گویا این دو، در برابر هجوم ناملایمات بر پیامبر اکرم(ص)، سدی بلند و مستحکم بودند.
این جمله، معروف که اسلام رهین اخلاق پیامبر(ص)، شمشیرعلی(ع)، و اموال خدیجه است از نهایت همکاری و صداقتخدیجهپرده بر میدارد.
***
در تعداد فرزندان حضرت خدیجه، میان مورخان اختلاف است. بهگفته مشهور؛ ثمره ازدواج رسول خدا و خدیجه، شش فرزند بود: هاشم و عبدالله که به این دو «طاهر» و «طیب» میگفتند. رقیه، زینب، ام کلثوم و فاطمه.
رقیه بزرگترین دخترانش بود و زینب، ام کلثوم و فاطمه بهترتیب پس از رقیه قرار داشتند. پسران خدیجه پیش از بعثت پیامبر(ص)، بدرود زندگی گفتند. ولی دخترانش، نبوت پیامبر(ص) را درک کردند.
گروهی از محققان معتقدند؛ قاسم و همه دختران رسول خدا(ص) پس از بعثت به دنیا آمدند و چند روز پس از پیامبر خدا(ص) بهمدینه هجرت کردند.
***
حضرت خدیجه(س) سه سال قبل از هجرت بیمار شد. پیغمبر(ص) به عیادت وی رفت و فرمود: ای خدیجه، «اما علمت ان اللهقد زوجنی معک فی الجنه»؛ آیا میدانی که خداوند تو را دربهشت نیز همسرم ساخته است؟!
آنگاه از خدیجه دل جویی و تفقد کرد؛ او را وعده بهشت داد و درجات عالی بهشت را به شکرانه خدمات او توصیف فرمود.
چون بیماری خدیجه شدت یافت، عرض کرد: یا رسول الله! چندوصیت دارم؛ من در حق تو کوتاهی کردم، مرا عفو کن.
پیامبر(ص) فرمود: هرگز از تو تقصیری ندیدم و نهایت تلاشخود را به کار بردی. در خانهام بسیار خسته شدی و اموالت را درراه خدا مصرف کردی.
عرض کرد: یا رسول الله! وصیت دوم من این است که مواظب این دختر باشید. و به فاطمه زهرا(س) اشاره کرد. چون او بعد از من یتیم و غریب خواهد شد. پس مبادا کسی از زنان قریش به او آزار برساند. مبادا کسی به صورتش سیلی بزند. مبادا کسی بر او فریاد بکشد. مبادا کسی با او برخورد غیرملایم و زنندهای داشته باشد.
اما وصیتسوم را شرم میکنم برایتبگویم؛ آن را به فاطمه عرض میکنم تا او برایت بازگو کند. سپس فاطمه را فراخواند و به وی فرمود: «نور چشمم! به پدرت رسولالله بگو؛ مادرم میگوید؛ من از قبر در هراسم؛ از تو میخواهم مرا در لباسی که هنگام نزول وحی به تن داشتی، کفن کنی.»
پس فاطمه زهرا(س) از اتاق بیرون آمد و مطلب را به پیامبر(ص) عرض کرد. پیامبر اکرم(ص) آن پیراهن را برای خدیجهفرستاد و او بسیار خوشحال شد.
هنگام وفات حضرت خدیجه، پیامبراکرم(ص) غسل و کفن وی را به عهده گرفت. ناگهان جبرئیل در حالی که کفن از بهشت همراه داشت، نازل شد و عرض کرد: یا رسولالله، خداوند به تو سلام میرساند و میفرماید: «ایشان اموالشرا در راه ما صرف کرد و ما سزاوارتریم که کفنش را به عهدهبگیریم.»
***
خدیجه در سن ۶۵ سالگی در ماه رمضان سال دهم بعثت در خارج از شعب ابوطالب جان به جان آفرین تسلیم کرد. پیغمبر خدا(ص) شخصا خدیجه را غسل داد، حنوط کرد و با همان پارچهای که جبرئیلاز طرف خداوند عزوجل برای خدیجه آورده بود، کفن کرد. رسولخدا(ص) شخصا درون قبر رفت، سپس خدیجه را در خاک نهاد و آنگاه سنگ لحد را در جای خویش استوار ساخت. ایشان بر خدیجه اشکمیریخت، دعا میکرد و برایش آمرزش میطلبید.
آرامگاه خدیجه درگورستان مکه در «حجون» واقع است.
رحلتخدیجه برای پیغمبر(ص) مصیبتی بزرگ بود؛ زیرا خدیجهیاور پیغمبر خدا(ص) بود و به احترام او بسیاری به حضرت محمد(ص) احترام میگذاشتند و از آزار وی خودداری میکردند.
***
رسول خدا(ص) با اینکه بعد از رحلتحضرت خدیجه(س) با زنانی چند ازدواج کرد؛ ولی هرگز خدیجه را از یاد نبرد. عایشهیگوید: هر وقت پیغمبرخدا(ص) یاد خدیجه میافتاد، ملول و گرفته میشد و برای او آمرزش میطلبید.
روزی من رشک ورزیدم وگفتم؛ یا رسول الله، خداوند به جای آن پیرزن، زنی جوان وزیبا به تو داد.
پیغمبر(ص) ناگهان برآشفت و خشمگینانه دستبر دست من زد وفرمود: خدا شاهد است خدیجه زنی بود که چون همه از من رو میگردانیدند، او به من روی میکرد، و چون همه از من میگریختند، به من محبت و مهربانی میکرد، و چون همه دعوت مرا تکذیب میکردند، به من ایمان میآورد و مرا تصدیق میکرد. در مشکلاتزندگی مرا یاری میداد و با مال خود کمک میکرد و غم از دلم میزدود.
حضرت امام صادق(ع) فرمود: «وقتی خدیجه از دنیا رفت، فاطمه کودکی خردسال بود، نزد پدر آمد و گفت: «یا رسول اللهامی». مادرم کجاست؟
پیامبر(ص) سکوت کرد. جبرئیل نازل شد و گفت: خدایتسلاممیرساند و میفرماید: به زهرا بفرما، مادرت در بهشت و در کاخطلایی که ستونش از یاقوت سرخ است و اطرافش آسیه و مریم هستند، جای دارد.
***
برگرفته از برخي كتب تاريخي و منابع اينترنتي