شناسایی منبع قدرت خارقالعاده تار عنکبوت
دانشمندان دانشگاه فنی مونیخ توانستهاند اسرار بیشتری را در مورد پروتئینهای تار عنکبوت و مکانیزمی که قدرت آن را شکل میدهد، آشکار کنند.
به گزارش ایسنا، قدرت کششي تار عنکبوت پنج برابر بيشتر از فولاد بوده و حتي از بهترين بافتهاي ترکيبي نيز نيرومندتر است.
این محققان به دنبال پاسخگویی به سوالاتی مانند چگونگی ذخیره اولین پروتئینها در غدد تار و تجمع آنها در مسیر تنیدن در عرض چند ثانیه برای شکل دادن به تارهایی با این ویژگیهای خارقالعاده و همچنین علت نیروی بالای آنها توانستهاند گامی به سوی ساخت تار عنکبوت مصنوعی نزدیک شوند.
تارهای عنکبوت از زنجیرههای طولانی از توالی مکرر مولکولهای پروتئین تشکیل میشوند. این پروتئینهای ابریشمی در غدد ابریشمی به شکل بسیار متمرکز برای زمان احتیاج ذخیره میشوند.
این زنجیرههای طولانی با توالی مکرر مولکولهای پروتئین در ابتدا منظم نبوده و نباید در نزدیکی هم قرار بگیرند. آنها تنها در مسیر تنیدن به طور موازی در کنار هم قرار گرفته و تارهای بلورین مرسوم را شکل می دهند.
محققان برای کشف مکانیسم پشت انتقال مولکولهای تار عنکبوت به شبکههای به هم پیوسته به بررسی عنکبوتهای باغچهیی پرداختند.
این پژوهشگران پیش از این توانستند عنصر تنظیمکنندهای را شناسایی کننند که مسوول جمعآوری تار محکم از بخشهای جداگانه است. این عنصر پایانه حوزه C پروتئین ابریشم نام دارد.
این ماده از تشکیل تار در مجرای ابریشم به دلیل غلظت زیاد نمک آنها جلوگیری میکند؛ اما در مسیر تنیدن که غلظت نمک کمتر بوده و نیروهای مطلق فراوان هستند، این حوزه، ناپایدار و چسبناک میشود. این امر منجر به روی هم افتادن زنجیرهها و شکلگیری یک تار محکم عنکبوت میگردد.
کشف اهمیت این پایانه حوزه C نسبتا کوچک در مقایسه با طول کلی تار ابریشمی بسیار ارزشمند بود و در مجله نیچر منتشر شد.
اکنون همان گروه گام را فراتر گذاشته و توانستهاند سوی دیگر این تار دراز موسوم به پایانه حوزه N را شناسایی کنند که نقشی اساسی در طراحی تارهای محکم با قدرت کششی بالا دارد.
این محققان با بررسی راس انتهای پروتئینهای تار عنکبوت Latrodectus Hesperus دریافتند که منشا پایانه N در غدد ابریشم به شکل رشتههایی وجود دارد. تنها در مسیر تنیدن، جفتهای سر به دم شکل میگیرند.
فرآیند کنار هم قرار گرفتن این تارها با تغییر در میزان pH و غلظت نمک بین غدد ابریشم و کانال تنیدن تنظیم میشود. در غدد ابریشم، میزان ۷.۲ pH و غلظت بالای نمک از ترکیب نقطه منشا پایانه N جلوگیری میکند. با اینح ال در مسیر تنیدن، محیط اسیدی شده و نمک حذف شده و در این زمان نوک تارها به هم نزدیک میشوند.
در آخر یک فرآیند پیوند متقابل باعثمحکمتر شدن و کشش نیرومندتر تارهای عنکبوت میشود. این تارهای بلوری که ابتدا در پی باز شدن کنترل شده حوزه پایانه C به شکل اتصالات متقابل موازی در زنجیرههای پروتئین شکل گرفته به حوزه پایانه N پروتئین ابریشم متصل میشوند.
به گفته دانشمندان تاکنون این شکل پیوند متقابل موسوم به چندبنیانی در پلیمرهای مصنوعی اجرا نشده است. یافتههای جدید میتواند مواد شیمیایی را به مدلی برای ساخت مواد جدید با ویژگیهای بهبود یافته ارائه دهد.
اين دانشمندان از شيوه رزونانس مغناطيسي هسته اي براي تحليل ساختار تار عنکبوت استفاده کردند. قطعات تار عنکبوت در شرايط مشابه شرايط اندام عنکبوت حل شده و در معرض تکانههاي امواج راديويي در يک ميدان مغناطيسي بسيار قوي قرار گرفتند.