پیمایش ملی خانواده در چه مرحله‌ای قرار دارد؟
اولین‌بار بهمن‌ماه سال ۹۳ بود که مهشید منزوی؛ معاون پژوهشی جهاد دانشگاهی واحد استان البرز خبر از اجرای طرحی با عنوان پیمایش ملی خانواده توسط گروه آسیب‌شناسی اجتماعی جهاد دانشگاهی واحد استان البرز داد و هدف این پژوهش را رصد وضعیت خانواده و تغییرات آن در طول بازه‌های زمانی مشخص عنوان کرد.
مدیر پیمایش ملی خانواده گفت: در حال حاضر کار پیمایش شروع شده و پیش از جمع‌آوری داده‌ها در حال مرور و بررسی محتوای علمی این طرح برای طراحی پرسشنامه و مرحله جمع‌آوری داده‌ها هستیم. از جمله این‌که بخش نظری و پیشینه پژوهش را جمع‌آوری کردیم و همچنین تیم پژوهشی متشکل از فارغ‌التحصیلان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی در کتابخانه‌ها، مراکز علمی و پژوهشی و دستگاه‌های مرتبط با حوزه خانواده در حال بررسی و تکمیل مستندات و منابع مرتبط و موجود هستند.
اولین‌بار بهمن‌ماه سال 93 بود که مهشید منزوی؛ معاون پژوهشی جهاد دانشگاهی واحد استان البرز خبر از اجرای طرحی با عنوان پیمایش ملی خانواده توسط گروه آسیب‌شناسی اجتماعی جهاد دانشگاهی واحد استان البرز داد و هدف این پژوهش را رصد وضعیت خانواده و تغییرات آن در طول بازه‌های زمانی مشخص عنوان کرد. در آن زمان اعلام شد که نظام‌نامه اولیه طرح تدوین شده و جلسات مختلفی نیز با حضور اساتید و صاحب‌نظران حوزه خانواده از دانشگاه‌ها و دستگاه‌هایی مانند شورای فرهنگی- اجتماعی زنان، دفتر پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، معاونت مطالعات قوه قضاییه، معاونت زنان و خانواده ریاست جمهوری، شورای فرهنگ عمومی و... برگزار شده است.
طرحی که بازه زمانی آن هر سه سال یک‌بار است
پس از آن خبری از جزئیات اجرای طرح نشد تا این‌که در آذر ماه سال گذشته سید علی‌اکبر هاشمی‌راد؛ رییس جهاد دانشگاهی استان البرز اعلام کرد در این طرح که بازه زمانی اجرای آن هر سه سال یک‌بار است، محورهایی مانند ملاک‌های همسرگزینی، خشونت در خانواده، فرزندآزاری و فرزندپروری و همچنین ساختار قدرت در خانواده مورد تحلیل و بررسی قرار می‌گیرد.
بهمن ماه سال گذشته نیز مرضیه ابراهیمی؛ مدیر پیمایش ملی خانواده خبر داد که یک ماه از شروع به کار طرح می‌گذرد و طرح در مرحله نخست خود، یعنی مرحله برنامه‌ریزی‌های اولیه، جمع‌آوری پیشینه و ارسال فراخوان‌ها قرار دارد. به گفته ابراهیمی، محورهای اصلی مرحله اول این پژوهش، شکل‌گیری و تکوین خانواده، تغییر و تحولات خانواده و آسیب‌های اجتماعی است که در این محورها با زیرفصل‌هایی که در شورای علمی نهایی می‌شود، شروع به کار می‌شود و در خصوص شاخص‌های ریزتر نیز شورای علمی تصمیم‌گیری می‌کند. همچنین، اعلام شد که پژوهش با استفاده از پرسشنامه انجام خواهد شد. او اظهار داشت: برآورد ما برای بازه زمانی انجام این پیمایش، 2 سال است، اما تلاش می‌کنیم زمان را کمتر کنیم. البته، گزارش‌های مقطعی را حین کار می‌دهیم و به این شکل نیست که تا دو سال هیچ خروجی‌ای نداشته باشیم.
تا امروز قریب به 2 سال از مطرح شدن پیمایش ملی خانواده می‌گذرد و به همین مناسبت گفت‌وگویی داشتیم با مرضیه ابراهیمی؛ مدیر این پیمایش تا از روند اجرایی شدن طرح اطلاعاتی کسب کنیم. ابراهیمی در گفت‌وگو با خبرنگار مهرخانه در رابطه با وضعیت حال حاضر این پیمایش گفت: در حال حاضر کار پیمایش شروع شده و پیش از جمع‌آوری داده‌ها، در حال مرور و بررسی محتوای علمی این طرح برای طراحی پرسشنامه و مرحله جمع‌آوری داده‌ها هستیم. از جمله این‌که بخش نظری و پیشینه پژوهش را جمع‌آوری کردیم و همچنین تیم پژوهشی متشکل از فارغ‌التحصیلان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی در کتابخانه‌ها، مراکز علمی و پژوهشی و دستگاه‌های مرتبط با حوزه خانواده در حال بررسی و تکمیل مستندات و منابع مرتبط و موجود هستند.
شورای حامیان پیمایش ملی خانواده
مدیر پیمایش ملی خانواده عنوان داشت: در چند ماه اخیر هم جلساتی با شورای حامیان این پیمایش از جمله نمایندگان سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، معاونت پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه، معاونت فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دفتر سلامت خانواده، جمعیت و مدارس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، شورای فرهنگ عمومی کشور، سازمان بهزیستی کشور داشتیم. غیر از سازمان‌های حامی این طرح جلساتی نیز با سایر سازمان‌های مرتبط با موضوع خانواده برگزار و از آنان در خصوص مسایل خانواده در ایران نظرخواهی شد و به تناسب مرحله پیشرفت کار به این سازمان‌ها نیز مراجعه خواهیم کرد.
ابراهیمی خاطرنشان کرد: تاکنون پژوهش جامعی در مورد خانواده که بتواند ابعاد مختلف خانواده را در سطح ملی بررسی کند، نداشتیم. ازاین‌رو، پیمایش ملی خانواده می‌تواند این جامعیت را داشته باشد. البته پژوهش‌های موضوعی در حوزه خانواده با موضوعاتی مانند طلاق، خشونت خانگی و... انجام شده که در بخش پیشینه پیمایش، آن‌ها را بررسی کرده‌ایم.
کاهش فاصله میان سازمان‌های سیاست‌گذار و مراکز علمی و پژوهشی
مدیر پیمایش ملی خانواده خاطرنشان کرد: ما از ابتدای کار این هدف را در نظر گرفتیم که فاصله بین سازمان‌های سیاست‌گذار و مراکز علمی و پژوهشی را کم کنیم. به همین دلیل تمام جلسات یا جلسات مشترک بین اساتید و حامیان بوده یا در جلساتی که جنس بحث‌های شورای علمی و شورای حامیان یکی نبوده، صورت‌جلسه را به جلسه شورای سیاست‌گذاری طرح بردیم و گزارش آن را ارایه دادیم و جمع‌بندی کردیم. می‌توان گفت با همکاری اساتید و سازمان‌های سیاست‌گذار تا اندازه زیادی در تحقق این هدف موفق بوده‌ایم.
هدف ما استفاده از یافته‌های پژوهشی در حوزه سیاست‌گذاری است
او در ادامه گفت: ما در جلسات شورای حامیان پیمایش، اولویت‌های سازمان‌ها و اقدامات انجام‌شده توسط آن‌ها را مورد بحث و بررسی قرار دادیم و از این طریق می‌خواستیم بدانیم از نظر دستگاه‌های سیاست‌گذار چه موضوعاتی در حوزه خانواده اولویت دارد. از طرف دیگر همین سؤال را هم در شورای علمی مطرح کردیم تا آن‌ها هم اولویت‌های خود را در این خصوص مطرح کنند. در نهایت هم نقاط اشتراک دیدگاه‌های شورای حامیان و شورای علمی را استخراج و در جلسات مختلف آن‌ها را نهایی می‌کنیم تا شاخص‌هایی که مورد بررسی قرار می‌دهیم، واقعاً مورد نیاز جامعه باشند. هدف هم این است که یافته‌های پژوهش در حوزه سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی استفاده شود و تنها به‌صورت پژوهش کتابخانه‌ای باقی نماند.
ابراهیمی با بیان این‌که جلسات شورای علمی و جلسات دستگاه‌های حامی پیمایش هم‌پای یکدیگر برگزار می‌شود، عنوان داشت: بلافاصله پس از تشکیل هر جلسه شورای علمی، یک جلسه شورای حامیان داریم. از ویژگی‌های مثبت این پیمایش این است که برخی اعضای شورای علمی پیمایش کسانی هستند که در سازمان‌های مرتبط با موضوع خانواده پست‌های اجرایی داشته‌اند، در نتیجه، هم به لحاظ علمی و هم به لحاظ سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی می‌توانند به طراحی و اجرای پیمایش کمک کنند.
تا اواخر سال جاری کار جمع‌آوری اطلاعات را انجام می‌دهیم
مدیر پیمایش ملی خانواده در رابطه با زمان‌بندی اجرای این پیمایش اظهار داشت: بخش مقدماتی کار که شامل تهیه محتوای علمی مورد نیاز برای طراحی پرسشنامه است، یک تا دو ماه دیگر به اتمام می‌رسد. پس از آن پرسشنامه را طراحی می‌کنیم و احتمالاً پروسه یکی، دو ماهه‌ای هم برای نظرخواهی و تکمیل این پرسشنامه داشته باشیم. پیش‌بینی این است که تا اواخر امسال یا اوایل سال آینده جمع‌آوری اطلاعات را انجام دهیم.
نسبت پیمایش ملی خانواده با سیاست‌های ابلاغی خانواده
ابراهیمی در رابطه با نسبت پیمایش ملی خانواده با سیاست‌های ابلاغی خانواده گفت: ما پیش از این سیاست‌های جمعیت را که رهبری ابلاغ کرده بودند مدنظر قرار دادیم. وقتی هم که سیاست‌های خانواده ابلاغ شد، بلافاصله این سیاست‌ها را در نظر گرفتیم. زمانی که سیاست‌های خانواده ابلاغ شد، دیدیم بیشتر شاخص‌هایی که در پیمایش مدنظر قرار گرفته، در سیاست‌های ابلاغی خانواده هم مورد توجه قرار گرفته است. از سوی دیگر، مواردی که در سیاست‌های ابلاغی وجود داشت اما در پیمایش به آن‌ها اشاره نشده بود، در جلسات مشترک بررسی کرده و مواردی را بازبینی و تکمیل نمودیم. خوشبختانه ابلاغ این سیاست‌ها پشتوانه و دلگرمی زیادی برای اجرا و استمرار این طرح ایجاد کرد. همچنین از ابتدای طراحی این پیمایش به اسناد بالادستی توجه داشتیم و قطعاً هر سند و سیاست دیگری که مرتبط با خانواده باشد، در پیمایش ما مورد توجه قرار خواهد گرفت.
طبق گفته مسئولان پیمایش، 2 سال پس از طرح موضوع، هنوز مرحله جمع‌آوری داده‌ها برای تدوین پرسشنامه به پایان نرسیده است که این مسأله نشان از روند کند پیشرفت طرح دارد و انتظار می‌رود با توجه به ملی بودن این پیمایش و سرعت بالای تغییرات اجتماعی در ایران، این روند سرعت بیشتری بگیرد.
