نظرمراجع درباره پرداخت سودبه سپردههای حج
جمعی از مراجع عظام تقلید به استفتای ایسنا دربارهی حکم شرعی تعلق گرفتن سود بانکی به سپردههای اولیه حجاج برای ثبتنام حج تمتع یا عمره مفرده و اشکالات شرعی احتمالی وارده به آن پاسخ دادند.
به گزارش ايسنا، متن سوال و پاسخ مراجع تقليد به اين شرح است:
سوال: همانگونه که مستحضرید بانکهای دولتی جهت ثبتنام عمره مفرده و سابقا تمتع اقدام به اخذ مبلغ اولیه میکنند و متعاقب آن تا زمان سررسید اعزام به حج سود قطعی ۱۵ درصد به آن مبلغ افزوده و پس از دریافت مابقی مبلغ، تشریفات لازم برای اعزام زوار بیتاللهالحرام را به انجام میرسانند، لذا خواهشمند است نظر مبارک خود را در قالب پاسخ به دو سوال ذیل مرقوم فرمایید:
۱ - آیا سود متعلق به مبلغ سپرده برای اعزام به حج از نظر شرعی قابل ایراد است؟
۲ - آیا مبلغ سود پرداختی را تحت یکی از عقود اسلامی میتوان برای رفتن به حج هزینه کرد؟
پاسخ آیتالله العظمی نوری همدانی:
اگر بر اساس آنچه که در دفترچه بانکی ذکر شده است، عمل نمایند اشکال ندارد.
پاسخ آیتالله العظمی صافی گلپایگانی
۱ - اگر در موقع گذاشتن پول، بانک را وکیل کنید که با پول شما معامله شرعی انجام دهد و قسمتی از سود را به شما بدهد و بقیه را به عنوان حقالوکاله بردارد، اشکال ندارد و نیز اگر در موقع گذاشتن پول قصد گرفتن اضافه نداشتهاید و خودشان در آخر دادهاند اشکال ندارد ولی اگر قرض به شرط زیاده بدهید، ربا و حرام است.
۲ - مانعی ندارد. والله العالم
پاسخ آیتالله العظمی مکارم شیرازی:
ج) با توجه به اینکه قراردادی بین مردم و سازمان حج در مورد سود منعقد نشده و آنها با میل خود آن را میپردازند اشکالی ندارد و هرگاه سود را جزء هزینه حج به حساب آورند خمس نیز به آن تعلق نمیگیرد.
پاسخ آیتالله العظمی موسوی اردبیلی:
سود متعلق به سپرده به دو طریق حلال است:
۱ - به این طریق که سپردهگذاری در بانک جهت ثبتنام و نوبت گرفتن و یا حفظ پول باشد، نه به غرض سود گرفتن و یا به شرط داشتن سود ولی خود بانک به حسب مقررات سود بدهد، در این فرض سود اشکال ندارد.
۲ - با این طریق که سپردن پول تحت عنوان یکی از عقود شرعی غیر از قرض، مشروط به سود، مثل وکالت، مضاربه و شرکت با شرایط آنها که در رساله ذکر شده باشد ولی در ضمن آن عقود شرط سود معین بشود، به این صورت که بانک متعهد شود، اگر معاملاتی که با این پول صورت میگیرد ضرر داشت یا سهم سود سپردهگذار کمتر از مقدار معین باشد از مال خود جبران کند. در فرض حلیت سود، میتوان سود را علاوه بر اصل مبلغ برای عمره و حج هزینه کند.
پاسخ آیتالله العظمی علوی گرگانی:
در صورتی که در قالب عقود شرعی مورد قبول، این سود پرداخت شود مانعی ندارد البته از نظر ما اگر در قالب عقد جعاله این سود پرداخت شود جایز نیست و ربا است.
پاسخ آیت الله العظمی حسینی زنجانی:
۱ - چنانچه بانکها در قراردادها بر اساس عقود اسلامی مثل مضاربه و مشارکت و جعاله عمل میکنند که مدعای بانکها همین است، سودهای عقود مذکوره مشروع است. حال در پارهای قراردادهای مضاربه و مانند آن بعضا شرطی هست که با عقود مذکوره سازگاری ندارد، مثل اخذ دیرکرد، این گونه شروط باطل و بلااثر است ولی اصل عقد صحیح است.
۲ - بر فرض حلال بودن سود معنایش مالکیت بر سود است و هرگونه تصرفی از جمله هزینه در حج و عمره جایز است. والله العالم.
بر اساس اين گزارش، پيش از اين برخي از مراجع عظام تقليد از جمله بعثهي مقام معظم رهبري و آيتالله العظمي صافيگلپايگاني درباره ثبتنام سفر عمرهي مفرده با وام جعاله كه در ايام ثبت نام حج عمره در سال جاري با اشكال مختلف از سوي بانكها رواج يافته بود نيز اعلام كرده بودند كه اين وام، نوعي پول ربوي است و ثبتنام از اين طريق جايز نيست.