بارش اشک در «جنگل ابر»
نمی دانم چرا، ولی می دانم که ابرها هم به اندازه دریا و صدای امواج آرامش بخش هستند. دیدن ابرها به خودی خود روح و احساس را به پرواز در می آورد چه رسد به زمانی که تو بر فراز ابرها باشی و فرشی پنبه ای و زیبا زیر پایت. و این دقیقا احساسی است که تو در " جنگل ابر " داری. مکانی زیبا و رویایی که در معرض نابودی قرار گرفته است.
به نوشته روزنامه خراسان،جنگل ابر از جنگلهاي زيباي استان سمنان است که در ۵۰ کيلومتري شمالشرقي شاهرود و در مسير جاده شاهرود به آزادشهر در استان گلستان قرار دارد.
این جنگل در مجاورت روستاهای ابر، شیرینآباد و خاکپیرزن قرار دارد. فضای جنگل ابر را در فصول مختلف سال، پوششی از ابر فرا گرفته است و به همین دلیل به آن جنگل ابر میگویند.
در مناطق فرادست جنگل ابر، میتوان از بالا به ابرهای پرتلاطم نگاه کرد. تصویری که در این مناطق به چشم توریستها و جنگلنوردان میآید، یادآور زیبایی پوسترهاست و هر چند دقیقه یکبار، با حرکت ابرها تغییر میکند.
ارتفاع زیاد جنگل از سطح دریا، پایین بودن درجه حرارت در فصل گرما، وجود چشمهسارهای فراوان و پوشش جنگلی متنوع، از ویژگیهای این جنگل است که آن را به تفرجگاه زیبا نه فقط برای شاهرودیها و سمنانیها، بلکه برای ساکنان جنوب استان گلستان نیز بدل کرده است. هوا در جنگلهای سرسبز استان گلستان شرجی است و به همین دلیل برخی از ساکنان این استان ترجیح میدهند رنج عبور از جادههای خاکی را تحمل کنند تا برای گردش به جنگل ابر بیایند.
جنگل ابر از دوره سوم زمینشناسی بر جای مانده و دارای درختان سرخدار است که قدمتی ۴هزار ساله دارند. در این جنگل ۵۰۰ هکتار درخت سرخدار به چشم میخورد که به لحاظ وسعت، مشابه چندانی در جهان ندارد. از این درختان اسانسی به نام «تاکسول» به دست میآید که در درمان انواع سرطانها کاربرد دارد.
گونههای درختی بلوط در اشکوب فوقانی، گونههای ممرز در حاشیه درهها، درختان توسکا، ولیک و ازگیل وحشی نیز در زیر اشکوبها قرار دارند که احداثجاده ابر، جان همه این درختان را نشانه رفته است.
آغاز تهدیدها
به خاطر داریم که هیئت دولت در اسفند سال ۸۴ یکی از مصوبات خود را به تکمیل راه علی آباد – شاهرود اختصاص داد. از آن زمان تاکنون، این مصوبه جنجالی در هیئت دولت چندین بار اصلاح شده اما نه تنها کمکی به نجات جنگل های ابر نکرده بلکه شبهات موجود در مصوبه و پیشنهادهای غیر کارشناسی برخی مسئولان محیط زیست(همچون قطع درختان و کاشت ما به ازای آن درنقطه دیگری از استان!) تنها باعثشده تا آن دسته از مسئولان استانی و نمایندگانی که اصرار به ساخت جاده دارند مصوبه دولت را به دلخواه خود تفسیر کنند.
" مژگان جمشیدی " فعال زیست محیطی و کارشناس محیط زیست که تا کنون در خصوص تهدیدهایی که متوجه جنگل ابر است چندین مقاله نگاشته است در باره ضدو نقیض گویی های مسئولان می گوید: برخوردهای محافظه کارانه مسئولان محیط زیست و منابع طبیعی در قبال جنگل ابر در خور تامل است، به طوری که با شدت گرفتن فشارهای وارده از سوی دیگر دستگاه ها و برخی افراد، به نوعی مواضع خود را تغییر دادند به طوری که نه کاملا دست رد به سینه مجریان طرح زده باشند و نه مخالفت علنی و مستدل خود را اعلام کرده باشند.
مروری بر پرونده قطور " ابر " که حاوی مکاتبات بین مسئولان محیط زیست و منابع طبیعی با دیگر مسئولان استانی و دولتی است، این مدعا را به اثبات می رساند.
وی اضافه می کند: بر اساس نخستین مصوبه استانی دولت قرار بود تنها محور موجود ابر علی آباد که یک جاده قدیمی مربوط به خط لوله گاز و نفت است، تکمیل شود و در آن اشارهای به طراحی مسیر جدید نشده بود.
اما اصرارهای بعدی برخی مسئولان، منجر به این شد که وزارت راه مسیر جدیدی را در حد یک راه درجه یک طراحی کند که خلاف مصوبه دولت بود و متاسفانه این موضوع، مسئولان محیط زیست و منابع طبیعی را به نوعی در برابر یک عمل انجام شده قرار داد به طوری که وقتی برای سومین بار مصوبه دولت درباره جاده ابر در تاریخ ۱۰/۷ / ۸۶ اصلاح شد سازمان محیط زیست با یک مداخله اشتباه و بیان این مطلب که " در ازای قطع درختان، معادل همان درختان در جای دیگرکاشته شود " عملا مسئله جاده ابر را به جای تکمیل جاده موجود به سمت ساخت جاده جدید سوق داد.
با این حال مدیر کل محیط زیست استان گلستان تاکید کرد که رئیس سازمان محیط زیست هرگز مسئله قطع درختان را مطرح نکرده است و این موضوع ارتباطی به وی ندارد. وی متذکر می شود: واقعیت این است که در نامه " پرویز داوودی "، معاون اول وقت رئیس جمهور به وزارت راه، به نقش سازمان محیط زیست در این مورد اشاره شده است.
وی در این نامه در تاریخ ۱۰ مهر ماه سال ۱۳۸۶ نوشت: " هیئت وزیران در جلسه مورخ ۴/۷ / ۸۶ بنا به پیشنهاد شماره ۱۸۶۲۰-۱ مورخ ۲۹/۳ / ۸۶ سازمان محیط زیست موافقت کرد: متن زیر به انتهای بند ۳ تصمیم نامه شماره ۸۹۱۹۶/۳۴۷۱۶ مورخ ۲۸/۱۲ / ۸۴ اضافه می شود: وزارت راه با نظر استانداری گلستان به میزان درختان قطع شده نسبت به کاشت درختان جدید اقدام نماید ".
از سوی دیگر، رئیس سازمان جنگل ها و مراتع با ارسال نامه ای به استاندار گلستان در تاریخ ۱۳/۹ / ۸۶ با پیکه کوبی مسیر هادی جاده ابر موافقت کرد. وی دراین نامه با علم به این که مسیر هادی و مورد نظر وزارت راه همان مسیر جنگلی " دره سورمه " است و عبور جاده از آن مستلزم تخریب ۵۰ هکتار جنگل خواهد بود، این موضوع را به اطلاع استاندار گلستان رساند. در عین حال وی باز هم در بخش دیگر نامه خود به عبور جاده از همان مسیر قبلی موجود که مسیر عبور خط لوله گاز و نفت بوده تاکید کرد.
" جمشیدی " اضافه می کند: این اقدام معاون وزیر و رئیس سازمان جنگل ها در حالی صورت گرفت که وزیر جهاد کشاورزی پیش از این در تاریخ ۱۰/۷ / ۸۶ مخالفت علنی خود را با اجرای این طرح به اطلاع مشاور معاون اول رییس جمهور رسانده بود. اسکندری دراین نامه با استناد به ماده ۲ آیین نامه اجرایی لایحه قانونی اصلاح لایحه واگذاری و احیا ی اراضی در جمهوری اسلامی ایران مصوب سال ۵۹ احداثاین جاده را " مطلقا ممنوع " اعلام کرد.
وزیر جهاد کشاورزی با آگاهی کامل از اهمیت و ارزش جنگل های ابر که در نوع خود در جهان منحصر به فرد است به وجود ۶ راه ارتباطی بین دو استان و ۳ راه ارتباطی بین علی آباد و شاهرود اشاره کرد و احداثاین جاده را مستلزم تخریب گسترده ۵۰۰ هزار متر مربع از جنگل های ابر عنوان کرد و هشدار داد که با احداثاین جاده نه تنها تعادل اکولوژیک منطقه به هم می خورد بلکه خطر دستیازی سودجویان به عرصه های بکر فراهم می شود.
با این وجود، چند روز بعد نمایندگان منابع طبیعی و محیط زیست، راه و استانداری گلستان در غیاب نمایندگان سمنان با حضور در محل جنگل ابر، اقدام به پیکه کوبی مسیر هادی یعنی دره سورمه کردند یعنی همان مسیری که مستلزم قطع ۵۰ هکتار جنگل بود.
از آن زمان تا کنون کشمکش بین ماشین های راه سازی، دلسوزان محیط زیست، کارشناسان و مسئولان وجود دارد. به گونه ای که در بازدیدی که در سال ۱۳۸۸ از محل داشتم آن چه که مشاهده کردم این بود که جاده خاکی که به راحتی دو خودرو در کنار هم می توانستند از آن عبور کنند در حال تبدیل شدن به جاده ای به عرض حدود ۱۶ متر بود. یعنی یک اتوبان دوبانده رفت و برگشت برای خودروهای سواری که قصد دیدن جنگل ابر را داشتند.
درست در همان زمان در حالی که کارگران مشغول خاکبرداری و مسطح کردن جاده خاکی قدیمی بودند، مسئولان سازمان های جنگل ها و مراتع و محیط زیست منطقه از نبود هر گونه مجوزی برای تعریض جاده خبر دادند. اما با وجودی که چند بار جلوی کار با دخالت مسئولان محیط زیست و منابع طبیعی منطقه گرفته شد، مشخص نبود چه افرادی فراتر از قانون همچنان به تعریض این جاده ادامه می دادند.
مهر ماه سال گذشته معاون وزیر راه و ترابری اعلام کرد: با توجه به این که راه موجود جاده ابر ایمن نیست و حجم عملیات اجرایی و تخریب محیط زیستی آن بالا است، با محیط زیست به توافق رسیدیم که مسیر فعلی راه مناسبی برای احیا نیست و در حال مذاکره نهایی برای ساخت جاده علیآباد - شاهرود هستیم.
" سیدحسین میرشفیع "، با تاکید بر این که جاده جنگل ابر به هیچ وجه ساخته نمیشود، گفت: راه علیآباد - شاهرود که کمترین آسیب را به جنگل ابر برساند، احداثمیشود. معاون وزیر راه و ترابری اظهار کرد: با توجه به این که جاده علی آباد - شاهرود باید از کنار جنگل ابر عبور کند، همگان تصور میکنند وزارت راه و ترابری کمر همت بسته تا جنگلها را نابود کند که اصلا این گونه نیست.
منافع شخصی یا مصلحت ملی؟
شش سال مناقشه برای ساختن جادهای که عملیات اجرایی آن هرگز به طور واقعی متوقف نشد، زمان زیادی است و از آن جدیتر میزان مخالفتهای حقوقی و کارشناسانهای است که با احداثاین جاده شده است.
با وجود تمام این مخالفتها، حال این جاده دردست احداثاست بهطوری که بر اساس آخرین خبرها، بودجه آن نیز از سوی استانداری گلستان تامین شده است. با این همه، هنوز هم بیشتر کارشناسان محیطزیست و منابع طبیعی و حتی برخی مدیران این حوزه، با ساخت آن مخالف هستند. حال سوال این است که پس کدام شمشیر برندهای دارد برنده میشود؟ از سوی دیگر، هجوم تعدادی از هواداران احداثجاده ابر طی ماه گذشته به جنگلهای علیآباد و قطع ۱۴۰ اصله درخت و درختچه، یکی دیگر از تیغههای تیز همین شمشیر است.
دکتر " محمد ولیان "، دبیر جمعیت دیدهبان طبیعت نیز در این خصوص میگوید: با وجود ۴ مسیر موازی، نیازی به احداثاین جاده نیست. تلاشهای عدهای برای احداثاین جاده، ابهامآمیز است. همه می دانند چه کسی به دلیل منافع شخصی، مدتها است که این مسئله را پیگیری میکند.
وی اضافه می کند: مردم به خوبی معنای این حرفها را میفهمند. آن ها هنوز انتشار آگهیهای فروش زمینهای ویلایی و آپارتمانی منطقه جنگلی ابر در سال ۸۵ را از یاد نبردهاند، پروژهای که گرچه آن سال با اعتراض و پیگیری مسئولان وقت محیطزیست استان متوقف شد، اما چهرههای پشتپرده آن از نفوذ بالایی برخوردارند و به نظر میرسد قصد ندارند به این زودیها کنار بنشینند.
این در حالی است که پنجم دی ماه گذشته معاون سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری در یک نشست خبری گفت: این سازمان با هرگونه احداثجاده در جنگل ابر مخالف است و به هیچ وجه از موضع خود عقبنشینی نمیکند؛ از این رو هیچ جادهای در این منطقه احداثنمیکنیم و ادامه داد: با تفاهمنامهای که بین سازمان جنگل ها و فائو صورت گرفت تا یک سال دیگر برنامه ملی جنگل تهیه میشود.
" منتظری " افزود: طبق آخرین مصوبه دولت در منطقه گلستان، استاندار این استان، نماینده ویژه دولت برای رسیدگی به موضوع ساخت جاده در جنگل ابر شده است.
ولی وی به نکته جالب و قابل تاملی نیز اشاره کرد: " تاکنون اطلاعاتی از نتیجه بررسیهای ایشان اعلام نشده است ".
" پیمان یوسفیآذر " مدیرکل سابق جنگلهای خارج شمال از روزهای اولی که تلاش برای احداثجاده در جنگل ابر آغاز شده در کنار سایر دوستداران محیطزیست ایستاده است با تاکید بر غیرمنطقی بودن احداثجاده در جنگل ابر متذکر میشود با توجه به تراکم بالای درخت در مسیر احداثجاده در صورت این اقدام حداقل ۷۰۰ هکتار جنگل بیهمتا تخریب میشود.
این عضو هیئت مدیره انجمن علمی جنگلبانی، عوارض عبور جاده از جنگل ابر را در حد یک فاجعه ملی میداند. او میگوید: ۱۹ کیلومتر از جاده علیآباد به شاهرود از جنگل ابر عبور میکند که موجب قطع یک میلیون اصله درخت برای ساخت جاده میشود. این میزان تخریب در صورتی است که به ساخت جادهای کمعرض و بدون ساختوساز حاشیه آن اکتفا شود اما به نظر میرسد اراده محکمی وجود دارد که میخواهد این جاده را در آیندهای نزدیک به یک بزرگراه تبدیل کند.
" اسماعیل کهرم " متخصص محیطزیست و استاد دانشگاه نیز با بیان این که با وجود اهمیت جنگل ابر هیچ عزمی برای حفاظت از آن وجود ندارد، میگوید: با وجود جادههای دسترسی متعدد از شاهرود به شمال احداثجاده جدید هیچ ضرورتی ندارد. به گفته وی در صورت احداثجادهای در جنگل ابر در ظرف مدت کوتاهی سایر نقاط نیز میخواهند به این جاده دسترسی داشته باشند و به زودی حال و روز جنگل ابر مانند یوسفآباد تهران خواهد شد. راههای دسترسیهای فراوان به مناطق بکر جنگل ابر، این مناطق را در معرض تاختوتاز افسارگسیخته گردشگران قرار خواهد داد و چون در کشور ما مدیریت درستی بر اکوتوریسم و
طبیعتگردی برمبنای توسعه پایدار نیست، آدمی از این جنگل بکر و ثروت خداداد ویرانهای خواهد ساخت که بیشک شباهتی با جنگل فعلی نخواهد داشت. با وجود این جادههای قابل دسترسی به زودی ویلاسازی است که مثل خوره به جان جنگل ابر خواهد افتاد.
" کهرم " جادهها را عامل جزیرهای شدن زیستگاهها میداند که تمام این جنگل را اول تکه تکه میکند و پس از آن، انزوای جانوران و از بین رفتن نسل آنها را به دنبال دارد. به اعتقاد این استاد دانشگاه هرگونه اقدام نابخردانه و بدون مطالعه تمام تنوع گیاهی و جانوری حاصل سه میلیون سال تکامل دستگاه خلقت را متلاشی میکند؛ همان کاری است که با ارومیه، تالاب انزلی و میانکاله کردهایم. آیا این میراثما برای آیندگان است؟
قرار است بخشهایی از جنگل هیرکانی ابر شاهرود در فهرست طبیعی یونسکو به ثبت برسد. اما عدهای میخواهند از دل این بهشت سبز بازمانده از عصر دایناسورها، جادهای بکشند که علاوه بر مسیر اصلی آن، دستکم تا ۳۰۰ متر اطراف آن را نیز خالی از درخت خواهد کرد.
جالب آن که مهندس " آیتی " از کارشناسان راهسازی این ناحیه معتقد است که احداثجاده جنگلی در شیب بیش از ۱۵ درجه به صلاح نیست اما سنگ نشانههایی که پیمانکاران وزارت راه در عمق جاده به جای گذاشتهاند، نشان میدهد که بخشی از مسیر جاده مورد نظر آن ها، در شیبهای نزدیک ۴۰ درجه ساخته میشود.
وی تاکید می کند: ساخت جاده جنگلی در چنین شیبی، میتواند موجب تشدید رانش زمین و فروافتادن درختان فرادست و آسیبهایی به درختان فرودست جاده شود. تراکم پوشش جنگل ابر در اکثر نقاط آن بین ۹۰ تا ۹۵ درصد است و ایجاد حفرههایی در این پوشش به هم پیوسته، آسیبپذیری آن را به شدت افزایش میدهد.
موضع متولیان
طی تماسی که با سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری
می گیرم، کارشناس مسئول روابط عمومی این سازمان به نقل از مدیر کل دفتر جنگل های خارج از شمال کشور تاکید می کند: سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری به هیچ وجه از موضع خود عقب نشینی نمی کند و با ساخت جاده در جنگل ابر مخالف است. بنابراین هیچ گونه جاده ای در جنگل ابر ساخته نخواهد شد و تنها جاده موجود، جاده قدیمی و محلی این منطقه است که امکان دارد بازسازی شود.
رئیس سازمان محیط زیست نیز اوایل ماه گذشته گفت: سازمان محیط زیست پیگیر ثبت جنگل ابر در فهرست مناطق حفاظت شده است اما این کار به تشریفات قانونی نیاز دارد. به گزارش مهر، " محمدجواد محمدی زاده " در خصوص جاده جنگل ابر افزود: گزینه مورد نظر اصلاح شیب پیچ و مشخصات فنی همان جاده مالرو قدیمی است که در خصوص این پروژه در مسیر یاد شده که گزینه مورد تایید سازمان حفاظت محیط زیست بوده است هیچ گونه قطع درختی انجام نشده است و تنها از مسیر شاهرود، جادهای کفی آغاز شده بود که سازمان حفاظت محیط زیست جلوی ادامه احداثآن را گرفت.
با این اوصاف مشخص نیست چرا درحالی که همه کارشناسان زیستمحیطی و حتی غیرزیستمحیطی به نبود ضرورت احداثیک جاده عریض و طویل در دل جنگل ابر تاکید دارند و متولیان محیط زیست و منابع طبیعی نیز این اقدام را غیر قانونی می دانند، چرا برخی مسئولان بر ساخت این جاده اصرار دارند؟
آن چه مسلم است این جنگل به خاطر عبور جادهای ۱۷ کیلومتری دردل آن از میان خواهد رفت ولی فروش زمین و ویلا رونق خواهد گرفت. پدیده ای که در سالیان گذشته هم بارها در مناطق توریستی شاهد آن و نابودی محیط زیست و طبیعت بکر آن مناطق بوده ایم.
نکته
جنگل زیبای " ابر " مدت هاست که در معرض تهدید بولدوزرها و ماشین آلات راهسازی قرار دارد. جنگلی که برای همه دوست داران طبیعت بکر شناخته شده است.
شش سال مناقشه برای ساختن جادهای که عملیات اجرایی آن هرگز به طور واقعی متوقف نشد، زمان زیادی است و از آن جدیتر میزان مخالفتهای حقوقی و کارشناسانهای است که با احداثاین جاده شده است. ولی بر اساس آخرین شنیده ها، بودجه آن نیز از سوی استانداری گلستان تامین شده است.
با اين اوصاف مشخص نيست چرا درحالي که همه کارشناسان زيستمحيطي و حتي غيرزيست محيطي به نبود ضرورت احداث يک جاده عريض و طويل در دل جنگل ابر تاکيد دارند و متوليان محيط زيست و منابع طبيعي نيز اين اقدام را غير قانوني مي دانند چرا برخي مسئولان براي ساخت اين جاده اصرار دارند؟