بیشترسرطان ها درمراحل اولیه قابل درمان است
سازمان جهانی بهداشت از سرطان به عنوان مهم ترین بار بیماری در ۲۰سال آینده در جهان نام برده است. بار بیماری شامل بروز، شیوع، مرگ و میر و درمان می شود.
سرطان به دليل شيوع گسترده ، مرگ و مير فزاينده و هزينه سنگين درماني بيشترين فشار را به سيستم بهداشتي تمام کشورهاي جهان وارد مي کند.
دکتر پیام آزاده متخصص رادیوتراپی، آنکولوژی و دبیر کمیته راهبردی انجمن سرطان ایران در گفت وگو با خراسان با بیان این مطلب می افزاید: سرطان پس از بیماری قلبی دومین علت مرگ و میر انسان در کشورهای در حال توسعه است و طبق پیش بینی سازمان جهانی بهداشت در صورتی که اقدامات پیشگیرانه در سراسر جهان انجام نشود، در ۱۰سال آینده بیش از ۸۵میلیون نفر به علت بیماری سرطان جان خود را از دست خواهند داد.
در حال حاضر حدود ۱۳درصد مرگ و میر ناشی از بیماری در سراسر جهان به علت ابتلا به سرطان است و پیش بینی ها نشان می دهد که تا سال ۲۰۳۰ این آمار ۴۵درصد افزایش خواهد یافت. این آمار در کشورهای در حال توسعه شتاب بیشتری خواهد گرفت. این در حالی است که ۸۰ تا ۹۰ درصد سرطان ها در مراحل اولیه قابل درمان و در مراحل پیشرفته غیرقابل درمان است. در حال حاضر از ۱۳میلیون نفری که بر اثر سرطان در دنیا فوت می کنند ۹میلیون نفر متعلق به کشورهای در حال توسعه است.
دکتر آزاده با اشاره به آمار موجود درباره بیماری سرطان در ایران می گوید: سرطان در ایران سومین علت مرگ و میر پس از بیماری های قلبی و تصادفات است و پیش بینی می شود با کنترل تصادفات به رده دوم صعود کند. در حال حاضر در کشور ما بیش از ۳۰هزار نفر سالانه بر اثر سرطان فوت می کنند و سالانه بیش از ۸۰ تا ۹۰هزار سرطان ثبت شده گزارش می شود.
دلایل بسیار متعددی درباره افزایش شیوع سرطان در کشور ذکر شده که افزایش طول عمر و تغییر سبک زندگی و افزایش عوامل خطر از مهم ترین این دلایل است.
شکستن تابو و پیشگیری از سرطان
به گفته دکتر آزاده بشر هنوز نتوانسته است تابوی ترس از سرطان را مثل دیگر بیماری های مزمن از جمله بیماری های قلبی و دیابت بشکند. این ترس باعثتشخیص دیرهنگام بیماری می شود. به عبارت دیگر با وجود علایم شناخته شده سرطان بیماران دیر به پزشک مراجعه می کنند.
در بیماری سرطان تشخیص دیرهنگام و تاخیر در شروع درمان باعثافزایش مرگ و میر می شود. متاسفانه وحشت از سرطان در کشورهای در حال توسعه به قوت خود باقی است و همین امر، مبارزه با سرطان را با دشواری های زیادی روبه رو کرده است.
نتایج تحقیقات نشان می دهد که شکستن تابو و برطرف کردن ترس ناشی از ابتلا به سرطان ۴۰درصد از بروز سرطان و ۶۰درصد از مرگ و میر بیماری جلوگیری می کند.
محققان پس از تحقیقات گسترده علمی در این باره دریافتند که شناخت نداشتن از بیماری و ترس از آن ۲علت مهم ناشناخته ماندن موارد ابتلا به بیماری است. بنابراین با شکستن تابوی ترس از سرطان و اطلاع رسانی به جامعه هدف می توان هم در بروز بیماری و هم در کاهش مرگ و میر ناشی از بیماری گام های مهمی برداشت.
باید دانست ۴۰درصد سرطان ها قابل پیشگیری ۴۰درصد قابل درمان و ۲۰درصد از انواع سرطان هایی است که مبتلایان می توانند سالیان سال بدون علامت با آن زندگی کنند.
عوامل بروز سرطان
با این که بیش از ۱۰۰نوع سرطان داریم اما تمامی این سرطان ها در یک مورد باهم مشترک است سرطان زمانی بروز می کند که تغییرات ژنتیکی سلول باعثمختل شدن تقسیم سلولی می شود و سلول به طور غیرمنظم و بدون کنترل رشد می کند.
تمامی سلول های سرطانی این ویژگی را دارد و در نتیجه با شتاب غیرقابل پیش بینی توده هایی به وجود می آورد که باعثنفوذ آن از یک عضو یا ارگان به عضو یا ارگان دیگر می شود.
به همین دلیل است که تشخیص بیماری در مراحل اولیه یک اصل اساسی است و منطق درمان سرطان بر همین اصل استوار است. این متخصص آنکولوژی با بیان این که برخلاف تصور عامه که سرطان را یک بیماری ژنتیکی می دانند، تصریح می کند: درست است که سرطان ناشی از تغییر ژنتیکی است اما فقط ۵ تا ۱۰درصد موارد سرطان ناشی از ژن های به ارثرسیده به فرد است و ۸۰ تا ۹۰درصد از موارد سرطان به علت تعامل عوامل خطر محیطی با فرد است که طی زمان به تغییرات ژنتیکی در وی منجر می شود. نکته این جاست که عوامل خطر برای تغییر ژنتیکی در بدن فرد نیاز به زمان دارد.
به علاوه باید چند عامل خطر دست به دست هم بدهد تا فرد مستعد ابتلا به سرطان شود. نتیجه ای که از مطالعات گسترده درباره سرطان به دست آمده است نشان می دهد که علت بروز عمده سرطان ها ناشی از عوامل خطر است.
بنابراین دقت برای پیشگیری از سرطان فراوان داریم. همین نکته یکی از بهترین نکاتی است که درباره بیماری سرطان کشف شده است و تمام تلاش ها حول همین محور می چرخد.
اهمیت پیشگیری از کودکی
نتایج تحقیقات نشان داده است که دو سوم بیماری ها حاصل رفتارهای فردی و جمعی مردم در سنین جوانی یا تماس با عوامل خطر و بیماری زای محیطی در سن کودکی است.
به این ترتیب گروه های هدف در پیشگیری از بسیاری از بیماری ها از جمله سرطان، کودکان، نوجوانان و جوانان هستند. محققان می گویند این نتایج نشان می دهد که پیشگیری از بیماری های مزمن از حوصله سیاست گذاران و دولتمردان خارج است بنابراین قشری از نخبگان، کارشناسان خبره و استادان وظیفه دارند انگیزه و اهداف برنامه های درازمدت پیشگیرانه را در اختیار سیاستمداران قرار دهند.
با توجه به این که حدود ۹۰ درصد از موارد سرطان ناشی از عوامل خطر است، خوشبختانه انسان قادر است با تغییر عوامل محیطی رشد سرطان را کنترل کند و سیر بیماری را تغییر دهد. به نظر می رسد آگاه سازی مردم درباره عوامل خطر اصلی که شامل چاقی، کشیدن سیگار، تغذیه نادرست، سبک زندگی بدون تحرک است باید انجام شود تا بتوان در کنار شکستن تابوی ترس از سرطان و حذف عوامل خطر در پیشگیری از انواع سرطان ها گام مهمی برداشت.
شیوع ابتلا به سرطان معده در جوانان
افزایش مصرف دخانیات و غذاهای آماده به شیوع سرطان معده در افراد به ویژه جوانان منجر شده است. دکتر بابک خردبین استاد دانشگاه علوم پزشکی در این باره افزود: در گذشته شیوع سرطان معده در گروه سنی ۴۰ سال به بالا دیده می شد، اما هم اکنون این سرطان در جوانان بیشتر مشاهده می شود. وی تصریح کرد مواد شیمیایی موجود در دخانیات از عوامل اصلی ابتلا به این بیماری است.
خردبین، سوء هاضمه، سوزش معده، درد شکمی، نفخ، حالت تهوع و استفراغ، احساس مزه ترشی و صدادادن شکم را از علایم این نوع سرطان برشمرد. وی با اشاره به این که بر اساس آمارهای رسمی سالانه حدود پنج هزار نفر در کشور به سرطان معده مبتلا می شوند، خاطرنشان کرد این سرطان درمان قطعی ندارد و در صورت پیشرفت بیماری، منجر به مرگ بیمار می شود.
غربالگری
درک این نکته که سرطان در مراحل اولیه قابل درمان است، باعثشد در بسیاری از کشورهای توسعه یافته، سیستم بهداشتی به فکر برنامه هایی برای پیدا کردن مبتلایان احتمالی سرطان بیفتد.
آموزش عمومی در معرفی عوامل خطر سرطان های مختلف و غربالگری برای پیدا کردن ضایعات بدخیم در مراحل اولیه ۲ راهکار اساسی در این زمینه است.
در غربالگری هدف اصلی بالا بردن انتظار بهبود و کاستن از بیماری سرطان به هنگام تشخیص است. دکتر آزاد، با بیان این که پیشگیری از سرطان بر ۲ اصل تصحیح عوامل خطر محیطی و تصحیح عوامل ارثی مبتنی است، ادامه می دهد: از آن جا که بیش از ۹۰ درصد سرطان ها ناشی از تداخل عوامل خطر محیطی است، تصحیح این عوامل نقش پررنگی در مبارزه با سرطان دارد.
در غربالگری در واقع بیماری قبل از بروز علایم شناسایی و از بروز سرطان جلوگیری می شود. همان طور که ذکر شد ۸۰ تا ۹۰ درصد سرطان ها در مراحل اولیه قابل درمان و در مراحل پیشرفته غیرقابل درمان است.
بنابراین اهمیت غربالگری در این نکته هویداست البته در غربالگری و پی ریزی تست های عمومی آن مسائلی مانند شیوع، وجود تست آسان، غیرتهاجمی و ارزان و قابل درمان بودن سرطان لحاظ می شود که بنا به منابع مالی و تفاوت های اقلیمی و شیوع انواع سرطان در کشورهای مختلف فرق دارد.
سازمان جهانی بهداشت ۳ تست غربالگری را استاندارد اعلام و توصیه کرده است تا در تمام کشورها انجام شود. اولین آن ماموگرافی برای تشخیص سرطان سینه در زنان است. البته درباره بضاعت مالی کشورهای مختلف در انجام این نوع غربالگری اختلاف نظر وجود دارد اما نتایج مطالعات نشان می دهد که ماموگرافی ساده ترین و بهترین راه تشخیص سرطان سینه است.
این تست از ۴۰ تا ۵۰سالگی سالی یک بار توصیه شده اما درباره معاینه سینه توسط زنان از ۳۰ سالگی به بالا اختلاف نظر وجود دارد زیرا کمتر از ۵ درصد توده هایی که در سینه زنان دیده می شود، بدخیم است. این تست ها برای افرادی که علایم خطر مثل سابقه خانوادگی ندارند، در این سنین و در صورت وجود علایم خطر در سنین پایین تر انجام می شود.
وی درباره دومین تست غربالگری استاندارد در دنیا می گوید: تست سرطان سرویکس یا دهانه رحم که نام آن پاپ اسمیر است نیز روش بی خطر و ساده ای است و تمام خانم ها ۳ سال پس از ازدواج باید آن را انجام دهند. سومین تست غربالگری هم برای سرطان روده اعمال می شود که تمام افراد بدون عامل خطر باید آن را انجام دهند. تمام افراد بالای ۵۰ سال باید هر ۵ سال یک بار این تست را انجام دهند و کونولوسکوپی بهترین روش معرفی شده است اما از آن جا که برخی کشورها محدودیت مالی دارند، سازمان جهانی بهداشت ۲ روش دیگر یعنی بررسی خون مخفی در مدفوع و عکسبرداری از روده با اشعه ایکس را پیشنهاد کرده که در شناسایی
مبتلایان به سرطان روده بسیار موثر است.
همچنین طبق تحقیقات سی تی اسکن ریه افراد سیگاری می تواند تا ۵۰ درصد خطر مرگ ومیر ناشی از ابتلا به سرطان ریه را در این افراد کاهش دهد. بنا به گفته محققان و طبق مطالعات انجام شده در سراسر دنیا آموزش و پیشگیری اولیه از بروز سرطان، خط مقدم مبارزه با این بیماری در کشورهاست و اطلاع رسانی درباره عوامل خطر، معرفی تست های غربالگری و تشخیص زودهنگام فقط وقتی نتیجه می دهد که ترس از بیماری از بین برود و بیماران به موقع به سیستم بهداشتی مراجعه کنند.
مهم ترین علت شیوع سرطان در کشور ما تغذیه نادرست است
هر چند درباره علت شیوع سرطان در کشور ما طی سال های اخیر دلایل مختلفی ذکر شده است اما به نظر می رسد که علاوه بر ترس از سرطان تغذیه نادرست نیز مهم ترین دلیل ابتلا به سرطان است. دکتر پیام آزاده متخصص رادیوتراپی و آنکولوژی دبیر کمیته راهبردی انجمن سرطان ایران در گفت وگو با خراسان می گوید: آمار سرطان در کشور ما که ظرف یکی دو سال گذشته انجام شد نشان داد که سن مبتلایان به سرطان در کشور ما در مقایسه با کشورهای دیگر ۱۰ تا ۱۵ سال کمتر است.
چند فرضیه در این مورد مطرح شده است که تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی نادرست در دو دهه گذشته مهم ترین آن هاست. واقعیت این است که رواج مصرف فست فود، تنقلات و ارزان بودن و در دسترس بودن این محصولات باعثشده است ذائقه بسیاری از مردم به این غذاها عادت کند. بنابراین مهم ترین علت ایجاد سرطان در کشور ما تغذیه نادرست و مصرف فست فودهاست.
متاسفانه ذائقه کودکان ايراني تغيير پيدا کرده است و کودک يا نوجواني که به فست فود عادت کرده است، نمي تواند غذاي سالم بخورد. به همين دليل است که سن سرطان دستگاه گوارش در کشور ما پايين است. به عنوان مثال اين سرطان ها در سن ۳۰ تا ۴۰ سالگي در کشور ديده مي شود در صورتي که در ديگر کشورها در سنين ۶۵ سال به بالا مشاهده مي شود.