سزارین گاهی داروست، گاهی سم
تصوری که از زایمان طبیعی در ذهن بسیاری از زنان جوان نقش بسته، درد و زجر فراوان است که در برخی مواقع ممکن است حتی بیشتر از یک روز طول بکشد. علاوه بر آن متخصص زنان و زایمان در طول روند زایمان در کنار آنها نیست. در حالی که در عمل سزارین در کمتر از یک ساعت بدون درد و با خیالی راحت، نوزادشان به دنیا میآید.
به گزارش افکارنیوز،وقتي مادربزرگها و مادرها از زايمانشان تعريف ميكنند، از درد و رنج فراواني كه تحملش بسيار طاقتفرسا بوده، ميگويند. حتي فيلمها و سريالها هم جيغ و فرياد و عجز يک زن در حال وضع حمل را به تصوير ميکشند...
در حقیقت آمار بالای سزارین در کشورمان ناشی از همین تصورهاست. در حالی که امروزه در دنیا همه زنان پذیرفتهاند زایمان فیزیولوژیک بهترین روش برای تولد فرزندشان است، در کشور ما این قضیه برعکس است و بیشتر زنان سزارین را انتخاب میکنند. آموزش زنان، آگاهکردن آنها در مورد زایمان طبیعی، زایمان در آب، حضور همسر هنگام زایمان و زایمان فیزیولوژیک بدوندرد، روشهایی هستند که این روزها مسوولان وزارت بهداشت برای کاهش تعداد زایمان سزارین به کار بستهاند، اما اینکه چقدر این روشها در بیمارستانها اجرایی میشوند و توانستهاند آمار سزارین را پایین بیاورند، جای تامل
دارد. در گزارش هفته گذشته «سلامت»، ترس زنان از زایمان طبیعی را بررسی کردیم و در این گزارش، امکاناتی که برای زایمان طبیعی در کشور وجود دارد و خطرهای سزارین برای نوزاد را بررسی میکنیم.
تصوری که از زایمان طبیعی در ذهن بسیاری از زنان جوان نقش بسته، درد و زجر فراوان است که در برخی مواقع ممکن است حتی بیشتر از یک روز طول بکشد. علاوه بر آن متخصص زنان و زایمان در طول روند زایمان در کنار آنها نیست. در حالی که در عمل سزارین در کمتر از یک ساعت بدون درد و با خیالی راحت، نوزادشان به دنیا میآید.
بنابراین تصور عامه بر این است که همواره سزارین یک عمل ایمن، بهداشتی، بدون درد و در کوتاهترین زمان ممکن انجام میشود ولی زایمان طبیعی خلاصه میشود در درد و رنج فراوان و یک عمل زمانبر اما از فواید زایمان طبیعی بیاطلاع هستند. دکتر علیرضا مرندی، فوقتخصص نوزادان نیز با تایید این موضوع، عمل سزارین را مخاطرهای برای نوزاد میداند و میگوید: «سزارین به دلیل مشکلهایی که ممکن است برای نوزاد ایجاد کند، یک مخاطره برای سلامتش محسوب میشود. نوزادانی که با روش زایمان طبیعی به دنیا میآیند، به رشد لازم رسیدهاند و همه اعضای بدنشان بهخصوص ریهها بالغ شدهاند و
تنفس نوزاد با مشکل مواجه نمیشود. همچنین نوزاد با مناسبترین وزن به دنیا میآید.» دکتر مرندی با بیان اینکه در تمام محافل علمی فقط انجام ۲۰-۱۰ درصد زایمانها به روش سزارین تایید شده، ادامه میدهد: «از آنجا که نوزادانی که از طریق عمل سزارین متولد میشوند، زودتر از موعد مقرر به دنیا میآیند، ریههایشان بلوغ لازم را ندارد و برخی از آنها دچار مشکلهای تنفسی میشوند. حتی به تنفس مصنوعی نیاز خواهند داشت. علاوه بر این، در زایمان طبیعی به دلیل فشاری که از طریق کانال زایمانی به ریه نوزاد وارد میشود، ترشحات اضافی ریهها کامل تخلیه میشود اما در زایمان سزارین این
اتفاق نمیافتد و وقتی نوزاد به دنیا میآید، تنفسش تندتند میشود در نتیجه به مراقبت و آزمایشخون یا حتی مصرف آنتیبیوتیک نیاز دارد.»
این عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس میافزاید: «عمل سزارین مانند داروست، همانطور که دارو یک سم است ولی در موارد ضروری باید استفاده شود، سزارین نیز در مواردی که سلامت مادر و جنین در خطر است، ضروری است نه اینکه انتخابی و ناآگاهانه گسترش پیدا کند.»
امکانات زایمان طبیعی مناسب و کافی است
یکی از دلایلی که زنان به عمل سزارین تمایل بیشتری دارند، اطمینان خاطر از حضور پزشک هنگام زایمان در کنار آنهاست و اینکه تصور میکنند در زمان زایمان طبیعی ممکن است امکانات کافی برای کمک به آنها وجود نداشته باشد و در حقیقت خیالشان راحت نیست.
دکتر ربابه طاهریپناه، متخصص زنان و زایمان و معاون پژوهشی مرکز تحقیقات بهداشت باروری و ناباروری، میگوید: «امکانات زایمان طبیعی در کشور بسیار کافی و مناسب، ولی تمایل زنان به عمل سزارین زیاد است و آگاهی آنها در این زمینه بالاست و زمانی که خود فرد تمایل دارد از طریق سزارین زایمان کند، پزشک نمیتواند او را مجبور کند حتما باید زایمان طبیعی داشته باشد. علاوه بر آن، درصدی از بالابودن آمار سزارین در کشور مربوط به این است که زایمان قبلی زن نیز سزارین بوده است و دوباره باید سزارین کند.» عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در مورد اینکه پزشک هنگام زایمان
طبیعی حضور فعال دارد یا نه، پاسخ میدهد: «علاوه بر ماماها، متخصصان زنان و زایمان نیز هنگام زایمان طبیعی در بیمارستان حضور دارند و ماما هر ۱۵ دقیقه یکبار صدای قلب نوزاد را گوش میدهد اما در برخی موارد ممکن است در زمان زایمان متخصص پشت ترافیک بماند یا سر کلاس درس باشد و دیر برسد، اما در همان زمان نیز متخصصان دیگر در بیمارستان حضور دارند. در حقیقت یک ابهام در ذهن زنان شکل گرفته که تصور میکنند از ابتدای ورودشان به بیمارستان تا زمانی که زایمان طبیعی خاتمه پیدا میکند، باید متخصص بالای سرشان بایستد، در حالی که پزشک فقط باید بر روند زایمان نظارت داشته باشد.»
دکتر طاهریپناه اعتقاد دارد علاوه بر خود زن باردار، اطرافیان وی نیز باید آموزش ببینند چون بسیار دیده شده، زمانی که چند ساعت از روند زایمان طبیعی گذشت، اطرافیان مدام میگویند نکند اتفاقی برای مادر و نوزاد بیفتد، خیلی طولانی شده و حتی اصرار میکنند عمل سزارین انجام شود.
زایمان طبیعی امکانات خاصی نمیخواهد
زایمان طبیعی به امکانات درمانی خاصی نیاز ندارد و حتی در حال حاضر به مهمانداران هواپیما نیز آموزش میدهند تا اگر یک زن باردار در هواپیما وضع حمل کرد، بتوانند به زایمان او کمک کنند. دکتر مرندی با بیان این مطلب توضیح میدهد: «زایمان طبیعی فقط به آموزش نیاز دارد و در مواردی که خطری مادر یا نوزاد را تهدید کند، نیازمند مداخلات درمانی است. علاوه بر این، ماماها میتوانند روشهای کاهش درد را به کار ببرند و به مادر در روند زایمان کمک کنند، بنابراین زایمان طبیعی به امکانات پیچیدهای نیاز ندارد و شرایطش در کشور ما فراهم است.» دکتر مرندی، با انتقاد از عملکرد برخی پزشکان
ادامه میدهد: «برخی پزشکان به دلیل طولانی بودن روند زایمان طبیعی و حتی زمان نامناسب آن، اقدام به عمل سزارین میکنند. حتی ممکن است برخی پزشکان از آنجا که مدام عمل سزارین انجام دادهاند، مهارت انجام زایمان طبیعی را از دست داده باشند یا به دلیل نگرانی از اینکه خطری برای مادر و نوزاد پیش بیاید، مادر را به سزارین ترغیب میکنند.» رییس فرهنگستان علوم پزشکی به برخی تبلیغات غیرعلمی در مورد سزارین نیز اشاره میکند: «دیده شده برخی پزشکان میگویند مجرای زایمانی را برای همسر نگه دارید و به همین دلیل زایمان سزارین بهتر است، مردم نیز چون اطلاعات پزشکی کافی ندارند، این
قضیه را میپذیرند و یک فرهنگ غلط ایجاد میشود.» به گفته وزیر سابق بهداشت و درمان، متخصصان زنان و زایمان باید در مورد زایمان طبیعی به زنان آموزش بدهند و آنها را ترغیب کنند که در صورتی که مشکلی ندارند، نوزادشان را به شیوه طبیعی به دنیا بیاورند. دکتر مرندی نظارت وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی را در کاهش موارد سزارین در کشور بسیار مهم میداند: «انجمن زنان و زایمان باید روند آمار سزارین در کشور را بررسی و اگر پزشکانی تخلف میکنند، با آنها برخورد کند تا این موارد به کل پزشکان تعمیم پیدا نکند.»
تعرفهها یکسان شود
پایین بودن تعرفه زایمان طبیعی نسبت به سزارین یکی دیگر از دلایل بالابودن آمار سزارین در کشور است. وزیر بهداشت هفته گذشته در جمع خبرنگاران از افزایش تعرفه زایمان طبیعی خبر داد و یکی از شاخصهای ارزشیابی بیمارستانها را افزایش زایمان طبیعی دانست. دکتر زهرا ذنوبی، مدیرگروه زنان و مامایی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی نیز با بیان اینکه تعرفه زایمان طبیعی پایین است، میگوید: «مبلغی که بیمهها بابت زایمان طبیعی به پزشک میدهند، بین ۵۰۰-۳۰۰ هزارتومان است در حالی که سزارین نیمساعت زمان میبرد و تعرفه آن در بهترین حالت دو برابر زایمان طبیعی است و این موضوع
باعثمیشود عمل سزارین بیشتر انجام شود.» دکتر ذنوبی اعتقاد دارد مشکل اصلی، فرهنگ سزارین است که در جامعه جاافتاده و حتی اگر خود فرد هم تمایل به زایمان طبیعی داشته باشد، اقوامش او را به تحمل سزارین تشویق میکنند. رییس انجمن علمی مامایی ایران نیز موضوع یکسان نبودن تعرفه زایمان طبیعی و سزارین را بسیار مهم میداند و میگوید: «در تمام دنیا تعرفه به خدمت ثابت تعلق میگیرد، اما در کشور ما دوگانگی تعرفه وجود دارد بهگونهای که پزشک و مامایی که هنگام زایمان طبیعی حضور دارند، تعرفهشان متفاوت است، حتی اگر ماما عمل زایمان را انجام داده باشد، در آخر پزشک مبلغ
بیشتری میگیرد و زیر برگه زایمان را امضا میکند. این امر باعثمیشود ماما اعتماد به نفسش را از دست بدهد. دکتر خداکرمی اعتقاد دارد در بسیاری از کشورها که آمار سزارین در آنها پایین است تعرفه زایمان برای ماما و پزشک یکی است و زایمان طبیعی را ماماها مدیریت میکنند.
زایمان طبیعی رابطه عاطفی مادر و نوزاد را بیشتر میکند
علاوه بر مشكلهايي كه ممكن است در نتيجه عمل سزارين براي نوزاد به وجود بيايد، در روابط عاطفي بين مادر و فرزندش نيز تاثيرگذار است. دكتر مرندي در اينباره توضيح ميدهد: يكي ديگر از مشكلهايي كه در نتيجه عمل سزارين ايجاد ميشود، اين است كه مادر بعد از عمل هوشيار نيست، اما نوزاد تازه متولد شده ۹۰-۶۰ دقيقه اول بعد از به دنيا آمدن، بيشترين هوشياري را طي ۳-۲ روز اول زندگي دارد. وقتي کودک از طريق سزارين به دنيا ميآيد، نه مادر هوشيار است و نه نوزاد، در حالي كه مناسبترين زمان براي برقراري رابطه عاطفي قوي بين مادر و نوزاد در همان زمان است كه با اين روش از بين ميرود. علاوه بر
آن، در همان ساعتهاي اوليه، بايد تغذيه با شيرمادر آغاز شود كه اين موضوع، هم به تقويت ارتباط عاطفي مادر و نوزاد كمك ميكند و هم شير آغوز براي نوزاد بسيار مناسب است، بنابراين در زايمان طبيعي ارتباط عاطفي مادر و نوزاد تقويت ميشود.