چرا بورس نفت شکست خورد؟
جای خالی بورس نفت در مقابله با تحریم ها
زیاده خواهی شرکت ملی نفت و تقاضای پرمیوم برای عرضه نفت، تحریم ها و دشواری در نقل و انتقال پول نفت مهمترین دلایل ناتوانی بورس نفت برای ادامه حیات بود.
درست یک هفته دیگر بورس نفت یکساله می شود، بورسی که تنها برای سه ماه فعالیت کرد و ۵۰۰ هزار بشکه نفت در آن معامله شد و دیگر هیچ.
به گزارش خبرنگار اقتصادی افکارنیوز، قرار بود بورس نفت نقش حیاتی در اقتصاد نفتی ایران بازی کند به شکلی که تجار ایرانی و خارجی بتوانند بر اساس قیمت های رقابتی آنهم در تالار کیش نفت ایران را خریداری و معامله کنند.
۲۲ تیرماه سال ۹۰ بود که جمع پرشوری در تالار بورس کالا در خیابان طالقانی جمع شده بودند تا شاهد نقطه عطفی در سرنوشت نفت ایران باشند و به قول محمد علی آبادی " نفت ایران برای دومین بار ملی شود ".
اما سرنوشت این بورس چندان خوشایند نبود زیرا در افتتاحیه آن با اینکه ۲ وزیر و معاون اول رییس جمهور حضور داشتند و برای انجام معامله واسطه گری می کردند اما شرکت ملی نفت زیاده خواهی کرد و برای قیمت نفت پرمیوم(درصدی از قیمت که بیشتر از قیمت جهانی باشد) تعیین کرد. این عمل سبب شد تا بورس نفت در مراسم افتتاحیه بدون معامله باقی بماند.
پس از آن بورس نفت بارها عرضه های بیش از یک میلیون بشکه نیز داشت که تنها در یک مورد کارگزار عرضه کننده خود خریدار نیز شد و ۵۰۰ هزار بشکه از نفت خام صادراتی ایران به فروش رفت. همه انتظار داشتند که از این پس شرکت ملی نفت با رویکردی بهتر و با قیمت هایی واقعی تر تصمیم به فروش بگیرد اما پس از آن دیگر معامله ای صورت نگرفت؛ علت آن نیز مشخص بود و آن عرضه ها با قیمت هایی بیشتر از قیمت جهانی در بورس نفت ایران.
زیاده خواهی شرکت ملی نفت
در چنین شرایطی که اقتصاد ایران به شدت به خصوصی سازی کلی صنعت نفت محتاج بود، احمد قلعه بانی کوتاه نیامد و قیمت های خود را همچنان با پریمیوم ارایه می کرد. به عبارت دیگر شرکت ملی نفت نفت را به تجار ایرانی گرانتر از تجار خارجی می فروخت. این اقدام شرکت ملی نفت به سرعت رونق را در بازار کاهش داد تا جایی که در عرضه های شهریورماه ۹۰ دیگر تقاضایی برای نفت عرضه شده نبود و بازار تعطیل شد.
۲ اشکال اساسی در قیمت گذاری شرکت ملی نفت وجود دارد؛
اول اینکه در نفت خام سنگین بهرگان با میانگین قیمت نفت خام سبک عمان دبی عرضه می شد که قیمت را نسبت به بازار جهانی با تفاوت بسیار زیاد رو به رو می کرد.
مشکل دوم شرکت ملی نفت تعیین پرمیوم برای قیمت نفت بود به طوری که در اولین عرضه انتظار ۲ دلار پرمیوم داشت که خریداران را با ضرر مواجه می کرد.
هزینه مبادلات بیشتر از رقیب خارجی
از سوی دیگر بخش خصوصی و کارگزاران خریدار نیز انتظار داشتند تا شرکت ملی نفت قیمت نفت را کمتر از قیمت جهانی تعیین کند تا آنها بتوانند مبادلات خود را با سود ببندند.
این نکته مهم وجود داشت که کارگزاران ایرانی آشنایی چندانی با بازار نفت جهانی نداشته و تا کنون مبادلاتی در این سطح انجام نداده بودند به همین جهت ریسک پذیری آنها پایین بود و تقاضای قیمت هایی کمتر از قیمت جهانی داشتند. البته کارگزاران یک دلیل دیگر نیز در این خصوص ارایه می کردند و آن هزینه نقلو انتقال این پول بود.
کارگزاران بورس نفت باید برای نقد کردن پول نفت زمان زیادی را صرف کرده و از راه های غیر معمول برای نقل و انتقال پول استفاده می کردند. بنابراین هزینه مبادلات آنها به مراتب بیشتر از رقیب خارجی می شد پس باید از سوی شرکت ملی نفت مورد حمایت واقع می شدند.
جای خالی بورس نفت برای مقابله با تحریم
اکنون پس از گذشت یک سال تحریم نفت علیه ایران به تصویب رسید و کشورهای زیادی از خرید نفت ایران منع شدند. این در حالی است که اگر بورس نفت سال گذشته با حمایت شرکت ملی نفت مواجه می شد امروز می توانست کلیه تولیدات ایران را در بازار جهانی به قیمت واقعی به فروش برساند.
به عبارت دیگر بورس نفت بازوی توانمند صنعت نفت برای فروش با قیمت عادلانه نفت می شد و امروز چین برای خرید ۲۰ درصد از کل تولیدات نفت ایران شرط تعیین نمی کرد.
ناکارآمدی مدیران نفتی و در راس آنها مدیرعامل شرکت ملی نفت عامل شکست بورس نفت شد و امروز همین شرکت با کاهش تقاضا مواجه شده و هزینه سوء مدیریت خود را می پردازد با این تفاوت که هزینه اصلی را مردم ایران باید بپردازند تا برخی از آقایان با روش آزمون و خطا مدیریت یاد بگیرند.