درصورت عدم برداشت نفت از مخازن قدیمی
دفن ذخایر نفتی زیر خروارها خاک!
هم اکنون درحالی حدود ۷۰۰ میلیارد بشکه ذخایر نفتی در لایههای مختلف زمینشناسی ایران وجود دارد که بهدلیل بهرهگیری از حداقل تکنولوژیهای دنیا و اتکای کمتر بر استفاده از روشهای ثانویه و ثالثیه افزایش ضریب بازیافت تنها قادر به استخراج ۱۵۳ میلیارد بشکه آن یعنی حدود ۲۳ درصد هستیم!
- پا به سن گذاشتن میدانهای نفتی تولیدکنندههای بزرگ جهان از جمله ایران و فعالیت آنها در نیمه دوم عمرشان درحالی به پاشنه آشیلی برای این کشورها تبدیل شده گه اگر با مدیریت فناوری و نوآوری، به دانش روز دنیا در زمینه ازدیاد برداشت دست یابند، میتوانند با بهکارگیری روشهای جدیدتر همچون تزریق نیتروژن، دی اکسید کربن یا حتی میکروب، توانمندی خود در استخراج هرچه بیشتر نعمتهای خدادادی نفت و گاز را به رخ جهانیان بکشند.
هم اکنون درحالی حدود ۷۰۰ میلیارد بشکه ذخایر نفتی در لایههای مختلف زمینشناسی ایران وجود دارد که بهدلیل بهرهگیری از حداقل تکنولوژیهای دنیا و اتکای کمتر بر استفاده از روشهای ثانویه و ثالثیه افزایش ضریب بازیافت تنها قادر به استخراج ۱۵۳ میلیارد بشکه آن یعنی حدود ۲۳ درصد هستیم!
به عبارت دیگر با تکنولوژی موجود در کشور که بیشترین تکیه برای استخراج نفت، بر فشار طبیعی مخزن است و بهکارگیری روشهای سادهتر مانند افزایش ضریب بازیافت از میادین با تزریق گاز و آب نیز تنها به برخی مخازن محدود شده، عملا امکان برداشت ۵۵۰ میلیارد بشکه نفت را از دست دادهایم.
بنابراین در حالی عدم تزریق به موقع گاز به مخازن نفتی کشور، موجب مدفونشدن بخش عظیمی از نفت در مخازن و میادین نفتی خواهد شد که ایران با داشتن ۳۳.۱ تریلیون ذخایر گازی، پس از روسیه مقام دوم را به خود اختصاص داده است.
محاسبات انجام شده نشان میدهند که ۲۴ مخزن از کل مخازن نفتی در جنوب ایران در اولویت تزریق گاز قرار دارند که در ۱۶ مخزن زمان تزریق سپری شده و هر چه سریعتر باید از افت فشار آنها جلوگیری به عمل آید، ۸ مخزن دیگر نیز طی ۲۰ سال آینده نیاز به تزریق خواهند داشت.
در بیان اهمیت قرار گیری تزریق گاز در اولویتهای وزارت نفت، توضیح این نکته کافی است که مخزن نیز همچون یک فرد زنده، تا زمانی که از آن مراقبت و صیانت شود میتواند به حیات خود ادامه دهد و در صورتی که به آن بی توجهی شود عمرش به تدریج به پایان می رسد.
تزریق ۱۳ تریلیون فوت مکعب گاز به ۵۰ میدان نفتی
باتوجه به اهمیت تزریق گاز در میدان های نفتی، ایران در نظر دارد تا ۵ سال آتی تزریق گاز در میدان های نفتی قدیمی خود را از ۲۴۷ میلیون متر مکعب به ۳۳۰ میلیون متر مکعب در روز ارتقا دهد، در شرایطی وزارت نفت ایران تصمیم به افزایش حجم تزریق گاز به میادین نفتی خود در طول برنامه پنجم توسعه گرفته که قرار است در این برنامه در جهت افزایش پروژههای تولید صیانتی، ۱۳ تریلیون فوت مکعب گاز به ۵۰ میدان نفتی تزریق شود این رقم در سند چشمانداز توسعه، ۵۶ تریلیون فوت مکعب برآورد شده است. البته این میزان تزریق گاز، فقط به میدانهای نفتی مناطق نفتخیز جنوب اختصاص خواهد داشت.
چنانچه تاکنون اصلیترین روش افزایش ضریب بازیافت تولید میادین در خشکی را تزریق گاز تشکیل میداده، شایع ترین روش برای تولید صیانتی نفت از میدانهای دریایی نیز تزریق آب بوده است؛ ایران طی سال های گذشته نیز در این بخش بیکار ننشسته است، به طوری که با تزریق همزمان گاز و آب و در نتیجه افزایش ۱۰ درصدی برداشت از میدان نفتی درود در خلیج همیشه فارس، حدود ۸۰۰ میلیون بشکه به ظرفیت برداشت نفت از این مخزن افزوده است که با احتساب قیمت کنونی نفت(۱۰۰ دلار)، بیش از ۸۰ میلیارد دلار به ثروت کشور افزوده است.
تولید نفت از این میدان از پاییز سال ۱۳۴۳ آغاز گردید و از زمان شروع اکتشاف تا سال ۱۳۷۶ تعداد ۴۲حلقه چاه در این حوزه نفتی حفر شد که ۱۸ حلقه در دریا تحت عنوان میدان دورود ۱ و ۲۴ حلقه در جزیره خارک تحت عنوان میدان دورود ۲، حفاری و مورد بهره برداری قرار گرفت، همچنین تاسیسات فرآوری نفت خام در جزیره خارگ نیز متناسب با عنوان های تاسیسات دورود ۱ و دورود ۲ به ترتیب با ظرفیت های ۱۰۰ هزار بشکه و ۱۱۰ هزار بشکه در روز طراحی و اجرا شد.
شروع اولین افزایش تولید نفت در میدان دورود در تاریخ ۱۰ آوریل ۲۰۰۲ برابر با ۲۱ فروردین سال ۱۳۸۱ با ظرفیت روزانه ۱۵ هزار تا ۱۶ هزار بشکه نفت، در قالب طرح توسعه آن محقق گردید و در سال های بعد، مرحله به مرحله با ورود چاه های جدید به این میدان نفتی، تولید افزایش یافت و هم اکنون تولید از میدان های دورود ۱،۲ و ۳ به ترتیب به ۴۳،۵۲ و ۵۷ هزار بشکه در روز رسیده است.
جوانان زیر ۲۸ سال ایرانی کار شرکت توتال را انجام میدهند
شرکت توتال فرانسه در سال ۱۹۹۹ میلادی، اجرای طرح توسعه میدان دورود را با سرمایه گذاری مناسبی در ایران بر عهده گرفت که در آن زمان در نوع خود حرکتی بزرگ در جذب سرمایه های خارجی صورت گرفت. درست است که شرکت توتال فرانسه نتوانست مطابق با زمان توافق شده در قرار داد با ایران، بخش تزریق گاز میدان دورود را تحویل دهد و در نیمه راه متوقف شد اما نباید فراموش کرد که با توجه به حجم مناسب تولید از این میدان توسط کارکنان شرکت نفت فلات قاره ایران در سال های اخیر و با احتساب قیمت متوسط هر بشکه نفت ۱۰۰ دلاری در سال های اخیر این طرح نه تنها سودآوری زیادی برای ایران به دنبال داشته بلکه
در همان سال های اول افزایش تولید توانست سرمایه اولیه خود را بازگرداند.
هم اکنون سالهاست که هر سه بخش آب، گاز و نفت میدان درود ۳ از شرکت توتال تحویل گرفته شده است و به وسلیه کارکنان شرکت نفت فلات قاره آن هم جوانان نخبه ایرانی با سن متوسط زیر ۲۸ سال انجام می شود؛ از این رو می توان گفت هم اکنون بخش تزریق گاز و آب به میدان درود ۳ به صورت کامل از شرکت توتال فرانسه تحویل گرفته شده است.
یکی دیگر میدان های نفتی در بخش آفشور ایران که هم اکنون با روند مناسبی همزمان با تولید نفت تزریق گاز نیز در آن انجام می گیرد، مخزن نفتی میدان سلمان است، برداشت نفت خام از این میدان با نصب سکوی GLP(برای تزریق گاز برای افزایش برداشت نفت خام) افزایش یافته است. کو به گفته مدیرعامل شرکت نفت فلات قاره ایران با اجرای این طرح، حجم گاز تزریقی از ۶۰ میلیون متر مکعب در روز به ۱۲۰ میلیون متر مکعب در روز خواهد رسید.
مجموع حجم نفت درجا در لایههای مختلف میدان سلمان حدود ۴.۵ میلیارد بشکه است که حدود ۱.۶ میلیارد بشکه یعنی ۳۵ درصد نفت این مخزن قابل استحصال است. تاکنون حدود ۱.۱ میلیارد بشکه نفت از آن برداشت شده و پیشبینی میشود که نفت قابل تولید باقیمانده آن بیش از نیم میلیارد بشکه باشد.
ایران با مجموع ۴۲ حلقه چاه روزانه بیش از ۶۰ هزار بشکه نفت از میدان سلمان تولید می کند و وضعیت تولید امارات متحده عربی از میدان ابوالبوخوش(مشترک با سلمان)، به این صورت است که هماکنون ابوظبی با ۷۰ حلقه چاه روزانه ۴۰ هزار بشکه نفت از این میدان تولید میکند.
ایران برنامه دارد به منظور افزایش تولید از میدان های دریای خود تا پایان برنامه پنجم تزریق آب به ۶ میدان نفتی دریایی نیز عملیاتی می شود که در این صورت میزان تزریق آب به میدانهای نفتی به روزانه ۵۷۰ هزار بشکه افزایش مییابد. به این ترتیب میدانهای سیوند، دنا، اسفند، درود، بلال و سلمان مشمول تزریق آب خواهند شد.
آمارها نشان می دهد چاههای نفت ایران در نیمه دوم عمر خود بسر میبرند که در چنین شرایطی تزریق گاز به مخازن برای افزایش برداشت دارای اهمیت بسیاری است. ویژگی مثبت تزریق گاز به مخازن اینست که گاز از بین نمیرود بلکه امکان برداشت مجدد حدود ۷۰ درصد آن وجود دارد. این موضوع در حالی است که در صورت از بین رفتن امکان برداشت از چاه نفت، یا کوتاه شدن عمر برداشت از چاه، منابع بسیاری از نفت کشور به هدر میرود.
اگر فرض کنیم که ایران ۲۰ درصد از ذخایر گازی خود را در طی ۳۰ سال آینده جهت تزریق به میادین نفتی مورد استفاده قرار دهد تا از افت میادین نفتی خود جلوگیری به عمل آورده و ازدیاد برداشتی بالغ بر ۷۰ میلیارد بشکه داشته باشد با در نظر گرفتن بهای ۲۰ سنت برای هر متر مکعب گاز و ۱۰۰ دلار برای هر بشکه نفت خام، قادر خواهیم بود به مدت ۴۸ سال دیگر و به میزان ۴ میلیون بشکه نفت در روز از میادین نفتی ای که ۳۰ سال دیگر متروکه و غیر قابل استفاده خواهند بود نفت استخراج کنیم.
به تعبیر دیگر با تزریق ۶۲۶ میلیون متر مکعب گاز در روز در میادین نفتی کشور که در مرحله دوم عمر خود هستند و پس از سی سال، ازدیاد برداشتی معادل ۷۰ میلیارد بشکه نفت از میادین نفتی کشور قابل تصور خواهد بود که با در نظر گرفتن حجم کل ذخایر کشف شده فعلی نفت ایران که حدود ۱۵۰.۳ میلیارد بشکه اعلام شده، نزدیک به ۴۶ درصد از ذخایر فعلی نفت کشور را شامل می شود.
این نکته را هم نباید فراموش کنیم که کل حجم ذخایر گازی ایران تا کنون چیزی حدود ۳۳.۱ تریلیون متر مکعب گزارش شده و بر این اساس، در صورتی که روزانه حدود ۶۰۰ میلیون متر مکعب گاز به میادین نفتی کشور که در نیمه دوم عمر خود قرار دارند تزریق شود و پس از ۳۰ سال، تقریبا ۶.۵ تریلیون متر مکعب ذخایر گازی کشور را مورد استفاده قرار داده ایم که کمتر از ۲۰ درصد ذخایر گازی کشور را شامل می شود. حال با توجه به محاسبات انجام شده و در نظر گرفتن این موضوع که نفت ماده اي تجديد ناپذير است كه متعلق به نسل فعلي و نسل هاي آينده است، به نظر می رسد صيانت از منابع و ذخاير نفت خام، يكي از ضرورت هاي مهم
و استراتژيك در بخش انرژي و اقتصاد كلان کشور است.