گفتوگو با پروفسور وانایاک بانرجی:
اقتصاد بازار مبتنی بر اخلاق نیست
علم اقتصادی که با آرا و اندیشههای «آدام اسمیت» آغاز میشود، معتقد است که همواره و ضرورتا انگیزههای اقتصادی مبتنی بر انتخابهای اخلاقی نیست. در واقع برخی رفتارها و سیاستها در اقتصاد براساس اصول اخلاقی صورت نمیگیرد. این بدان معناست که ممکن است برخی رفتارها و سیاست های اقتصادی منشأ اخلاقی داشته باشد و با اخلاق نسبتی برقرار کند.
به گزارش افکارنیوزبه نقل از اقتصاد ایران آنلاین، پروفسور آبهیجیت وانایاک بانرجی، استاد اقتصاد موسسه تکنولوژی ماساچوست امریکا(MIT) است. این اقتصاددان هندی تبار، دانش آموخته دانشگاه هاروارد در رشته اقتصاد است. او در سال ۲۰۰۶ میلادی جایزه مایکل والرشتاین را از انجمن علوم سیاسی امریکا گرفت.
آبهیجیت عضو شورای انجمن اقتصادسنجی امریکا و عضو آکادمی هنر و علوم امریکاست. وی سخنرانیهایی در دانشگاههای معتبری از جمله ییل، شیکاگو، کالیفرنیای جنوبی و واشنگتن داشته است. توسعه اقتصادی، نظریه اطلاعات، نظریه توزیع درآمد و اقتصاد کلان از جمله زمینههای تخصصی وی به شمار میروند. باندجی صاحب آثار زیادی در حوزه اقتصاد است و «علم اقتصاد فقیر» و «درک فقر» از جمله آثار وی به شمار می روند. گفت وگوی ما با پروفسور بانرجی در مورد نسبت اقتصاد و اخلاق است. او معتقد است انگیزه های اقتصادی همیشه مبتنی بر اصول اخلاقی نیستند.
بحثاخلاق از چه زمانی مورد توجه اقتصاددانان قرار گرفت و جایگاه این بحثدر تاریخ اندیشه اقتصادی کجاست؟
علم اقتصادی که با آرا و اندیشههای «آدام اسمیت» آغاز میشود، معتقد است که همواره و ضرورتا انگیزههای اقتصادی مبتنی بر انتخابهای اخلاقی نیست. در واقع برخی رفتارها و سیاستها در اقتصاد براساس اصول اخلاقی صورت نمیگیرد. این بدان معناست که ممکن است برخی رفتارها و سیاست های اقتصادی منشأ اخلاقی داشته باشد و با اخلاق نسبتی برقرار کند.
برخی از اندیشمندان معاصر از جمله «آمارتیا سن» فیلسوف و برنده نوبل اقتصاد و «هیلاری پاتنم» روی بحثاخلاق بر اقتصاد در دوران کنونی متمرکز شدهاند. آیا این توجه و تمرکز به معنای شکست اقتصاد بازار مبتنی بر اندیشههای لیبرالی است؟
اینکه اقتصاد بازار مبتنی بر اخلاق نیست و این اقتصاد ممکن است نتایج اخلاقی به دنبال نداشته باشد، چیز جدیدی نیست. پرداختن این فیلسوفان و متفکران به بحثاخلاق نیز چیز جدیدی درخصوص بحثاخلاق و اقتصاد محسوب نمیشود.
برخی مواقع نیروهایی در بازار آزاد دست به کنترل میزنند و این نیز موضوع جدیدی نیست. این اعمال کنترل را در مواقعی که نیاز بوده و هست، شاهد بوده و هستیم. موضوع کنترل بر بازار در مواقع ضروری، به طور وسیع و گستردهای مورد پذیرش قرار گرفته و مورد توافق اکثریت است اما آنچه در مورد آن اختلاف نظر وجود دارد میزان این کنترل است.
موضوع اين است که ليبراليسم براي خود ايدهآلهايي دارد. بازار آزاد نيز از ايدهآلهاي ليبراليسم است. حال اين موضوع مطرح است که به چه ميزان کنترل بازار و اعمال دخالت در بازار مجاز است. در واقع اينکه به چه ميزان ميتوان از ايدهآلهاي ليبراليسم عدول کرد، موضوعي مورد وفاق نيست و در مورد حدود و ثغور اين انحراف از ايدهآلهاي ليبراليسم اختلاف نظرهايي وجود دارد.