چالش اوپک در تعیین قیمت نفت
نفوذ اوپک روی قیمت نفت در کوتاهمدت بسیار مشهود است، اما توان قیمتگذاری این سازمان در طولانیمدت محدود خواهد بود.
به گزارش افکارنیوز به نقل از ایسنا، براساس گزارش دو کارشناس موسسه مطالعات انرژی دانشگاه آکسفورد، استراتژی اوپک و قدرت آن در مورد قیمتهای نفت در طول زمان به شرایط بازار و تعامل میان اعضای اوپک بستگی دارد.
اما سوال مهمتر این است که عملکرد اوپک در یک دهه آینده چگونه خواهد بود و آیا میتواند قیمتهای کنونی ۱۱۰ دلاری نفت را حفظ کند. تجربه گذشته نشان میدهد اوپک در این زمینه با مشکلاتی مواجه خواهد شد.
واکنش اوپک به تحرکات قیمت نفت نامتقارن است. هدف کلیدی اوپک اجتناب از سقوط قیمت نفت به زیر سطح تعیین شده توسط اعضاست، اما این سازمان از افزایش قیمتها به بالای سطوح مشخص یا تعیین یک سقف قیمت خودداری میکند.
تحلیلگران اوپک را به یک " چای کیسهای " تشبیه کردهاند! به این معنی که این سازمان در آب جوش، زمانیکه قیمتها در حال کاهش هستند و اعضا به دردسر میافتند، بهترین عملکرد را دارد. زمانی که قیمتها بالاست اعضا برای توافق در زمینه سقف قیمت و تقسیم تولید مشکل پیدا میکنند و اوپک را به حاشیه میرانند.
این دو کارشناس گفتند: هنگام افزایش قیمتها در بازار، اوپک سعی دارد که تقاضا را براساس قیمتهای تعیین شده در بازار، از طریق تنظیم تولید راضی نگه دارد و برای عرضه ظرفیت مازاد خود برای پایینآوردن قیمتها تلاشی نمیکند.
موسسه مطالعات انرژی آکسفورد افزود: کشورهای عضو اوپک به وسیله موانع قدرتمند سر راه ورود که از مالکیت و کنترل بخش اعظم ذخایر نفتی ارزان قیمت جهان ناشی میشود، حفاظت میشوند.
اعضای اوپک از طریق محدودکردن سرمایهگذاری در بخش نفت خود میتوانند عرضه نفت به بازار را کنترل کنند. آنها همچنین بار برآوردن تقاضا برای نفت بیشتر را به تولیدکنندگان با هزینه بالا محول میکنند.
اوپک در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ از طریق کاهش تولید و قطع ظرفیت مازاد قیمت نفت را تا حد زیادی افزایش داد. اما نتیجه این کار افزایش رقابت بین تولیدکنندگان، افزایش محافظهکاری در کشورهای مصرفکننده و افزایش اختلاف بین اعضای اوپک بر سر تقسیم سهم بازار بود.
در سالهای ۱۹۷۳ تا ۱۹۸۵ سهم اوپک از تولید جهانی نفت از ۵۱ درصد به ۲۸ درصد کاهش یافت. تلاشهای عربستان برای بالا نگهداشتن قیمتها تولید این کشور را از ۱۰ میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه در روز در سال ۱۹۸۰ به تنها ۳.۶ میلیون بشکه در روز در سال ۱۹۸۵ رساند درحالیکه صادرات این کشور کمتر از دو میلیون بشکه در روز بود.
سهم اوپک بر اثر تولید روزافزون از سوی مکزیک، آلاسکا و دریای شمال، آمریکا و شوروی سابق کاهش یافت. این افزایش در تولید کشورهای غیرعضو اوپک یک اتفاق غیرمنتظره بود.
تقاضای نفت همزمان با افزایش عرضه کاهش یافت زیرا آمریکا، اروپا و ژاپن تلاشهای مشخصی را برای افزایش کارایی انرژی و ارتقا سوختهای جایگزین انجام دادند.
مساله این است که آیا تاریخ مجددا در حال تکرار است؟ پس از افزایش قابل توجه قیمت نفت از سال ۲۰۰۲ تولید به شکل روزافزونی در آمریکا در حال افزایش است و شرکتهای نفتی به دنبال عرضه بیشتر از سوی آمریکای لاتین، آفریقا، قطب شمال و آسیا هستند.
آمریکا و اتحادیه اروپا قوانینی را وضع کردند که باعثکاهش شدید مصرف بنزین و سوخت دیزل تا سال ۲۰۲۵ خواهد شد. حتی در زمینه حملونقل نفت، نقش سوختهای مبتنی بر نفت بوسیله گاز طبیعی ارزان تحت فشار قرار گرفته است.
به گفته این دو کارشناس مالیات، تغییرات جوی و سیاستهای امنیتی انرژی برای کاهش سهم نفت در ترکیب انرژی جهان میتواند جایگاه اوپک را در بلندمدت تضعیف کند که به کاهش درآمد این سازمان خواهد انجامید.
این امر نشاندهنده یک چالش واقعی برای اوپک است و در مرکز بازار نفت قرار دارد. راهی که اوپک از طریق آن با این چالش مقابله میکند تغییر این سازمان در آینده و جایگاه آن را در بازار نفت مشخص خواهد کرد.
در دهه ۱۹۷۰ کمیته سیاست قیمتگذاری بلندمدت اوپک قصد داشت قیمتها را به زیر هزینه تولید سوخت مایع مصنوعی از زغالسنگ(حدود ۶۰ دلار در هر بشکه) برساند، اما از سال ۲۰۱۰ قیمتها بالای هزینه تولید رقابتی، نظیر تولید نفت از ذخایر شیل، شنهای نفتی، گاز طبیعی یا زغالسنگ قرار گرفته چه برسد به میادین آبهای عمیق. انگیزه مالی برای توسعه ذخایر جدید در خارج از اوپک بسیار زیاد است.
بعید به نظر میرسد که اوپک بتواند بدون اینکه کاهش شدید در سهم بازار خود را بپذیرد، از قیمتهای کنونی دفاع کند.
این دو کارشناس نتیجهگیری کردند که بین سالهای ۱۹۷۳ تا ۱۹۸۵ اوپک از طریق تعیین قیمت، قدرت بینهایتی در بازار داشت، اما در کنار اختیار در تعیین قیمت، اوپک باید با مقادیر متغیر تولید کنار بیاید. با توجه به کاهش ذخایر نفتی اوپک، این سازمان شاهد کاهش سهم خود در بازار است.
در دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ اعضای اوپک از سقوط سهم بازار و سقوط قیمتها لطمه مضاعف دیدند. همزمان با کاهش درآمد اوپک، اعضای این سازمان به دلیل مناقشات شدید درباره نحوه تقسیم این کاهش تولید برای جلوگیری از کاهش بیشتر قیمتها، دچار اختلاف شدند.
سهم تولید اوپک در بازار در نهایت در سال ۲۰۱۱ به ۴۳ درصد بازگشت. پس از افزایش قیمتهای نفت از سال ۲۰۰۲ اعضای اوپک باید ببینند که آیا قیمتهای کنونی ماندگار است یا اینکه مقدمهای برای یک دوره جدید کاهش قیمتها برای جلوگیری از توسعه ذخایر جایگزین است.