افزایش برداشت از میادین قدیمی نفت ایران از حرف تا عمل
در صورت تدوین نشدن یک برنامه جامع ازدیاد برداشت در وزارت نفت و مکلف نشدن شرکت ملی نفت به اجرای این برنامه، در کنار تامین نشدن منابع مالی کافی برای اجرای پروژههای ازدیاد برداشت سرنوشت تلخی در انتظار میادین قدیمی ایران خواهد بود.
به گزارشافکارنیوز، احمد قلعهبانی مدیرعامل شرکت ملی نفت به تازگی در سومین گردهمایی مدیران تولید شرکت های تابعه شرکت ملی نفت با اشاره به ایجاد کنسرسیوم ازدیاد برداشت گفته است: در صورتی که بتوانیم برنامه یک درصد افزایش برداشت از میدان ها را در طول برنامه پنجم محقق کنیم، ٧ میلیارد دلار درآمد برای کشور به همراه دارد.
پیش از این محمدعلی عمادی، مدیر پژوهش و فن آوری شرکت ملی نفت در گفتوگو با فارس گفته بود: «بر اساس مطالعات اولیه شرکت ملی نفت، کشور به ۷۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری در ازدیاد برداشت از میادین نفت و گاز نیاز دارد تا بتواند ۷۰۰ میلیارد دلار با احتساب قیمت ۱۰۰ دلاری برای هر بشکه از میادین قدیمی نفت و میعانات برداشت کند».
اظهارات اخیر احمد قلعهبانی و محمد علی عمادی به نوعی همپوشانی داشته و مؤید یکدیگر است اما نکته جالب مقایسه این اطلاعات با آمار ارائه شده از سوی مدیران میانی شرکت ملی نفت است. چندی پیش خبرگزاری فارس در گزارشی ادعای کریم زبیدی معاون منابع هیدروکربوری مدیریت برنامه ریزی تلفیقی شرکت ملی نفت درباره افزایش ۰.۲۸ درصدی ضریب بازیافت میادین نفتی کشور را به نقد کشیده بود.
در بخشی از این گزارش آمده بود: «افزایش ۰.۲۸ درصدی ضریب بازیافت میادین نفتی ایران به معنای افزایش تولید حداقل ۱ میلیارد و ۷۰۰ میلیون بشکهای منابع نفتی قابل برداشت ایران است که با احتساب قیمت ۱۰۰ دلاری برای هر بشکه ارزش آن بالغ بر ۱۷۰ میلیارد دلار خواهد بود.»
شرکت ملی نفت در واکنش به این گزارش واکنش نشان داد و در جوابیهای تاکید کرد: «…اعداد و ارقام ارائه شده توسط خبرنگار محترم خبرگزاری فارس به منظور معادل سازی ۲۸/۰ درصد با حجم معادل نفت خام صحیح نمیباشد و بدلیل محرمانه بودن اطلاعات از ذکر آن معذوریم.»
فارس در توضیحاتی ذیل جوابیه یاد شده این ادعا را با استناد به دیگر آمار منتشر شده از سوی مدیران ارشد صنعت نفت به چالش کشید. با این وجود آمار ارائه شده از سوی قلعه بانی مهر تایید دیگری بر این آمار است و نشان میدهد فارس محتاطانه ترین سناریو را در ارائه این آمار در نظر گرفته و اصطلاحا دست پایین را گرفته است.
بر اساس محاسبه فارس افزایش یک درصدی ضریب بازیافت با احتساب ۱۰۰ دلار برای هر بشکه نفت ۶۰۰ میلیارد دلار به درآمدهای کشور اضافه میکند اما قلعهبانی این رقم را ۷۰۰ میلیارد دلار اعلام کرده است.
عمادی هم میگوید کشور به ۷۰ میلیارد سرمایهگذاری در ازدیاد برداشت نیاز دارد تا بتواند ۷۰۰ میلیارد دلار با احتساب قیمت ۱۰۰ دلاری برای هر بشکه از میادین قدیمی نفت و میعانات برداشت کند.
بر این اساس کشور در ۲ سال و نیم آینده باید به طور متوسط سالانه ۲۸ میلیارد دلار تنها در پروژههای ازدیاد برداشت سرمایهگذاری کند که رقم قابل توجهی محسوب میشود و قطعا برای تامین این منابع وزارت نفت دولت آینده باید شیوههای جدیدی را برای جذب سرمایهگذاری به کار بگیرد.
برای مقایسه باید گفت کل سرمایهگذاری انجام شده در بالادست صنعت نفت در سالهای گذشته در طول یک سال به ۳۰ میلیارد دلار نرسیده است و اغلب این سرمایهگذاری نیز برای توسعه میادین مشترکی چون پارس جنوبی به مصرف رسیده است و عملا سهم ازدیاد برداشت قابل توجه نبوده است.
با این وجود و علیرغم اولویت میادین مشترک، سرمایهگذاری در ازدیاد برداشت میادین قدیمی و اصلی تولیدکننده نفت ایران غیرقابل چشم پوشی است. در غیر این صورت سرنوشت قدیمیترین میدان نفتی خاورمیانه یعنی مسجد سلیمان در انتظار دیگر میادین اصلی تولیدکننده نفت ایران مانند آغاجاری نیز خواهد بود. تولید نفت میدان مسجد سلیمان علیرغم اجرای یک پروژه ناموفق در شرکت ملی نفت در حال حاضر صفر شده است.
محمدرضا محمدخانی معاون امور زیربنایی مرکز پژوهشهای مجلس در گفتوگو با فارس در این باره گفته بود: «…مثلاً آغاجاری زمانی یک میلیون بشکه نفت تولید میکرد و تولید آن امروز به صد هزار بشکه در روز رسیده است. مخزن در مرحله بحران است و گاز همراه نفت از آن جدا میشود در چنین مرحلهای باید به صورت محاسبه شده در آن گاز تزریق کنند.»
البته توسعه میادین گازی مشترک مانند پارس جنوبی قطعا با اجرای برنامه های ازدیاد برداشت وابستگی زیادی دارد، چنانکه محمدخانی می گوید: براساس محاسبات متخصصان چند سال قبل باید ۴۸۵ میلیون متر مکعب در روز به این ۲۴ مخزن گاز تزریق میکردیم. آن زمان متخصصان تزریق ۱۷۰ میلیون مترمکعب از این میزان را برای حفظ سطح تولید و بقیه تزریق را برای افزایش تولید پیشنهاد کرده بودند.
آن زمان نفتیها میگفتند تنها به ۳۱۰ میلیون مترمکعب تزریق نیاز داریم و ما هم پذیرفتیم اما تزریق به متوسط ۷۰ میلیون مترمکعب در روز هم نرسید.»
بر این اساس به نظر می رسد وزارت نفت باید در راستای انجام وظایف حاکمیتی خود برنامه ریزی مدون و دقیقی برای اجرای برنامه های ازدیاد برداشت در اختیار داشته باشد و در این میان شاید گذشتن از بعضی قراردادهای صادرات گاز لااقل در میان مدت چندان به ضرر کشور تمام نشود.
به عبارت دقیقتر باید محاسبات دقیق و جامعی درباره اولویت بخشی به صرف سرمایههای مالی، انسانی و توان فنی مهندسی کشور در حوزه های مختلف طراحی شود تا با اتکا به آن بتوان به دقت معین کرد سود و زیان اجرای هر یک از برنامههای خرد و کلان نفتی در اقتصاد ایران چقدر خواهد بود و امکان تعیین اولویتها و حذف پروژههای بدون اولویت از دستور کار صنعت نفت مشخص شود.
به تازگی وزارت نفت صدور پروانههای بهرهبرداری از میادین نفتی را آغاز کرده است و شرکت ملی نفت بدون این پروانهها حق اجرای کوچکترین عملیاتی روی میادین نفت و گاز کشور ندارد. صدور این پروانههای یکی از ابزارهای مهم اعمال حاکمیت و تضمین تولید صیانتی از میادین نفت و گاز کشور محسوب میشود. با اتکا به این پروانهها شرکت ملی نفت از اجرای خودسرانه پروژهها بدون توجه به اولویتهای کلان کشور و خارج از برنامهریزی جامع وزارت نفت(البته در صورت وجود چنین برنامهای) منع خواهد شد و مدیران میانی شرکت ملی نفت نیز نسبت به ارائه آمارها و افزایش و کاهش بعضی از آمارهای استراتژیک نفتی بر
روی کاغذ خودداری خواهند کرد.