آیا بازار خودرو در ایران انحصاری است؟
عدم همکاری بانک ها و موسسات مالی با خودروسازان در اعطای تسهیلات به بهانه های گوناگون، اعمال قوانین غیرضروری و ناممکن از لحاظ اجرا، تحمیل هزینه های سنگین به خودروسازان، مشکلات ایجاد شده از سوی نهادهای متولی محیط زیست، ناجا، شورای رقابت و … موجب تشدید مشکلات برای صنعت خودرو و سست کردن پایه های این صنایع در شرایط موجود شده است.
صنعت خودروسازي در ايران پس از پايان جنگ تحميلي و ثبات نسبي سياسي، اجتماعي و اقتصادي در كشور با رونق زياد و شتاب روزافزون با پيشرفت قابل توجهي مواجه شد، به گونه اي كه سرريز شدن نقدينگي فراوان در چرخه توليد، تعرفه هاي بالاي واردات خودرو، كمك هاي گسترده دولتي و نهادهاي مالي و اعتباري موجب رشد سرسام آور اين صنعت، جذب نيروي انساني چشمگير، افزايش ميزان توليد خودرو در كنار وجود يك بازار بكر در داخل شد، افزايش قدرت خريد مردم، تغيير نگرش جامعه در خصوص خودرو به عنوان يك كالاي مصرفي به جاي سرمايه اي در كنار بسياري عوامل ديگر موجب توسعه بازار و صنعت خودرو و صنايع تابعه آن
در كشور شد.
در این میان بسیاری از منتقدین، صنعت خودروسازی ایران را به ایجاد یک فضای بسته اقتصادی و صنعتی یا به اصطلاح مونوپولی در سطح کشور متهم نموده و معتقد بودند خودروسازان در سایه حمایت های دولتی و وجود منافع و رانت های قابل توجه، بازار این کالا را در کشور به صورت انحصاری در اختیار گرفته و جلوی ورود بسیاری از شرکت های خارجی و تولیدکنندگان خودرو را گرفته اند.
تکثر این دیدگاه در جامعه موجب نهادینه شدن آن در اذهان عمومی شد، به گونه ای که این تفکر در زمان حال نیز در سطح جامعه وجود داشته و همچنان بسیاری معتقدند خودروسازی در ایران انحصاری بوده و شرکت های تولیدکننده خودرو با استفاده از اهرم های قدرت و تصمیم گیر دولتی اجازه باز شدن درب های بازار کشور به محصولات خارجی را نداده و عرصه را برای ورود تولیدکنندگان و سرمایه گذاران خارجی فراهم نمی کنند.
در نگاه اول می توان بدون هیچ کند و کاوی این مساله را پذیرفت، اما آیا در صورتی که شرایط عمومی صنایع کشور و جایگاه فعلی بازار خودرو اندکی مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد آیا باز هم می توان چنین تلقی از صنعت خودرو ایران داشت؟ آیا می توان تصور کرد خودروسازان داخلی با بهره برداری از کانون های تصمیم گیری و اجرایی کشور، فضا را انحصاراً در اختیار گرفته و از هر نوع رقابتی در این حوزه پرهیز می کنند؟
قطعاً با مطالعه موارد ذیل شاید کمی این دیدگاه تغییر یابد، در ابتدا ذکر این مطلب ضروری است که در یک سال اخیر و همزمان با اعمال تحریم های شدید بین المللی بر ضد صنایع و اقتصاد کشور و آشکار شدن پیامدهای اجرای نادرست هدفمندی یارانه ها، خودروسازان در بی سابقه ترین فشارهای اقتصادی قرار گرفته و با مشکلات شدیدی مواجه شده اند، کاهش شدید تولید خودرو و قطعه در کشور، کمبود نقدینگی، بروز وقفه در روند فروش محصول، تعطیلی پیاپی خطوط تولید و بسیاری وقایع دیگر، آثار و پیامدهای مشکلات یک سال اخیر بوده است.
به موازات این مشکلات، عدم همکاری بانک ها و موسسات مالی با خودروسازان در اعطای تسهیلات به بهانه های گوناگون، اعمال قوانین غیرضروری و ناممکن از لحاظ اجرا، تحمیل هزینه های سنگین به خودروسازان، مشکلات ایجاد شده از سوی نهادهای متولی محیط زیست، ناجا، شورای رقابت و … موجب تشدید مشکلات برای صنعت خودرو و سست کردن پایه های این صنایع در شرایط موجود شده است.
در این میان فراموش نکنیم سال گذشته یک میلیون دستگاه خودرو تولید چین با تعرفه های نازل برای ورود به بازار ایران ثبت سفارش شده است، بگذریم از تردد انواع خودروهای لوکس اروپایی در کشور نظیر برخی خودروهای دو میلیون دلاری که حتی در خیابان های کشورهای تولیدکننده نیز به ندرت یافت می شود.
در این شرایط که خودروسازان یک سال است برای دریافت وام ها و اعتبارات به صورت بی نتیجه دست به دامان بانک مرکزی شده، تحریم های بین المللی اجازه واردات مواد اولیه و نقل و انتقال ارز را از آن ها گرفته، دم به دم خطوط تولید آن ها و فروش محصولاتشان با اعمال سلیقه های سازمان ها و نهادها متوقف شده، برای صادرات خودرو به کشورهای خارجی با کمترین میزان همکاری از سوی نهادها و سازمان های گمرکی و لجستیکی مواجه بوده و این همه خودرو ارزان قیمت و بی کیفیت چینی وارد بازارهای کشور شده است، چگونه می توان باور کرد که این خودروسازان نگون بخت با داشتن لابی های گسترده بازار خودرو ایران را
به انحصار خود درآورده باشند؟
واقعيت اين است كه صنعت خودرو به دليل اهميت آن در همه كشورهاي جهان مورد توجه قرار دارد، وجود كاركنان و كارگران شاغل در اين صنعت، سرمايه گذاري هاي صورت گرفته در آن و ايفاي نقش محوري خودروسازي، حمايت از آن توسط دولت ها را ضروري ساخته است، اما واقعاً در حال حاضر و با مشاهده شرايط فعلي اوضاع اين صنعت دور از ذهن به نظر مي رسد كه خودروسازان ايراني آن قدر مورد حمايت باشند كه به تنهايي بتوانند تا حد بر بازار سيطره داشته و فضا را در اختيار خود قرار دهند.