چگونه بانک مرکزی زحمات ۱۰ ساله را بر باد داد؟
دلار ۱۰ هزارتومان ارزان شد تا وعده یک شبه آقای رئیس کل و همراهانش محقق شود!
تهران امروز : بانك مركزي كه چهارشنبه هفته گذشته براي كاهش اختلاف نرخ دلار دولتي و آزاد، قيمت اين نوع ارز را ۱۱۷ تومان افزايش داد، ديروزمجبور شد تا براي مديريت بازار ۱۰ تومان از نرخ دولتي آن بكاهد. نرخ دلار در پايان روز دوشنبه در بازار آزاد تهران به ۱۲۵۰ تومان رسيده بود.
«بانک مرکزی اخیرا بحثکاهش ۲۴ ساعته نرخ ارز را مطرح میکند، در حالی که اینگونه حرفزدنها مانند صبحتها و سیاستهای سالهای ۶۸ تا ۷۲ است که سبب افزایش بیرویه نرخ ارز شد. بهتر است به جای حرف زدن با عمل برنامههایش را نشان دهد!» اینها بخشی از گلایههای فعالان اقتصادی کشور به روند اخیر بانک مرکزی در اعمال سیاستهای پولی و ارزی است.
دیروز در حالی بازار ارز کشور پس از یک هفته تجربه افزایش لحظه به لحظه قیمت دلار در بازا ر رسمی ۱۰ هزار تومان و در بازار آزاد هفتهزار تومان کاهش قیمت دلار را تجربه کرد که تصمیمات یک شبه دولتمردان باعثشده تا صدای اعتراض فعالان اقتصادی و کارشناسان بازار بلند شود.
نظام ارزی ایران بنا به گفته مسئولان پولی کشور، «شناور مدیریت شده» است و در قوانین برنامه چهارم و پنجم توسعه نیز بر آن تاکید شده است. برهمین اساس، بانک مرکزی فقط در شرایط نوسانات شدید نرخ ارز باید در این بازار مداخله کند اما به نظر میرسد در عمل این گونه نیست.
براساس جدیدترین تصمیم، بانک مرکزی با وعده تک نرخی کردن نرخ ارز قیمت انواع ارز را به صورت عمدی از چهارشنبه گذشته به طور متوسط ۱۰ درصد افزایش داد تا به اصطلاح، هم جلوی رانت را گرفته باشد و هم بازار را سرو سامان داده باشد. گزارشها نشان میدهد که بانک مرکزی هفتهای یک میلیارد دلار ارز به بازار عرضه میکند که اگر ۱۰ درصد گرانی عمدی ارز را در آن محاسبه کنیم، ۱۰۰ میلیارد تومان میشود؛ سود هنگفتی که به جیب بانک مرکزی واریز میشود. پس از آن قیمت انواع ارز در بازار تهران پر نوسان شد و با افزایشهای نسبتا زیادی روبهرو بود به طوری که هر دلار آمریکا تا نزدیک ۱۳۰۰ تومان
بالا رفت. نوسان قیمت در روزهای بعد بر دیگر کالاها از جمله طلا و سکه هم اثر گذاشت و در حالی که قیمتهای جهانی آن با اتفاق خاصی روبهرو نبود قیمت طلا در ایران بالا رفت.
اما پس از سرازیر شدن هجمه انتقادهای کارشناسان بر سیاستهای اقتصادی دولت بالاخره مدیران رده بالای اقتصاد کشور وارد میدان شدند و بعد از اندکی سکوت اعلام کردند که این اقدام برای تسلط بر بازار و کوتاه کردن دست دلالان بوده و بانک مرکزی قصد دارد پس از تسلط بر بازار نرخ ارز را کاهش دهد.
مسئولان بیشتر دقت کنند، گفتههایشان بر بازار اثر گذار است
غلامرضا مصباحیمقدم، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس با انتقاد به بیتوجهی دولتمردان بر تاثیر گفتههایشان بر اقتصاد کشور میگوید: بارها مقامات دولتی بخصوص رئیسجمهور و رئیس کل بانک مرکزی در سخنان خود تاکید کردهاند که دولت به هیچوجه دنبال افزایش نرخ ارز نیست و به صورت جدی در تلاش برای کاهش این نرخ و حتی تکنرخی کردن ارز هستند اما همزمان با بیان این سخنان بازار ارز آشفتهتر از گذشته میشود و نرخ دلار در بازار آزاد به شدت بالا میرود این حرکت صعودی نرخها در بازار دقیقاً عکس برنامههای دولت است و همین امر موجب تضعیف اعتماد مردم و کارشناسان اقتصادی به
برنامههای اعلام شده از سوی دولت میشود. اصولا روسای بانکهای مرکزی جهان کمتر مصاحبه میکنند و این موضوع را خدمت آقای بهمنی نیز گفته بودم و ایشان نیز گفتند: «چشم عمل میکنم» اما متأسفانه عمل نکرد!
وی افزود: سخنان رئیس کل بانک مرکزی اثر منفی روی بازار میگذارد، به همین دلیل معتقدم بانک مرکزی به جای اینکه حرف بزند باید در عمل برنامههای خود را نشان دهد.
در روزهای اخیر استدلالهایی از این قبیل مطرح میشود که بانک مرکزی و دولت با هدف تامین کسری بودجه و منابع حاصل از هدفمندی یارانهها سیاستهای فعلی در بازار ارز را اجرا میکنند. مصباحی مقدم با تاکید براینکه این استدلال مورد قبول نیست، به فارس گفت: بانک مرکزی سیاست مستقلی را برای ارزش پول ملی و تنظیم قیمت ارز دنبال میکند و اینطور نیست که تحت تأثیر سیاست دولت برای تامین منابع مالی دولت وارد این بازار شود.
مصباحیمقدم با بیان اینکه اجرای این سیاست با هدف کسب سود از سوی دولت و بانک مرکزی خلاف قانون است، ادامه داد: هرگز تصور نمیشود که بانک مرکزی دنبال افزایش سود از محل افزایش نرخ ارز باشد.
افزایش قیمت ارز به منظور کسب درآمد ممکن است این فایده را داشته باشد ولی اجرای این سیاست ۱۰۰ ضرر بدتر از یک فایده دارد که به خاطر این ضررها دولت و بانک مرکزی در صورت انجام رفتار عقلایی این کار را نمیکنند.
اگر شورای پول و اعتبار به تغییرات رأی میداد، بازار آرام میشد
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس با بیان اینکه افزایش نرخ ارز رسمی موجب تکرار تجربه شکست خورده نرخ ارز در دوران مرحوم نوربخش شد، سیاستهای پولی و بانکی را عامل اصلی وضعیت موجود دانست و گفت: بهتر است بانک مرکزی با تدابیر منطقی تقاضای واقعی بازار را پاسخ دهد.
غلامرضا مصباحی مقدم درباره وضعیت موجود بازار ارز و ریشهیابی مشکلات به وجود آمده در این بازار اظهار داشت: بانکها و بازار سرمایه باید جاذبه لازم را برای جذب نقدینگی در دست مردم فراهم کنند؛ چراکه در صورت انجام این فرآیند دیگر التهابی در بازار ارز و سکه روی نخواهد داد.
وی با اشاره به سیاستهای پولی و بانکی سال ۹۰ افزود: به دلیل اینکه در آغاز سال، شورای پول و اعتبار نرخهایی را برای سود سپردهها در نظر گرفت و نسبت این نرخها را در قیاس با سال گذشته کاهش داد مردم انگیزه سپردهگذاری در بانکها را از دست دادند و به طور کلی جاذبه سپردهگذاری در سیستم بانکی کاهش یافت. کاهش نرخ سود سپردههای بانکی و سایر مواد بسته سیاستی - نظارتی اثر خود را در بازار گذاشت و التهاب در بازار سکه و ارز ناشی از اجرای این سیاستهای پولی است.
مصباحیمقدم درباره تأثیر تغییر در بسته پولی و بانکی بر بازار ارز و سکه، بیان کرد: البته شورای پول و اعتبار زیر بار پیشنهاد جدید نرفت ولی اگر قبول میکردند که تغییر اندکی در بسته انجام دهند آرامشی به بازار پولی برمیگشت. به اعتقاد وی، تغییرجزئی در نرخهای سود سپردههای بانکی مصوب در بسته بانکی سال جاری نیز میتوانست بازار را آرام کند. این استاد دانشگاه امام صادق ضمن اینکه مهار تقاضای ارز در بازار را مهمترین برنامه ممکن برای حل مشکل وضعیت موجود بازار ارز عنوان کرد، افزود: بانک مرکزی طی ماههای اخیر ارز زیادی به بازار تزریق کرد و نشان داد که میتواند
تقاضای بازار را تامین کند. وی ادامه داد: اما ارز تزریقی بانک مرکزی به بازار به جای اینکه در اختیار متقاضیان قرار گیرد به دست دلالان میرسد و این گروه نیز دنبال افزایش نرخ ارز هستند تا از سود بادآورده از این طریق استفاده کنند. این عضو کمیسیون اقتصادی مجلس همچنین در بخش دیگری از این گفتوگو درباره سیاست بانک مرکزی مبنی بر افزایش نرخ ارز رسمی در بازار طی هفته گذشته و نقش این سیاست در افزایش نرخ ارز آزاد، بیان کرد: این کاری که بانک مرکزی کرد کاری تکراری بود که قبلاً تجربه شده بود و البته این تجربه موفقی هم نبود. مصباحیمقدم در همین رابطه به بانک مرکزی توصیه کرد
که از شیوه مذکور استفاده نکند چراکه ممکن است دچار همان مشکلی شوند که در دوران مرحوم آقای نوربخش اتفاق افتاد. گفتههای مصباحی مقدم در حالی از تاثیر سیاستهای غلط بانک مرکزی بر بازار حکایت میکند که یکی از اساتید دانشگاه نیز در انتقاد به سیاستهای اقتصادی دولت میگوید: بانک مرکزی زحمات ۱۰ ساله برای تکنرخی شدن ارز را بر باد داد!
سیاستهای غلط بانک مرکزی، زحمات ۱۰ساله را بر باد داد
عباس هشی، استاد دانشگاه و حسابرس بازار سرمایه تصریح میکند: ۱۰ تا ۱۵سال طول کشید تا از سال ۸۰ نرخ ارز تک نرخی شود، یک سیاست نادرست بانک مرکزی سبب شد تا امسال نرخ ارز دونرخی شود که این تصمیم علاوه بر برباد دادن زحمات ۱۵ ساله مذکور، نرخ ارز را در بازار سیاه افزایش داد. وی با انتقاد به اینکه چرا وقتی وزیر اقتصاد به عنوان مسئول اقتصادی کشور، بر لزوم کاهش نرخ ارز تاکید میکند، بانک مرکزی اعلام میکند نرخ ارز را ۲۴ساعته کاهش میدهیم در حالی که چند روز قبل از آن نرخ ارز را عملاً دو نرخی کرده و منجر به افزایش آن شده است افزود: سیاستهای اخیر بانک مرکزی سبب بروز نگرانی در
مردم و هجوم آنها به بازار ارز شده است. در حالی که باید این سیاستها مبتنی بر نظرات کارشناسی اعمال میشد و در اجرای این سیاستها و تصمیمات نیز به شکل با ثبات عمل میشد. این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه با حرف زدن و عمل با آزمون و خطا نمیتوان به حفظ ارزش پول و مدیریت بازار ارز اقدام کرد افزود: دولت به شرطی میتواند نرخ ارز را کنترل کند و آن را کاهش دهد که بتواند ابتدا یک تصمیم گیری کارشناسی داشته باشد و با اتخاذ یک تصمیم کارشناسانه، برای حفظ ارزش پول و کاهش نرخ برابری دلار اقدام کند و در این میان نیز، همچنان در اجرای تصمیمات اتخاذی، ثبات لازم را داشته باشد. هشی
گفت: به آثار افزایش ۱۰ درصدی نرخ ارز از چند منظر میتوان نگریست، از منظر صادرکنندگان این افزایش کمک خوبی به آنها است. از منظرحسابهای ملی این افزایش به معنای کاهش ارزش پول ملی است و از دید مردم نیز این اتفاق یعنی، افزایش هزینه زندگی مردم که دو مورد اخیر، مطلوب نیستند.
بهمنی و حسینی در مقابل انتقادها سینه سپر کردهاند!
این روزها مردان اقتصادی کابینه دهم دغدغه جدیدی دارند که جنس آن نه از جنس مسائل ادغام وزارتخانههایشان است و نه میتوانند اقدامی عاجلانه برای آن انجام دهند و اندکی فضا را آرامتر کنند، چراکه با موضوعی روبهرو شدهاند که شاید اثراتی چند بعدی دارد و هرگونه اقدام عجولانه در رابطه با آن، بتواند فضایی را ایجاد کند که جمع کردن آن چندان کار آسانی نباشد و حتی به خداحافظی آنها از کابینه و مشکلات اقتصادی فراوان بینجامد. مهدی غضنفری، شمسالدین حسینی، محمود بهمنی و حتی محمود احمدینژاد افرادی هستند که هماکنون چشم بازار به آنها دوخته شده است تا شاید چارهای برای رفع
مشکل ارزی داشته باشند، این درحالی است که هریک از آنها، دیدگاههای خاص خود در مورد نرخ ارز را دارند و از منظر وزارتخانه خود و منافع ذینفعان آن، تلاش دارند تا موضوع را اندکی حل و فصل کرده و شاید آرامش نسبی را به آشفتهبازار این روزهای نرخ ارز برگردانند. یکی سیاست ارز تکنرخی را پیش میکشد و دیگری بر نظام ارزی شناور مدیریتشده تاکید میکنداما در این میان شاید یک نفر است که باید همزمان، دو دغدغه متفاوت را پاسخگو باشد و در نظر بگیرد و او کسی نیست جز مهدی غضنفری، وزیر بازرگانی و سرپرست وزارت صنایع و معادن. او است که هماکنون هم سکاندار صادرات و تجارت کشور است و هم
دایهای برای بخش تولید و صنعت. غضنفری به مهر میگوید: تعیین قیمت ارز آثار متعددی بر تمامی حوزههای تولید، تجارت و صادرات کشور دارد و به نظر میرسد تصمیمگیری در رابطه با آن، باید با رعایت تمامی جوانب صورت گیرد که در آن، بخش تولید و تجارت کشور دیده شود. وزیر بازرگانی میافزاید: سیاست دولت در این میان نیز ایجاد ارز متعادل است، چراکه بر این باور است که گروههای متعددی از قیمت ارز متاثر میشوند و بر همین اساس، سیاست دولت نیز تعادل در موضوع نرخ ارز، به گونهای است که برای گروههای دیگر مشکلی ایجاد نشود. وی تصریح کرد: ارز گرانتر برای صادرکنندگان درآمد بیشتری به
همراه دارد و از سوی دیگر، برای کشوری همچون ایران که در حال سرمایهگذاری است و نیاز به واردات مواد اولیه و کالاهای واسطهای برای تولید دارد، ارز گرانتر روند توسعه را کند کرده و گرانی کالاها را باعثمیشود. سرپرست وزارت صنایع و معادن معتقد است که ارز گرانتر، بازپرداخت وامهای ارزی را سختتر میکند؛ لذا باید چنین مواردی را مدنظر قرار داد.
حسینی: میخواهیم سفته بازی را از بازار ارز جمع کنیم
در این میان، البته شمسالدین حسینی وزیر امور اقتصادی و دارایی نیز معتقد است که نظام ارزی کشور باید شناور مدیریتشده باشد، همان نظامی که برنامه پنجم توسعه نیز به آن اشاراتی داشته است. به اعتقاد وی، بر اساس این تعریف، یک نرخ مرجع در دامنهای از نوسان مدیریت میشود که اگر از این دامنه خارج شویم، بانک مرکزی وارد بازار میشود. وی اظهار داشت: اتفاقی که در ماههای اخیر در بازار ارز رخ داد، این بود که نرخ دلار آزاد از نرخ رسمی آن فاصله گرفت و این فاصله سبب میشد که به رغم عرضههای بانک مرکزی و مداخله این بانک در بازار به دلیل اختلاف زیاد قیمت دلار هم ذخایر بانک مرکزی
مستهلک شود و هم اینکه به صورت خاص دلار در اختیار عدهای از افراد خاص قرار گیرد. حسینی که سخنگوی اقتصادی دولت هم هست، میگوید: بانک مرکزی در جهت کاهش نوسان و رانت در گام اول تصمیم گرفت که با اصلاح قیمت مرجع، این شکاف را کاهش دهد و تا کنون توانسته حدود ۵۰ درصد این شکاف را برطرف کند و به طور طبیعی در ادامه کار باید با عرضه کافی مابقی شکاف را نیز از بین ببرد. وی همچنین معتقد است که نظام ارزی شناور شده همچون نظام تثبیتی، نظامی دستوری نیست. اظهارنظر شمسالدین حسینی در شرایطی انجام شد که شاید در کمتر از یک ماه قبل نیز موضوع افزایش نرخ ارز، باز هم دولت را در گود نرخ بالای
ارز قرار داده بود. زمانی که وزیر امور اقتصادی و دارایی، تحولات بازار ارز را در آن، نوعی سفتهبازی دانست و اعلام کرد که رئیسجمهور هم معتقد است که اتفاقی که در بازار ارز افتاده سفتهبازی است و این فاصله بین بازار رسمی ارز و غیر رسمی ارز باید از بین برده شود.
بهمنی: تزرق هفتگی ۱.۵ میلیارد دلار به بازار
در این میان، حرفهای آقای رئیسکل نیز در نوع خود شنیدنی است، از گلایه نسبت به برخی تجاری که اول تقاضای بالا رفتن نرخ ارز را دارند و وقتی که نرخ ارز بالا میرود، در ابتدای صف گلهمندان از این افزایش میروند تا مظلومیت بانک مرکزی و عدم سرکوب نرخ ارز در روزهای اخیر. محمود بهمنی نیز سیاست وزارت بازرگانی را مبنی بر کنترل بازار ارز با مدیریت واردات کالاهای لوکس و غیرضروری را از جمله یکی دیگر از برنامههای دولت برای بازگرداندن آرامش به بازار ارز میداند و میگوید: نرخ ارز و تقاضایی که اکنون برای ارز وجود دارد، کاذب است؛ به همین دلیل به طور میانگین و برای کاهش بهای
ارز، هفتهای یک و نیم میلیارد دلار ارز به بازار تزریق میشود.
رئيسكل بانك مركزي افزود: ممكن است براي كنترل بيشتر قيمتها ۴.۵ ميليارد دلار ارز را در يك هفته وارد بازار كنيم.وي ميگويد: بر اساس قانون، نرخ ارز بايد از مابهالتفاوت تورم داخلي و خارجي به دست آيد. در حال حاضر اگر فرض كنيم كه تورم داخلي در پايان سال گذشته حدود ۴/۱۲ درصد بود و تورم خارجي را هم ۱ تا ۲ درصد در نظر بگيريم در حالي كه قيمت ارز در بودجه سال گذشته ۹۸۵ تومان بود، مشاهده ميشود كه قيمت ارز بيشتر از مابه التفاوت تورم داخلي و خارجي بالاتر رفته است.بهمني ميافزايد: بانك مركزي بازار را با يك نظام ارزي شناور مديريت شده به مثابه يك سوپاپ، كنترل ميكند و از آنجا كه قسمت
اعظم درآمد كشور نفتي است، بنابراين اين كنترل در دست دولت باقي ميماند.وي با اشاره به اينكه برخي عقيده دارند كه قيمت ارز خيلي پايين يا خيلي بالا برود، تصريح كرد: دولت عين قانون عرضه و تقاضا و نيز قيمتهاي جهاني را مدنظر قرار ميدهد. چراكه بانك مركزي دارنده منابع كافي ارز و طلا است و به موقع وارد بازار خواهد شد و افراد ناآگاه در اين عرصه متضرر خواهند شد.بهمني در مورد تاثير نوسانات نرخ ارز بر صادرات نيز ميگويد: در چند سال گذشته بخصوص زماني كه محدوديتهاي بانكي با كشورهاي خارجي مطرح بود، صادركنندگان عملا مجبور بودند ارز لازم خود را از شبكه غيررسمي به داخل منتقل و از
طريق صرافيها عمل كنند. بدينترتيب صادركنندگان عملا با همان نرخ آزاد صرافيها ارز خود را تبديل به ريال ميكردند كه اين كار پرريسك هزينهاي براي آنها داشت.وي ميافزايد: به هر حال شبكه بانكي خيلي مطمئنتر است؛ اما وقتي شما از شبكه بانكي نتوانيد استفاده كنيد و مجبور باشيد به صورت غيررسمي عمل كنيد، اين كار را انجام خواهيد داد. وقتي هم كه به صورت غيررسمي عمل كنيد اين اقدام يك ريسكي دارد و هزينهاي را به صادركنندگان متحمل ميكند.رئيس كل بانك مركزي ميگويد: به هر ترتيب ارز صادراتي صادركنندگان كشور ما، ارز رسمي بانك مركزي نبود. در واقع صادركنندگان ارز خود را ميگرفتند و از
طريق صرافيها به داخل منتقل ميكردند و معادل ريالي آن را در داخل ميگرفتند كه البته صادركنندگان معتقد بودند و هستند كه حتي همان نرخ غيررسمي هم بايد در شبكه بانكي رسميت پيدا كند تا بتوانند هزينههاي سر راه صادرات را به نوعي جبران كنند.او تاكيد ميكند كه دولت سياستي را در پيش خواهد گرفت كه ضربهاي به موضوعات صادراتي و توليدي كشور وارد نشود.وي همچنين افزايش قيمت ارز را به نفع توليدكنندگان دانست و گفت: با بالا رفتن قيمت ارز، توليدكنندگان سود بيشتري از صادرات توليدات خود به دست ميآورند.رئيس كل بانك مركزي با تاكيد مجدد براينكه نرخ ارز را كاهش ميدهيم، افزود: آقاياني كه
ميگفتند نرخ ارز بايد بالا برود هماكنون مقاله مينويسند كه بايد اين نرخ پايين بيايد و ما اين نرخ را كاهش خواهيم داد، ان شاءالله آقاياني كه دنبال منافع خود بودند حتما نصيبشان خواهد شد.