مروری بر کارنامه ۶ ماهه هدفمندی یارانه ها
۶ ماه از فرمان تاریخی ۲۸ آذر ۸۹ برای آغاز اجرای قانون هدفمندی یارانه ها گذشت و این قانون سرنوشت ساز با فرازونشیب هایی طی این ۶ ماه اجرا شد. بررسی توفیق ها و کاستی های مسیر طی شده و لزوم توجه دقیق به اهداف پیش بینی شده و رصد میزان تحقق این اهداف و آسیب شناسی روند طی شده می تواند موفقیت های اجرای این طرح را بیشتر و آسیب های پیش رو را کمتر کند.
توفیق ها
۱ - مهار تورم انتظاری در اجرای هدفمندی یارانه ها دستاوردی بود که حتی مورد تاکید نهادهای بین المللی نظیر صندوق بین المللی پول و منتقدان اجرای هدفمندی یارانه ها نیز قرارگرفت. پیش از اجرای هدفمندی یارانه ها تجربه افزایش اندک قیمت حامل های انرژی نظیر بنزین در سال های گذشته نشان می داد اندک افزایشی در قیمت حامل های انرژی به ویژه حامل هایی نظیر بنزین که مورد استفاده عموم مردم است می تواند باعثافزایش بسیاری از کالاها و خدمات شود. لذا مهار موفق تورم انتظاری که پیش از این پیچیده ترین گردنه در مسیر اجرای هدفمندی یارانه ها پیش بینی می شد اقدامی در خور ستایش است به گونه ای
که شاید تجربه منحصر به فردی در دیگر کشورها محسوب شود. توجه به دلایل این توفیق بدون شک شامل هماهنگی کامل بخش های اجرایی، وفاق قوای سه گانه و کلیه دستگاه های مسئول، اطلاع رسانی مستمر و توجیه کردن افکار عمومی درباره ضرورت های اجرای طرح و نظارت دقیق بر بازار کالا و خدمات مصرفی مردم می باشد که استمرار این دلایل برای تداوم توفیق در اجرای هدفمندی یارانه ها ضروری است. ۲ - کاهش مصرف حامل های انرژی نیز دیگر توفیق اجرای هدفمندی یارانه ها بود. اگر چه کاهش مصرف حامل هاممکن است بیش از آن که به کاهش مصرف از سوی مردم بازگردد به کاهش قاچاق این حامل ها مربوط باشد، ولی در هر صورت بخشی
از یارانه ای که کاملا غیرهدفمند به جیب قاچاقچیان و مصرف کننده خارجی کالای قاچاق می رفت قطع شده است و می توان هم اکنون و پس از اصلاح قیمت حامل های انرژی و کاهش سودآوری قاچاق سوخت به کاهش هر چه بیشتر قاچاق امیدوار بود.
چالش ها
۱ - حمایت از بخش های تولیدی در اجرای هدفمندی یارانه ها یکی از دغدغه های اصلی پیش از اجرای این طرح بود. با اعلام پیش بینی بسته های حمایتی که از ماه ها قبل از اجرای قانون اطلاع رسانی شد نگرانی ها درباره جبران افزایش هزینه های واحدهای تولیدی به ویژه واحدهایی که انرژی بر می باشند کاهش یافت، اما آن چه در عمل رخ داد تخصیص کند و اندک اعتبارات حمایتی بود. چنان که براساس گفته برخی مسئولان ذی ربط اعتبارات حمایتی بخش کشاورزی جذب نشده و در راه بازگشت به خزانه است و اعتبارات بخش صنعت نیز کمتر از آن چه باید اختصاص می یافت به واحدهای صنعتی رسیده است، آن هم صرفا در قالب خط اعتباری
انرژی و هنوز خبری از اجرای مهمترین بخش بسته حمایت از صنعت یعنی نوسازی صنایع فرسوده و اصلاح خط تولید نشده است و اعطای این تسهیلات که قرار بود از خرداد ماه آغاز شود تاکنون آغاز نشده است. ۲ - شیب تند اجرای هدفمندی یارانه ها باعثشد دولت در برخی حامل ها از جمله گازوئیل و گاز قیمت ها را به گونه ای افزایش دهد که با واکنش مواجه شود. اولین تجدیدنظر دولت درباره قیمت و سهمیه گازوئیل باعثشد بخش حمل و نقل جاده ای به روال عادی خود بازگردد ولی تجدیدنظر در قیمت و اقلیم بندی گاز کمی به طول انجامید. هر چند عقلانیت دولت در تجدیدنظر و عقب نشینی از تصمیمی که واکنش های اجتماعی را به دنبال
داشت باعثشد اصل اجرای هدفمندی یارانه ها دچار خدشه نشود ولی این اقدام کسری بودجه هدفمندی یارانه ها را افزایش داد و دولت که روی درآمد بیشتری از ناحیه فروش گازوئیل و گاز حساب می کرد با درآمد کمتری مواجه شد و این درآمد کمتر بیش از همه اعتبارات حمایت از بخش تولید را کاهش داد.
الزامات
به نظر مي رسد تداوم اجراي هدفمندي يارانه ها منوط به دقت دولت در اهداف و الزامات اجراي اين طرح اساسي است که اگر اين اهداف و الزامات مورد توجه قرار نگيرد، اجراي هدفمندي يارانه ها به مسير اميدوارکننده اي منجر نخواهد شد. ۱ - بايد دقت کرد هدفمندي يارانه ها يک پروژه سنگين اجرايي است که سنگيني اجرا و سختي رسيدن به اهداف آن نبايد باعث شود که صرف اجراي اين پروژه هدف تلقي شود. به عبارت ديگر اجراي هدفمندي يارانه ها هدف نيست، بلکه وسيله اي براي رسيدن اقتصاد ايران در بلند مدت به اهدافي نظير افزايش نرخ رشد اقتصادي، کاهش نرخ بيکاري و افزايش بهره وري است. اين شاخص ها که از قضا به
عنوان شاخص هاي اصلي سال جهاد اقتصادي از سوي رهبر انقلاب مورد تأکيد قرار گرفته است ميزان موفقيت دولت را در اجراي هدفمندي يارانه ها نشان خواهد داد.۲ - اجراي هدفمندي يارانه ها به عنوان اصلي ترين اقدام دولت بايد با همراهي و هماهنگي ساير سياست هاي اقتصادي صورت گيرد. لذا تأثير هر تصميم در عرصه اقتصاد بايد بر روي هدفمندي يارانه ها سنجيده شود. به عنوان يک مثال مشخص اقدام بانک مرکزي براي افزايش نرخ رسمي ارز اگرچه با هدف حذف واسطه گري در اين بخش صورت گرفته است اما بايد دقت کرد توليدکنندگاني که فشارهاي تورمي هدفمندي يارانه ها و افزايش قيمت حامل هاي انرژي را بر دوش خود احساس
مي کنند و براي افزايش قيمت محصولات خود نيز با سخت گيري دولت مواجه هستند قطعا نمي توانند افزايش قيمت مواد اوليه وارداتي ناشي از افزايش نرخ ارز را تحمل کنند. اثرات تورمي اقدام بانک مرکزي درباره نرخ ارز بر کسي پوشيده نيست. لذا مضاعف شدن بار تورمي افزايش نرخ ارز در کنار تورم ناشي از هدفمندي يارانه ها مي تواند اقتصاد ايران را با مشکل مواجه کند.۳ - همان گونه که تاکنون مديريت مستقيم و قاطع رئيس جمهور هماهنگ کننده دستگاه هاي اجرايي در پيش بردن بار سنگين هدفمندي يارانه ها بوده است. پس از اين نيز ادامه مسير با همين روش ميسر خواهد بود. لذا هرگونه درگير شدن بيش از حد بدنه
اجرايي و رئيس اين بدنه به موضوعات فرعي نظير ادغام وزارتخانه ها و اصرار بر تقابل غيرقانوني با ساير نهادها از جمله مجلس قطعا تمرکز دولت را براي ادامه مسير اجراي هدفمندي يارانه ها و اصلاح نقاط ضعف به ويژه در بخش حمايت از توليد به هم خواهد زد.در نهايت ۲۸ آذر و اجراي هدفمندي يارانه ها اقدامي است که در تاريخ ايران و کارنامه دولت دهم ثبت خواهد شد و هرگونه کوچک شمردن نقاط ضعف در اين مسير نيز از چشمان تيزبين تاريخ پنهان نخواهد ماند.