جزئیات تغییرمالیات بر ارث
قانون «اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم» در تاریخ ۳۱/۴ / ۱۳۹۴ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده و به تازگی در روزنامهها منتشر شده است. اگرچه این قانون از ابتدای سال ۱۳۹۵ اجرایی میشود، اما با توجه به آثار مهم اقتصادی که دارد، توجه فعالان اقتصادی را به خود جلب کرده است.
به گزارش افکارخبر، متن قانون بسیار مفصل و احکام آن بسیار پیچیده و در عین حال بنیادی است و تغییرات جدی در نظام مالیاتی کشور ایجاد میکند. چنین تغییرات گستردهای در نظام مالیاتی و به تبع آن در نظام اقتصادی کشور باید پس از اطلاعرسانی و زمینهسازیهای گسترده در سطح کشور انجام شوند تا جامعه به یکباره با تحولات ناگهانی در فضای اقتصادی مواجه نشود. در حال حاضر جای اطلاعرسانی کامل و شفاف درخصوص قانون جدید، احکام آن و چرایی وضع آنها خالی است. اما نمیتوان این نکته را نادیده گرفت که قانون جدید، بهعنوان یکی از کلیدیترین قوانین موثر بر
فعالیتهای اقتصادی در داخل کشور تا سالها آثار خود را بر جا خواهد گذاشت و از این رو آشنایی با کلیات آن برای فعالان اقتصادی و عموم مردم ضروری است. این نوشته به یکی از مباحثاساسی مطرح شده در قانون جدید، یعنی «مالیات بر ارث» میپردازد.
مالیات بر ارثدر ادبیات حقوقی به دو نوع تقسیم میشود: مالیات بر ترکه و مالیات بر ارثبه معنای خاص. مالیات بر ترکه، مالیات بر داراییهایی است که از متوفی باقی میماند، خواه آن داراییها به ارثبرسند و خواه خیر. مالیات بر ارث، هنگامی دریافت میشود که داراییها به ارثبرسند و آنگاه ورثه هر یک بخشی از داراییهایی را که از طریق ارثتملک کردهاند بهعنوان مالیات میپردازند. از آنچه گفته شد روشن میشود که داراییهای بجا مانده از متوفی ممکن است دو بار مشمول مالیات قرار گیرد و در حقیقت، در برخی از کشورها چنین اتفاقی نیز رخ میدهد اما برخی دیگر از کشورها به دریافت یک
مالیات اکتفا میکنند. نظام حقوقی ایران تنها یک مالیات دریافت میکند و آن هم مالیات بر ارثبه معنای خاص آن است.
مهمترین پرسش در رابطه با مالیات در ارثاین است که مالیات بر ارثچقدر است؟ به عبارت دیگر مالیات بر ارثبا چه نرخی دریافت میشود. اگرچه این پرسش در اکثر نظامهای حقوقی پاسخ صریح و سادهای دارد و درصد مشخصی بهعنوان نرخ مالیات بر ارثبیان میشود، اما در ایران فرمول پیچیدهای، چه در قانون فعلی و چه در قانون جدید برای آن در نظر گرفته شده است. در قانون فعلی، مالیات بر ارثبر حسب اینکه ترکه متوفی به چه میزان باشد، مالیات بر ارثآن نیز تفاوت خواهد داشت. علاوه بر این، نرخ مالیات بر ارث، تابعی از این امر نیز هست که وارثبا متوفی چه نسبتی داشته باشد. هر چه نسبت وارثبا متوفی
نزدیکتر باشد، مالیات بر ارثکمتر است و هر چقدر که نسبت وارثبا متوفی دورتر باشد، میزان مالیات بر ارثبیشتر خواهد بود. جدول مالیات بر ارثدر قانون فعلی را بهطور اختصار میتوان در جدول مالیات بر ارث(قانون فعلی) نشان داد:
در قانون فعلی، پیش شرط اینکه ترکه به ورثه پرداخت شود این است که مجموع ترکه تقویم(ارزشگذاری) شود و آنگاه سهمالارثهر وارثمشخص شده و سپس براساس جدول قانون فعلی، نرخ مالیات ارثآن تعیین شده و سپس مالیات مزبور پرداخت شود. پس از پرداخت مالیات، امکان انتقال ترکه به وراثوجود دارد. بنابراین، تا زمانی که کل ترکه متوفی ارزشگذاری نشود، امکان تعیین نرخ مالیات بر ارثوجود نخواهد داشت و حتی اگر بعد از اینکه نرخ مالیات بر ارثمشخص شد، اگر بعدا مشخص شود که ارزش ترکه بیشتر یا کمتر بوده است، نرخ مالیات بر ارثآن هم امکان تغییر خواهد داشت.
روشن است که این امر میتواند مشکلات بسیاری را هم برای دولت و هم برای مردم ایجاد کند؛ چرا که باید کل مالیات بر ارثپرداخت شود تا ترکه قابل انتقال به ورثه باشد. در موارد بسیاری، ورثه امکان پرداخت کل مالیات بر ارثرا ندارند اما امکان پرداخت بخشی از آن را دارند و خواستار آن هستند که در مقابل پرداخت بخشی از مالیات بر ارث، بخشی از ترکه به آنها منتقل شود. در قانون فعلی امکان پذیرش چنین درخواستی وجود ندارد. قانون جدید تلاش کرده است تا این کاستی را برطرف کند و نرخ مالیات را نه براساس کل داراییهای متوفی بلکه براساس انواع مختلف داراییها تعیین کرده است. نرخ مالیات بر ارثدر
قانون جدید به اختصار در جدول مالیات بر ارثقانون جدید است:
نگاهی کلی به این جدول و مقایسه آن با جدول برگرفته از قانون مالیاتی فعلی نشان میدهد که از نرخ مالیات بر ارثبه نحو قابل توجهی کاسته شده است و تفاوت میان وراثطبقه اول با طبقه دوم و سوم نیز همگن شده است. به عبارت دیگر، در قانون قبلی، تفاوتهایی که میان وراثطبقات مختلف وجود داشت به سختی از جهت منطقی قابل توجیه بود و فاصله نرخ مالیات بر ارثآنها همگن نبود؛ اما در قانون جدید انسجام و هماهنگی بیشتری در این خصوص وجود دارد و فاصله طبقات، در همه موارد یکسان است. نرخ مالیات بر ارثطبقه دوم ۲ برابر و طبقه سوم ۴ برابر طبقه اول است، اما مهمترین تفاوت این است که لازم نیست کل
داراییهای متوفی مشخص و ارزشگذاری شوند تا نرخ مالیات بر ارثآن مشخص شود.
پرسش دیگر این است که چه کسی باید مالیات بر ارثرا پرداخت کند و ضمانت اجرای آنچیست؟ روشن است که ورثه باید مالیات بر ارثرا پرداخت کنند و بانکها، موسسات مالی، دفاتر اسناد و سایر شرکتها و نهادها مجاز نیستند بدون ارائه گواهی پرداخت مالیات، دارایی متوفی را به ورثه انتقال دهند. در صورتی که بدون دریافت این گواهی انتقال دارایی به ورثه انجام گیرد، متخلف علاوه بر اینکه با ورثه در رابطه با پرداخت مالیات مسوولیت تضامنی خواهد داشت، مشمول جریمهای به میزان دو برابر مالیات متعلق نیز خواهد بود.
مساله مهم دیگر، معافیت مالیاتی درخصوص مالیات بر ارثاست. در قانون فعلی، وراثطبقه اول تا مبلغ ۳۰ میلیون ریال از معافیت مالیاتی برخوردار هستند و در صورتی که محجور یا معلول یا از کار افتاده باشند، این مبلغ تا ۵۰میلیون ریال افزایش خواهد یافت. با حذف ماده ۲۰ قانون فعلی به موجب قانون جدید، این معافیت نیز حذف شده است. وجود این معافیت، خصوصا در رابطه با اشخاصی که معلول یا محجور یا از کار افتاده باشند، از جهت منطقی و با ملاحظات اجتماعی قابل توجیه است و دلیل حذف آن روشن نیست.
بهطور خلاصه به نظر میرسد قانونگذار در پی آن بوده است که با کاستن از نرخهای مالیات و تسهیل دریافت آن و میسر ساختن تقسیم ترکه به اجزای مختلف و پرداخت مالیات آن اجزا بهصورت مستقل، درآمد مالیاتی کشور را افزایش دهد و به این ترتیب، از موارد عدم پرداخت مالیات بر ارثبکاهد. با این حال، برای ارزیابی اثربخشی این مقررات، باید منتظر ماند و بررسی کرد که پس از اجرای این مقررات، میزان درآمد دولت از محل مالیات بر ارثبه چه میزان تفاوت خواهد کرد. نکتهای که به هر روی نمیتوان از آن چشم پوشید و در مقایسه مالیات بر ارثدر ایران با سایر کشورها آشکار است، پیچیدگی مکانیزم
تعیین نرخ مالیات بر ارثدر ایران در هر دو قانون فعلی و جدید است.![]()