به گزارش افکارنیوز،

 مطابق آمارها در ۷ماه منتهی به مهر امسال، عراق با سهم ۲۱درصدی از کل صادرات در جایگاه اولین مقصد عمده صادرات کالاهای غیرنفتی قرار گرفته است. این در حالی است که سال‌ها این جایگاه در اختیار کشور چین بود. ارزیابی‌ها نشان می‌دهد که افزایش هزینه‌های تجاری باعث شده تا تجار به‌منظور کسب سود بیشتر با صرف هزینه کمتر به تجارت با کشورهای همسایه تمایل بیشتری پیدا کنند. در مدت زمان مورد بررسی ۵ میلیارد و ۷۳۰ میلیون دلار کالا به عراق صادر شده است.

تراز تجاری نخستین ماه پاییز منفی شد و چین هم به‌عنوان صدرنشین مقصد صادرات جای خود را پس از مدت‌ها، به عراق داد. این دو مورد، مهم‌ترین اتفاق‌هایی است که در آخرین آمار منتشرشده از سوی گمرک نمایان شده است. «دنیای اقتصاد» در این گزارش به بررسی عوامل موثر در این دو رخداد پرداخته است. از طرفی در هفت ماه منتهی به مهرماه امسال تراز تجاری ایران همچنان مثبت است. این درحالی است که در مدت مشابه سال قبل تراز تجاری منفی و فاصله صادرات و وارداتبسیار زیاد بود. در این باره می‌توان مهم‌ترین عامل را به افزایش نرخ ارز مرتبط ‌دانست. موضوعی که موجب کاهش جذابیت واردات و در مقابل، افزایش جذابیت صادرات شده است. از سویی بررسی‌ها نشان می‌دهد که واردات در سه ماه فصل تابستان (تیر، مرداد و شهریور) روند نزولی داشته است اما رشد ارزشی صادرات در مهر امسال نسبت به شهریور امسال ۸ درصد و رشد واردات در همین بازه زمانی ۲۵ درصد ارزیابی شده است.  بر این اساس، در نخستین ماه پاییز شاهد افزایش واردات نسبت به سه ماه قبل بوده‌ایم. نکته‌ای که در این باره حائز اهمیت است، به بخشنامه‌ها و تصمیمات ارزی برمی‌گردد. در فصل تابستان، تعدد دستورالعمل‌های ارزی موجب رسوب کالا در گمرکات بود. این در حالی است که در مهرماه تا حدی این مشکلات برطرف شد و همان‌طور که بارها از سوی مقامات گمرکی اعلام شده است، رسوب کالا در گمرک، کاهش یافت.  بنابراین می‌توان گفت افزایش واردات در مهرماه تنها مختص به واردات در این ماه نیست، بلکه کالاهای واردشده به گمرک در ماه‌های گذشته که رسوب کرده بود، در مهرماه ترخیص شده و از این‌رو در آمارهای این ماه منعکس شده است.   

یکی از عوامل موثر در کاهش رسوب کالا در گمرک به افزایش تعداد کالاهای معاف از پرداخت مابه‌التفاوت ارزی برمی‌گردد. در حال حاضر بر اساس آخرین تصمیم دولت ۳۶۳۴ قلم کالا از پرداخت مابه‌التفاوت ارزی معاف هستند. در نتیجه بخشی از کالاهایی که در گمرک به این دلیل رسوب کرده بودند، با این تصمیم، ترخیص شدند. عامل دوم تاثیرگذار در افزایش واردات در مهرماه نیز به دلیل ترخیص کالاها بدون انتقال ارز بوده که از اوایل مهرماه اجرایی شده است. هماهنگی بیشتر برای تخصیص به موقع ارز به واردات هم عامل سوم این رخداد بوده است. به گفته واردکنندگان، روند تخصیص ارز در سامانه نیما بهبود یافته و به این دلیل، مساله تخصیص و تامین ارز برای کالاهای ثبت‌سفارش شده نیز درحال برطرف شدن است. همان‌طور که در ابتدا اشاره شد، اتفاق مهم دیگری که در آمارهای هفت ماه منتهی به مهر گمرک جالب توجه است، به صدرنشینی عراق در جدول مقاصد صادراتی برمی‌گردد. افزایش نرخ ارز، صادرات را جذاب کرده و در این شرایط، صادرات کم‌هزینه‌تر می‌تواند سود بیشتری را برای صادرکننده به‌دنبال داشته باشد. صادرات به دو کشور عراق و افغانستان در شرایط کنونی هزینه مقرون به صرفه‌ای دارد و به همین دلیل، صادرکنندگان ترجیح می‌دهند کالاهای خود را به این دو کشور بفروشند. علاوه بر این، تنوع کالاهای صادراتی به عراق و افغانستانزیاد است. در گذشته هم این تنوع وجود داشت؛ اما در مقیاس‌های کوچک صادر می‌شد. حال با توجه به جذابیت‌های صادرات، همین کالاها در مقیاس‌های بزرگ‌تر صادر می‌شود.  

در هفت ماه منتهی به مهر چه گذشت؟

در هفت ماه منتهی به مهر امسال، صادرکنندگان توانسته‌اند ۶۷ میلیون و ۳۶۲ هزار تن کالا به ارزش ۲۷ میلیارد و ۲۲۹ میلیون دلاربه بازارهای بین‌المللی که عمدتا شامل عراق، چین، امارات، افغانستان و هند است، صادر کنند. از این رو صادرات به لحاظ ارزشی نسبت به مدت مشابه سال قبل با رشد بیش از ۱۳ درصد روبه‌رو بوده و به لحاظ وزنی افت بیش از یک درصد را تجربه کرده است. همچنین ۱۸ میلیون و ۹۲۹ هزار تن کالا به ارزش ۲۶ میلیارد و ۳۰۳ میلیون دلار نیز در همین مدت زمان از کشورهای خارجی که عمدتا شامل چین، امارات، هند، کره جنوبی و آلمان است، به کشور وارد شده که ارزش آن نسبت به مدت مشابه سال قبل با افت بیش از ۱۱ درصد روبه‌رو بوده و وزن آن افت نزدیک به ۹ درصدی را به ثبت رسانده است. آمارها نشان می‌دهد تراز تجاری ۷ ماه منتهی به مهر امسال به نفع صادرات و مثبت و ۹۲۶ میلیون دلار است و حجم تجارت نیز در این مدت زمان ۵۳ میلیارد و ۵۳۲ میلیون دلار رقم خورده است. این درحالی است که تراز تجاری در مدت مشابه سال گذشته معادل منفی ۵ میلیارد و ۵۵۶ میلیون دلار به ثبت رسیده است. حال آنکه حجم تجارت ۷ ماه منتهی به مهر سال گذشته چندان تفاوتی با امسال ندارد و رقم آن ۵۳ میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار بوده است.

تجارت در مهر

در نخستین ماه پاییز حجم تجارت خارجی ایران ۸ میلیارد و ۲۲۷ میلیون دلار بوده که از این میزان ۴ میلیارد و ۱۰۶ میلیون دلار مربوط به صادرات ۱۰ میلیون و ۷۱۸ هزار تن کالا و ۴ میلیارد و ۱۲۱ میلیون دلار نیز مربوط به واردات ۲ میلیون و ۷۰۹ هزار تن کالا است. تراز تجاری ایران در نخستین ماه پاییز منفی ۱۵ میلیون دلار است. این درحالی است که در مهرماه سال گذشته، ۹ میلیون و ۶۰۲ هزار تن کالا به ارزش ۳ میلیارد و ۵۵۸ میلیون دلار به بازارهای بین‌المللی صادرشده و در مقابل، ۲ میلیون و ۸۴۶ هزار تن کالا به ارزش ۴ میلیارد و ۳۹۲ میلیون دلار به ایران وارد شده است. تراز تجاری ایران در مهر سال قبل، منفی ۸۳۴ میلیون دلار به ثبت رسیده است. تحلیل‌های آماری نشان می‌دهد از ابتدای امسال تاکنون تراز تجاری ۳ ماه (خرداد، تیر و مهر) منفی بوده است. اما فاصله صادرات و واردات در مهرماه نسبت به دو ماه خرداد و تیر، نزدیک‌تر بوده؛ تراز تجاری خردادماه منفی ۵۷۷ میلیون دلار و تراز تجاری تیرماه منفی ۹۴ میلیون دلار ثبت شده است. از سویی مقایسه تجارت مهرماه ۹۷ با شهریور ۹۷ نشان می‌دهد که صادرات هفتمین ماه سال نسبت به شهریور امسال، رشد ۸ درصدی داشته و واردات رشد ۲۵ درصدی را تجربه کرده است. صادرات شهریور ماه ۳ میلیارد و ۸۰۵ میلیون دلار و واردات، ۳ میلیارد و ۲۸۹ میلیون دلار است.

جزئیات صادرات به تفکیک سه گروه پتروشیمی، میعانات گازی و سایر کالاها نشان می‌دهد ۳ میلیون و ۹۶۶ هزار تن پتروشیمی به ارزش یک میلیارد و ۵۲۹ میلیون دلار در مهرماه صادر شده است. این درحالی است که در ماه قبل (شهریور) ارزش صادراتپتروشیمی یک میلیارد و ۱۷۵ میلیون دلار بوده است. همچنین ۵۷۶ هزار تن میعانات گازی به ارزش ۳۰۰ میلیون دلار نیز در مهرماه صادر شده است. ارزش صدور میعانات گازی در شهریور امسال، ۲۴۸ میلیون دلار به ثبت رسیده است. صادرات سایر کالاها که پیش از این مهم‌ترین عامل افزایش صادرات بود، در مهر امسال نسبت به ماه گذشته کاهش داشته و از ۲ میلیارد و ۳۸۲ میلیون دلار صادرات در شهریور به ۲ میلیارد و ۲۷۸ میلیون دلار در مهرماه رسیده است.

صادرات هفت ماهه

اقلام عمده صادرات طی هفت ماه منتهی به مهر سال ۹۷ شامل «میعانات گازی» به ارزش ۲ میلیارد و ۷۱۸ میلیون دلار و سهم ارزشی حدود ۱۰ درصد، «پروپان مایع شده» به ارزش یک میلیارد و ۲۲۴ میلیون دلار و سهم ارزشی حدود ۵/ ۴ درصد، «سایر روغن‌های سبک و فرآورده‌ها به جز بنزین» به ارزش ۹۸۰ میلیون دلار و سهم ارزشی نزدیک به ۴ درصد، «متانول» به ارزش ۸۴۹ میلیون دلار و سهم ارزشی بیش از ۳ درصد و «پلی اتیلن گرید فیلم» به ارزش ۶۹۱ میلیون دلار و سهم بیش از ۵/ ۲ درصدی بوده است.

همچنین آمار صادرات به تفکیک میعانات گازی، پتروشیمی و سایر کالاها نیز نشان می‌دهد در هفت ماه منتهی به مهر سال ۹۷، صدور ۱۷ میلیون و ۶۵۵ هزار تن پتروشیمی به ارزش ۸ میلیارد و ۵۵۵ میلیون دلار موجب شده تا صادرات در این بخش نسبت به مدت مشابه سال قبل، به لحاظ وزنی نزدیک به ۱۱ درصد و به لحاظ ارزشی بیش از ۲۶ درصد رشد داشته باشد. سهم ارزشی پتروشیمی نیز از کل صادرات نزدیک به ۵/ ۳۱ درصد است. صدور ۵ میلیون و ۲۲۰ هزار تن میعانات گازی در هفت ماه منتهی به مهر امسال ارزشی معادل ۲ میلیارد و ۷۱۸ میلیون دلار داشته که سهم ارزشی آن از کل صادرات نزدیک به ۱۰ میلیون دلار بوده و به لحاظ وزنی نسبت به مدت مشابه سال قبل با افت بیش از ۴۸ درصد و به لحاظ ارزشی با افت بیش از ۳۱ درصد روبه‌رو بوده است. صدور ۴۴ میلیون و ۴۸۶ هزار تن سایرکالاها که شامل محصولات کشاورزی، صنعتی، معدنی و صنایع دستی و فرش است، در مدت مورد بررسی، به ارزش ۱۵ میلیارد و ۹۵۷ میلیون دلار توانسته رشد وزنی بیش از ۵/ ۵درصدی و رشد ارزشی بیش از ۲۰ درصدی را نسبت به مدت مشابه سال قبل، در آخرین کارنامه تجارت خارجی ثبت کند. سهم ارزشی این گروه کالایی از کل صادرات نزدیک به ۵۹ درصد است. این در حالی است که در مدت مشابه سال قبل، سهم سایر کالاها از کل صادرات بیش از ۵۵ درصد بود.

شاید مهم‌ترین نکته‌ای که در صادرات هفت ماه منتهی به مهر دیده می‌شود، جابه‌جایی مقاصد صادراتی است. چینی‌ها صدرنشینی خود را بعد از سال‌ها به رقیب خود یعنی عراق واگذار کرده‌اند. امارات از مقصد دوم به مقصد سوم سقوط کرده و افغانستان همچنان در جایگاه چهارم و هند در جایگاه پنجم قرار گرفته است. جزئیات تجارت با عمده‌ترین مقاصد صادراتی نشان می‌دهد عراق با سهم ارزشی بیش از ۲۱ درصد از کل صادرات صدرنشین جدید جدول عمده مقاصد صادراتی است. در آمارهای تجارت خارجی نیمه نخست امسال، عراق جایگزین امارات شد و به رده دوم صعود کرده بود. حال در آمار هفت ماه منتهی به مهر، چینی‌ها مجبور به واگذاری جایگاهشان به عراق شدند و این کشور همسایه به‌عنوان بزرگ‌ترین خریدار کالای ایرانی معرفی شد. ارزش صادرات به عراق نسبت به مدت مشابه سال قبل، نزدیک به ۵۵ درصد و وزن صادرات بیش از ۶۵ درصد افزایش داشته است. چینی‌ها دومین مقصد صادراتی ایران هستند که سهم ارزشی صدور کالا به این کشور نزدیک به ۲۰ درصد است. وزن صادرات بهچین نسبت به مدت مشابه سال قبل افت نزدیک به ۱۴ درصدی داشته و ارزش آن رشد نزدیک به ۱۱ درصدی را تجربه کرده است. امارات در پله سوم ایستاده و سهم ارزشی صادرات به این کشور بیش از ۱۷ درصد بوده است. وزن صدور کالا به این کشور نسبت به مدت مشابه سال قبل کمتر از نیم درصد افت داشته و ارزش آن بیش از ۵/ ۳۲ درصد رشد داشته است. افغانستان در رده سوم قرار گرفته و سهم ارزشی صادرات به این کشور نزدیک به ۷ درصد است. صدور کالا به این کشور هم به لحاظ وزنی رشد نزدیک به ۷ درصد داشته و هم به لحاظ ارزشی با رشد نزدیک به ۲۴ درصد روبه‌رو بوده است. خریداران هندی کالاهای ایرانی نیز توانسته‌اند سهم بیش از ۵ درصدی از کل صادرات ایران را به خود اختصاص دهند. وزن صادرات به هند نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد کمتر از یک درصدی داشته؛ اما ارزش آن افت نزدیک به ۵/ ۷ درصدی را به ثبت رسانده است. متوسط هر تن کالای صادراتی ۴۰۴ دلار بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل، افزایش نزدیک به ۱۵ درصدی داشته است.

واردات هفت ماهه

بررسی اقلام عمده وارداتی در هفت ماه منتهی به مهر سال ۹۷ شامل «ذرت دامی» به ارزش یک میلیارد و ۱۰۶ میلیون دلار و سهم ارزشی بیش از ۴ درصد، «قطعات منفصله برای تولید اتومبیل سواری ردیف ۸۷۰۳ بنزینی و حجم سیلندر ۲۰۰۰cc با ساخت داخل ۱۴ تا کمتر از ۳۰ به استثنای لاستیک» به ارزش یک میلیارد و ۹۶ میلیون دلار و سهم ارزشی بیش از ۴ درصد، «برنج» به ارزش ۹۸۵ میلیون دلار و سهم ارزشی نزدیک به ۴ درصد، «لوبیای سویا» به ارزش ۷۸۹ میلیون دلار و سهم ارزشی ۳ درصد و «الکترود زغالی برای کوره‌ها» به ارزش ۳۲۰ میلیون دلار و سهم ارزشی بیش از یک درصد بوده است.

کشورهای عمده طرف معامله ایران به لحاظ ارزش در هفت ماه منتهی به مهر ۹۷ عبارتند از چین با سهم ارزشی بیش از ۲۵ درصد و افت بیش از ۱۹ درصدی به لحاظ وزن و افت نزدیک به ۴ درصدی به لحاظ ارزش نسبت به مدت مشابه سال قبل، امارات با سهم ارزشی نزدیک به ۱۵ درصد و افت وزنی نزدیک به ۸ درصد و افت ارزشی نزدیک به ۲۵ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل، کره‌جنوبی با سهم ارزشی بیش از ۶ درصد و افت وزنی نزدیک به ۳۱ درصد و افت ارزشی نزدیک به ۲۱ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل، هند با سهم ارزشی نزدیک به ۶ درصد و افت وزنی نزدیک به ۱۳ درصد و رشد ارزشی کمتر از یک درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل و آلمان با سهم ارزشی بیش از ۵ درصد و رشد وزنی نزدیک به ۱۲ درصد و افت ارزشی نزدیک به ۱۱ درصد، عمده‌ترین طرف‌های معامله ایران به شمار می‌روند. متوسط هر تن کالای وارداتی در این مدت زمان، ۱۳۹۰ دلار بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل، حدود بیش از ۵/ ۲ درصد در ارزش دلاری کاهش داشته است.