شاهزاده؛ حلقه پیوند سلطنت و سلفیون
اولین سوالی که مرگ ولیعهد عربستان در اذهان عمومی ایجاد کرده این است که با رفتن فردی که سعودیها به عنوان امید آینده این کشور از او یاد می کردند، خاندان حاکم بر ثروتمند ترین کشور نفتی خاورمیانه چه سرنوشتی پیدا خواهد کرد؟
به گزارش افکارنیوز به نقل از "سیاست ما"، هر گونه بی ثباتی نظام سیاسی کشوری که شاهرگ انرژی و منافع امنیتی غرب را در دست دارد می تواند به کابوسی بزرگ برای امریکادر آید که حتی اوباما بعد از سقوط مبارک به عنوان تکیه گاه اصلی غرب از آن یاد کرده است
به گفته اغلب ناظران خاورمیانه، مرگ نایف، نظام سیاسی عربستان را در بدترین شرایط تاریخی با خلاء مدیریت بحران های سیاسی این کشور روبرو می کند. نشانه های نگرانی و اضطراب در کاخ سلطنتی عربستان را می توان از سکوت طولانی که ظرف شبانه روز گذشته رسانه های این کشور در قبال این رویداد مهم دریافت. ساعت های اعلام خبر مرگ مرد شماره دو کاخ سلطنتی ریاض از یک غافلگیری سیاسی کم سابقه حکایت دارد.
بنابراین تاثیرات مرگ شاهزاده ۷۹ ساله سعودی از چند جهت لاجرم ساختار حکومتی این کشور را در برخواهد گرفت:
۱ - اصل بارز در چرخش امور سیاسی نظام های سلطنتی این است که «افراد» یا همان سران و بزرگان خاندان نقشی تعیین کننده دارند و به تبع این قاعده سیاسی، با سقوط هر مهره مهم تزلزلی در ساختار اداری سلسله پادشاهی ایجاد می شود.
بر این مبنا در میان فرزندان سعود بن عبدالعزیز، شاهزاده نایف جایگاهی منحصر به فرد داشت فردی که کمتر در رسانه ها حضور داشت و به رغم چهره آرام خویش در شرایط تند و توفانهای سیاسی می شد ردپای او را به وضوح لمس کرد بویژه بعد از واقعه ۱۱ سپتامبر که نظام سعودی با بحرانی و چالشی بی پایان برسر بقا و مشروعیت خویش دست به گریبان شد.
نایف در تقسیم مسئولیت های کلیدی عربستان آن رشته از امور را رهبری می کرد که مستقیما به امنیت نظام خاندانی بر این کشور مربوط می شود. او در دوران طولانی وزارت کشور و ۸ ماه ولیعهدی خویش کلیه امور مربوط به تروریسم و جریان های افراط در داخل و خارج عربستان را هدایت می کرد. شبکه اختاپوسی وهابیت(اعم از مفتیان، مدارس و مبلغان و هواداران) در داخل و خارج تحت فرمان او بودند. آن گونه که گزارش منابع عربی نشان می دهد ولیعهد درگذشته آل سعود در همه ماموریت های مفتیان وهابی و شبکه سلفیها در بحران های منطقه اعم از یمن، عراق، پاکستان و اخیراً سوریه نقش فرماندهی را برعهده داشته است.
بسیاری از ناظران امیر نایف را به اعتبار اندیشه سنت گرایانه اش اهرم تعادل در روابط شاهزادگان سکولار با مفتیان تندرو می خواندند. در بسیاری از جلسات مهم بزرگان قبایل او در نقش حافظ منافع سنت گرایان ظاهر می شد. حتی گفته می شود شاه سعودی تحت تاثیر مشورت های وی ناگزیز شد مطالبات اصلاح طلبانه طیفی از شاهزادگان از ترکی الفیصل گرفته تا دختران خویش را به تعویق اندازد.
ظرف دو سال اخیر که موج انقلابهای عربی به نواحی شرقی عربستان سرایت کرد وزارت کشور تحت زعامت شاهزاده نایف وظیفه حساس مواجهه با جوانان اصلاح طلب و نیروهای ناراضی در نوارشیعه نشین این کشور را به انجام می رساندند حال می توان حدس زد که مهمترین نگرانی شاه سعودی در فردای مرگ ولیعهد عربستان این خواهد بود که در غیاب سیاستمدار کهنه کارش شاهزادگان جوان چگونه علاوه بر جنگیدن در جبهه جدید در سوریه با موج جنبش تغییر طلب در استان های شرقی روبرو خواهند شد. بر حسب آنچه سردبیر الشرق الاوسط دریکی از تحلیل هایش بیان کرده بود طیف علمای وهابی و شبکه بزرگ مفتیان سلفی همه برنامه هایشان
را با امیر نایف هماهنگ می کردند و نظرات او نزد کلیه نیروهای تندرو فصل الخطاب محسوب می شد. بنابراین بعد از مرگ نایف مشخص نیست که چه کسی توانایی ایفای نقش خطیر «ایجاد موازنه» میان اجزای ساختار دو گانه حاکمیت را ایفا خواهد آن هم در وضعیتی که به نظر می اید اصطکاک میان خواسته های این دو بخش سنت گرا(بخش مذهبی و وهابیت) و مصلحت گرا(خاندان سلطنتی) در مواجهه با مناقشات خاورمیانه و جهان اسلام اجتناب ناپذیر شده است به هر روی سیاستگذاری در این بحران ها در وزارت کشور عربستان و نیز کاخ ولیعهدی این کشور انجام می گرفت
۲ - نظام پادشاهی عربستان هشت ماه پیش و در جریان مرگ سلطان بن عبدالعزیز به سختی توانست میان دو جناح از نوادگان جاه طلب عبدالعزیز بر سر جایگاه کلیدی «ولیعهدی» توافق برقرار سازد. ضمن آنکه تکلیف ولیعهدی نایف از دوران مرگ فهد شاه پیشین عربستان تاحدی روشن شده بود.
اما اغلب ناظران بر این باور هستند که پروسه انتقال قدرت بعد از نایف در این دوره به آسانی طی نخواهد شد. شواهد مختلف نشان از این دارد که در وضعیت غافلگیرانه ای که مرگ امیر نایف بوجود آورده احتمال بروز تعارض و نوعی جنگ قدرت میان نوادگان مدعی عبدالعزیز دور از ذهن نیست.
در حال حاضر رقابت ها در شبکه بزرگ خاندان سعودی عمدتاٌ حول دو طیف از خاندان سدیری(که نایف نماینده آنها بود) با خاندان فیصل(که سعود الفیصل وزیر خارجه و ترکی الفیصل و رئیس سابق سازمان اطلاعات آن را نمایندگی می کند) جریان دارد.
گفته می شود سلطان بن عبدالعزیز ولیعهد اسبق عربستان وضعیت دشوار بعد از مرگ خویش را پیش بینی کرده بود سلطان در روزهایی که با سرطان دست و پنجه نرم می کرده خاندان خویش را به حضور گسترده تر در عرصه های تصمیم گیری فراخوانده بود و پس از این اظهارات ۷ عضو باقی مانده از خاندان سدیری به شور نشسته و مصلحت را در تعیین نایف به عنوان ولیعهد دوم می بینند.
گفته می شود نایف به سیاق سلف خویش بسیاری از مسئولیت های وزارت کشور را به برادر و معاونش " احمد بن عبدالعزیز " و " محمد بن نایف " پسرش تفویض کرده است.
واقعیت این است که برخلاف ایام مرگ ولیعهد پیشین که شاه سعودی همه تدارکات سیاسی را برای انتقال آرام قدرت اندیشیده بود اما اکنون مرگ نایف او را با یک رویداد غافلگیرانه و شوک بزرگ روبرو کرده است.