اختلافی پنهان اما عمیق میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی، خلیج فارس را وارد مرحلهای تازه از رقابت ژئوپلیتیکی کرده است.
تارنمای میدل ایست آی نوشته: در حالی که هر دو کشور برای جلب نظر دونالد ترامپ لابی میکنند، سکوت معنادار رئیسجمهور آمریکا این پرسش را پیش کشیده که کدام یک برنده این نبرد پشتپرده خواهد بود؟
شکاف تازه در خلیج فارس؛ از اتحاد تا رقابت
- اختلاف میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی وارد مرحلهای تازه و کمسابقه شده است.
- دو کشوری که سالها بهعنوان متحدان نزدیک آمریکا و شرکای استراتژیک یکدیگر شناخته میشدند، اکنون در بسیاری از پروندههای منطقهای در برابر هم قرار گرفتهاند.
- این شکاف نهتنها معادلات قدرت در خلیج فارس، بلکه توازن ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و حتی آفریقا را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
- رقابت میان ریاض و ابوظبی دیگر پنهان نیست و نشانههای آن از میدانهای نبرد تا فضای رسانهای قابل مشاهده است.
سکوت معنادار ترامپ و خاطره بحران قطر
- بازگشت ترامپ به قدرت، ناخودآگاه بحران سال ۲۰۱۷ و محاصره قطر را به یاد میآورد؛ زمانی که او بهطور علنی جانب عربستان و امارات را گرفت. اما این بار شرایط متفاوت است.
- ترامپ برخلاف گذشته، از هرگونه جانبداری آشکار پرهیز کرده و سکوت اختیار کرده است.
- دیپلماتهای سابق آمریکایی میگویند تجربه آن بحران به ترامپ آموخت که ورود مستقیم به اختلافات درون خلیج فارس میتواند پیامدهای پیشبینینشدهای برای منافع آمریکا داشته باشد.
- با این حال، این سکوت به معنای بیتفاوتی نیست و پشت پرده، هر دو طرف در تلاشاند تا نظر رئیسجمهور آمریکا را به سود خود جلب کنند.
میدانهای تقابل؛ از یمن تا سودان و لیبی
- رقابت عربستان و امارات بهطور عینی در چندین جبهه منطقهای بروز یافته است.
- در یمن، عربستان علیه جداییطلبان جنوبی مورد حمایت امارات وارد عمل شده و کوشیده نفوذ شورای انتقالی جنوبی را کاهش دهد.
- در سودان، ریاض از ارتش رسمی این کشور حمایت میکند، در حالی که ابوظبی به نیروهای شبهنظامی پشتیبانی سریع نزدیک شده است.
- لیبی نیز به صحنهای دیگر برای این رقابت تبدیل شده؛ جایی که دو کشور برای تأثیرگذاری بر بازیگران محلی، مسیرهای متفاوتی را دنبال میکنند.
- این اختلافها تنها به عرصه نظامی محدود نمانده و به جنگی رسانهای و اتهامزنیهای سیاسی نیز کشیده شده است.
پول و منافع؛ عامل کلیدی در محاسبات ترامپ
- یکی از مهمترین تفاوتهای امروز با سال ۲۰۱۷، نقش پررنگ منافع اقتصادی شخصی ترامپ و اطرافیانش در خلیج فارس است.
- خانواده ترامپ پروژههای میلیاردی در عربستان سعودی، امارات، قطر و عمان دارند و مشاوران نزدیک او نیز روابط مالی گستردهای با کشورهای منطقه برقرار کردهاند.
- همین شبکه پیچیده منافع باعث شده انتخاب یک طرف برای ترامپ ساده نباشد. هر دو کشور نیز با وعدههای سرمایهگذاری کلان در اقتصاد آمریکا تلاش میکنند جایگاه خود را در نگاه رئیسجمهور تقویت کنند.
دو نگاه متفاوت به آینده منطقه
- در عمق این اختلاف، دو رویکرد متفاوت به آینده خاورمیانه قرار دارد.
- عربستان سعودی خود را رهبر جهان عرب و اسلامی میداند و بر ثبات، حفظ دولتهای مرکزی و جلوگیری از تجزیه کشورها تأکید دارد.
- ریاض همچنین روابط دفاعی خود را با بازیگران بزرگی مانند پاکستان و ترکیه گسترش داده است.
- در مقابل، امارات با جمعیت و اقتصادی کوچکتر، به شبکهسازی جهانی، نزدیکی راهبردی به رژیم صهیونیستی و حمایت از بازیگران غیردولتی گرایش دارد؛ رویکردی که در برخی محافل واشنگتن مورد استقبال است اما نگرانیهای جدی را در منطقه برانگیخته است.
نگرانیهای آمریکا و کفه سنگینتر ریاض
- روابط رو به گسترش امارات با چین، به یکی از دغدغههای نهادهای امنیتی آمریکا تبدیل شده و نگاه واشنگتن به ابوظبی را محتاطتر کرده است.
- در مقابل، عربستان تلاش میکند خود را شریکی باثباتتر و قابلاعتمادتر نشان دهد.
- اگرچه تلآویو به امارات نزدیکتر است، بسیاری از کارشناسان معتقدند ترامپ در نهایت به دنبال ثبات، کاهش هزینههای آمریکا در منطقه و منافع اقتصادی بزرگتر است.
- بر این اساس، هرچند هنوز تصمیمی علنی دیده نمیشود، اما به نظر میرسد کفه تمایل ترامپ اندکی به سود عربستان سعودی سنگینتر باشد.
