یک روزنامه آمریکایی در گزارشی مفصل از ناکامی پروژههای اقتصادی محمد بن سلمان در قالب «چشمانداز ۲۰۳۰» پرده برداشته و اعلام کرده است که دولت عربستان برای جبران کمبود منابع مالی، فشار بر خانوادههای ثروتمند و بانفوذ این کشور را افزایش داده تا پروژههای بزرگ اما متوقفشده را تأمین مالی کنند.روزنامه آمریکایی «کریدل» در این گزارش تأکید کرده است که عربستان سعودی در شرایطی که با کاهش درآمدهای نفتی و فشار فزاینده بر بودجه عمومی مواجه است، تلاش میکند از ثروت خانوادههای بسیار ثروتمند داخلی برای تأمین مالی مرحله بعدی اصلاحات اقتصادی مورد نظر محمد بن سلمان استفاده کند.به نوشته این روزنامه، این سیاست در ادامه رویکردی است که پیشتر نیز با ابزارهای فشار، اجبار و حتی بازداشت دنبال شده بود.این گزارش میافزاید که ریاض بهطور مشخص از ثروتمندترین خاندانهای کشور خواسته است سرمایه بیشتری را به پروژههای داخلی تزریق کنند؛ آن هم در شرایطی که بسیاری از پروژههای شاخص و پرهزینه چشمانداز ۲۰۳۰ یا بهطور کامل متوقف شدهاند یا با کاهش جدی مقیاس اجرا مواجه شدهاند.
نشستهای پشت درهای بسته برای تأمین سرمایه
بر اساس گزارش کریدل، صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان با همکاری وزارت سرمایهگذاری و دیگر نهادهای دولتی، نشستی محرمانه را در ساحل دریای سرخ با حضور برخی از ثروتمندترین خانوادههای سعودی برگزار کرده است. در این نشست، از حاضران خواسته شده تا برای «همکاری» در پروژههای جدید و مشارکت با سرمایهگذاران خارجی که هنوز در حال بررسی فرصتهای سرمایهگذاری در عربستان هستند، اعلام آمادگی کنند.این تحرکات در حالی صورت میگیرد که عربستان با چالشهای جدی تأمین مالی روبهروست؛ درآمدهای نفتی کاهش یافته و بانکها نیز شرایط سختگیرانهتری برای اعطای وام در پیش گرفتهاند. به همین دلیل، ریاض ناچار شده است از برخی پروژههای توسعهای که پیشتر بهعنوان نمادهای اصلی چشمانداز ۲۰۳۰ معرفی میشدند، عقبنشینی کند.در همین چارچوب، گزارش به توقف عملیات ساخت پروژه «المکعب» در اوایل همین هفته اشاره میکند؛ پروژهای که یکی از نمادهای تبلیغاتی برنامههای توسعهای محمد بن سلمان به شمار میرفت. علاوه بر آن، چندین پروژه عظیم دیگر نیز که زمانی ستونهای اصلی چشمانداز ۲۰۳۰ محسوب میشدند، با کاهش بودجه یا تعلیق مواجه شدهاند.
بازنگری اجباری در چشمانداز ۲۰۳۰
به نوشته این روزنامه آمریکایی، مجموعه این عقبنشینیها نشاندهنده یک بازنگری گستردهتر در اندازه، اولویتها و شیوه تأمین مالی دستورکار اقتصادی چشمانداز ۲۰۳۰ است. در این بازنگری، سرمایهها به سمت بخشهایی هدایت میشوند که بازدهی سریعتری دارند؛ از جمله حوزههایی مانند لجستیک، معدن و هوش مصنوعی.گزارش همچنین فاش میکند که بسیاری از سرمایهگذاران خارجی از پروژههای پرزرقوبرق و پرهزینه عربستان خارج شدهاند و همین مسئله باعث شده صندوق سرمایهگذاری عمومی بیش از گذشته به استقراض و منابع مالی داخلی متکی شود. در عین حال، این صندوق از اظهار نظر درباره نشستهای برگزارشده خودداری کرده و وزارت سرمایهگذاری عربستان نیز به درخواستها برای توضیح پاسخ نداده است.
تکرار سناریوی ریتز کارلتون
کریدل در ادامه، این تحولات را یادآور وقایع سال ۲۰۱۷ میداند؛ زمانی که محمد بن سلمان دهها تن از شاهزادگان، بازرگانان و چهرههای بانفوذ اقتصادی را در هتل ریتز کارلتون ریاض بازداشت کرد و آنها را تحت فشار قرار داد تا میلیاردها دلار از داراییهای خود را به دولت واگذار کنند؛ اقدامی که در آن زمان تحت عنوان «مبارزه با فساد» معرفی شد.در همین زمینه، تحلیلگران معتقدند آنچه بهعنوان پاکسازی معرفی شد، در واقع اقدامی حسابشده از سوی محمد بن سلمان برای تحکیم کنترل خود بر نهادهای امنیتی، حذف چهرههای قدرتمند وابسته به شاخههای رقیب خاندان سلطنتی و در نهایت تثبیت قدرت شخصی او بوده است.گزارش تأکید میکند که فشارهای تازه بر خانوادههای ثروتمند سعودی، نشاندهنده تداوم همان الگوی حکمرانی است؛ الگویی که در آن، هزینه شکست پروژههای پرهزینه و بلندپروازانه اقتصادی، نه از مسیر اصلاح ساختارها، بلکه با انتقال بار مالی به دوش سرمایههای داخلی جبران میشود.
