اختلال در عرضه نفت، آسیب به زیرساختهای انرژی و افزایش ریسکهای حملونقل دریایی، عواملی هستند که میتوانند برای هفتهها یا حتی ماهها قیمت سوخت را در سطح بالایی نگه دارند.
تحلیلگران معتقدند جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران نهتنها تهدیدی برای اقتصاد جهانی محسوب میشود، بلکه میتواند در آستانه انتخابات میاندورهای آمریکا به یک چالش سیاسی جدی برای دونالد ترامپ تبدیل شود؛ زیرا رأیدهندگان آمریکایی نسبت به افزایش هزینههای انرژی و درگیریهای خارجی حساسیت بالایی دارند.
اختلال در عرضه جهانی نفت خام و گاز طبیعی
کارشناسان بانک جی پی مورگان در یادداشتی تحقیقاتی اعلام کردند که بازار انرژی از مرحله «قیمتگذاری صرف ریسکهای ژئوپلیتیکی» عبور کرده و اکنون با پیامدهای عملیاتی واقعی مواجه است. به گفته این تحلیلگران، تعطیلی پالایشگاهها و محدودیتهای صادراتی، فرآوری نفت خام و جریان عرضه منطقهای را مختل کرده است.
در حال حاضر، جنگ ایران موجب تعلیق حدود یک پنجم عرضه جهانی نفت خام و گاز طبیعی شده است. تهران با هدف قرار دادن کشتیها در تنگه هرمز که بهعنوان آبراه حیاتی میان سواحل ایران و عمان به شمار میرود، شرایط بازار را متلاطم کرده است.
در نخستین هفته جنگ، قیمت جهانی نفت بیش از ۲۵ درصد افزایش یافته و همین مساله به افزایش قیمت سوخت برای مصرفکنندگان در سراسر جهان منجر شده است.
توقف صادرات نفت خلیج فارس
بسته شدن تنگه هرمز، تولیدکنندگان بزرگ نفت منطقه شامل عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عراق و کویت را مجبور کرده است ارسال محمولههایی به میزان ۱۴۰ میلیون بشکه نفت به پالایشگاههای جهانی را متوقف کنند. این رقم معادل حدود ۱.۴ تقاضای جهانی نفت در روز است.
در نتیجه این وضعیت، ذخایر نفت و گاز در تأسیسات خلیج فارس به سرعت در حال افزایش است و برخی کشورها ناچار شدهاند تولید خود را کاهش دهند. گزارشها نشان میدهد میادین نفتی در عراق و کویت تولید را کاهش دادهاند و تحلیلگران و معاملهگران معتقدند امارات متحده عربی نیز احتمالاً در مرحله بعدی تولید خود را کاهش خواهد داد.
یک منبع آگاه در یک شرکت نفتی دولتی منطقه که نخواست نامش فاش شود، در اینباره گفته است، به زودی، اگر کشتیها نیایند، همه تعطیل خواهند شد!
بازگشت به تولید ممکن است ماهها طول بکشد
کارشناسان صنعت انرژی هشدار میدهند که حتی در صورت پایان سریع درگیری، بازگشت کامل تولید به شرایط عادی ممکن است زمانبر باشد.
امیر زمان، رئیس تیم تجاری آمریکا در شرکت ریستاد انرژی، در اینباره گفته است، میادین نفتی که در سراسر خاورمیانه به دلیل اختلالات کشتیرانی مجبور به تعطیلی شدهاند، ممکن است مدتی طول بکشد تا به حالت عادی بازگردند. به گفته او، بسته به نوع میدان نفتی، سن میدان و نوع تعطیلی، ممکن است روزها، هفتهها یا حتی ماهها زمان لازم باشد تا تولید به سطح پیشین بازگردد.
اختلال در بازار گاز
در بخش گاز طبیعی نیز بازار با فشار قابل توجهی روبهرو شده است. قطر پس از حملات پهپادی ایران، روز چهارشنبه برای صادرات عظیم گاز خود وضعیت اضطراری اعلام کرد. منابع آگاه به رویترز گفتهاند بازگشت تولید به سطح عادی ممکن است حداقل یک ماه زمان ببرد. قطر حدود 20 درصد از LNG جهان را تأمین میکند و هرگونه اختلال در صادرات این کشور میتواند اثرات گستردهای بر بازار جهانی گاز داشته باشد.
همزمان، پالایشگاه راس تنوره و پایانه صادرات نفت خام شرکت آرامکوی عربستان سعودی نیز به دلیل حملات تعطیل شدهاند، هرچند جزئیات خسارتهای وارده هنوز اعلام نشده است.
ریسک ماندگار در تنگه هرمز
یکی از مهمترین پرسشها برای بازار انرژی این است که تنگه هرمز چه زمانی دوباره برای کشتیرانی ایمن خواهد شد. ترامپ پیشنهاد داده است نفتکشها با اسکورت دریایی حرکت کنند و همچنین وعده داده بیمه ایالات متحده از کشتیهای فعال در منطقه حمایت خواهد کرد. با این حال، برخی منابع اطلاعاتی و نظامی معتقدند تأمین امنیت کامل در این آبراه دشوار خواهد بود؛ زیرا ایران توانایی ادامه حملات پهپادی به کشتیرانی برای ماهها را دارد.تحلیلگران همچنین میگویند این بحران ممکن است کشورها را به افزایش ذخایر استراتژیک نفت پس از پایان درگیری ترغیب کند؛ اقدامی که میتواند تقاضای جهانی نفت را افزایش داده و به تداوم قیمتهای بالا کمک کند.
فشار بر اقتصادهای آسیایی
اختلال در حملونقل انرژی بیشترین اثر را بر اقتصادهای آسیایی وابسته به واردات خواهد گذاشت؛ منطقهای که حدود 60 درصد از نفت خام خود را از خاورمیانه تأمین میکند.
در هند، شرکت پالایش و پتروشیمی دولتی مانگالور (MRPL.NS) برای محمولههای صادراتی بنزین وضعیت اضطراری اعلام کرده است. به گفته منابع صنعتی، تعداد فزایندهای از پالایشگاههای منطقه نیز به دلیل کمبود عرضه قادر به اجرای قراردادهای فروش خود نیستند.
در چین نیز دستکم دو پالایشگاه فعالیت خود را کاهش دادهاند و دولت از پالایشگاهها خواسته صادرات سوخت را متوقف کنند. تایلند نیز صادرات سوخت را متوقف کرده و ویتنام حملونقل نفت خام را به حالت تعلیق درآورده است.
سود غیرمنتظره برای روسیه
اختلال در عرضه نفت خاورمیانه موجب افزایش قیمت محمولههای نفت خام روسیه شده است. در همین حال، ایالات متحده به پالایشگاههای هندی معافیت ۳۰ روزه داده تا برای جبران کمبود عرضه خاورمیانه، نفت روسیه خریداری کنند. این در حالی است که واشنگتن پیشتر هند را برای کاهش واردات نفت روسیه تحت فشار قرار داده بود.
افزایش قیمت انرژی در آسیا و اروپا
در ژاپن، دومین واردکننده بزرگ LNG جهان، قیمت آتی برق پایه برای توکیو در سال مالی جدید که از آوریل آغاز میشود، این هفته در بورس اوراق بهادار توکیو بیش از یک سوم افزایش یافت. در سئول نیز رانندگان در انتظار افزایش قیمت سوخت، در پمپبنزینها صف کشیدهاند.
برای اروپا نیز بحران انرژی میتواند دوچندان شود. این منطقه پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ و اعمال تحریمها علیه واردات انرژی روسیه، پیشتر با اختلال در عرضه گاز مواجه شده بود.
اروپا برای جایگزینی گاز خط لوله روسیه به واردات LNG روی آورده و اکنون برای پر کردن ذخایر گاز پیش از زمستان آینده نیاز دارد ۱۸۰ محموله LNG بیشتر از سال گذشته خریداری کند.
اثر افزایش قیمت سوخت در آمریکا
اگرچه ایالات متحده در سالهای اخیر به بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز جهان تبدیل شده و از نظر عرضه داخلی با کمبود جدی مواجه نیست، اما قیمت سوخت در این کشور همچنان تحت تأثیر بازارهای جهانی قرار میگیرد.
بر اساس گزارش AAA، میانگین قیمت خردهفروشی بنزین در آمریکا روز جمعه به ۳.۳۲ دلار در هر گالن رسید که نسبت به هفته گذشته ۳۴ سنت افزایش نشان میدهد. قیمت گازوئیل نیز به ۴.۳۳ دلار در هر گالن افزایش یافته، در حالی که این رقم در هفته گذشته ۳.۷۶ دلار در هر گالن بود.
کارشناسان معتقدند افزایش قیمت سوخت میتواند به یک ریسک سیاسی جدی برای دولت آمریکا در آستانه انتخابات میاندورهای ماه نوامبر تبدیل شود. در همین زمینه، مارک مالک، مدیر ارشد سرمایهگذاری در شرکت سیبرت فایننشال، گفته است، قیمت بنزین از نظر روانی بسیار قدرتمند است؛ این همان عدد تورمی است که مصرفکنندگان هر روز آن را میبینند.
به این ترتیب به نظر میرسد، جنگ علیه ایران آن طور که آمریکا انتظار آن را دارد و ترامپ ادعا کرده است، آثار کوتاهمدتی نخواهد داشت و اقتصاد جهان را برای بلندمدت تحت تاثیر منفی قرار خواهد داد.
