افشای یک طرح محرمانه درباره اعطای دسترسی گسترده به حریم هوایی اندونزی برای عبور هواپیماهای نظامی آمریکا، بحثهای تندی درباره حاکمیت ملی و سیاست بیطرفی این کشور به راه انداخته است.
بر اساس این گزارش، این طرح که نخستینبار توسط یک روزنامه هندی منتشر شد، نگرانیهایی را درباره احتمال تضعیف استقلال راهبردی اندونزی در دوران ریاستجمهوری پرابوو سوبیانتو ایجاد کرده است. گفته میشود این پیشنهاد پس از دیدار وی با دونالد ترامپ رئیسجمهوری آمریکا در ماه فوریه (دی ماه ۱۴۰۴) مطرح شده و شامل اعطای مجوز «گسترده» برای عبور هواپیماهای نظامی آمریکا بهمنظور عملیات اضطراری، واکنش به بحرانها و رزمایشهای مشترک است.
وزارت دفاع اندونزی روز دوشنبه وجود این طرح را تایید، اما اعلام کرد هنوز نهایی نشده و در حد پیشنویس در حال بررسی است. این وزارتخانه همچنین تاکید کرد کنترل کامل حریم هوایی همچنان در اختیار دولت اندونزی خواهد بود.
با این حال، گزارشها از بروز اختلافات داخلی حکایت دارد. خبرگزاری رویترز گزارش داد وزارت امور خارجه اندونزی در اوایل آوریل با ارسال نامهای محرمانه و فوری به وزارت دفاع هشدار داده است اعطای چنین دسترسی گستردهای میتواند این کشور را در مناقشات خارجی درگیر کند.
در همین راستا، وزیر دفاع اندونزی در اواخر آوریل به واشنگتن سفر کرده تا با همتای آمریکایی خود درباره امضای یک توافق «مهم همکاری دفاعی» گفتوگو کند؛ توافقی که هدف آن تقویت امنیت منطقهای از طریق نوسازی نظامی، افزایش هماهنگی عملیاتی و گسترش رزمایشهای مشترک عنوان شده است.
کارشناسان معتقدند این تحولات نشان میدهد جاکارتا بهتدریج به سمت تقویت روابط دفاعی نزدیکتر با واشنگتن حرکت میکند. در سطح عملیاتی نیز ابن دسترسی میتواند زمان انتقال نیروهای آمریکایی از پایگاههای استرالیا یا اقیانوس هند به مناطق راهبردی مانند فیلیپین و کرهجنوبی را کاهش دهد.
با این حال، تحلیلگران هشدار میدهند این اقدام ممکن است اندونزی را در معرض «اقدامات تلافیجویانه یا تشدید تنشها» قرار دهد و حتی حریم هوایی این کشور را به صحنه رقابت قدرتها تبدیل کند.
از سوی دیگر، برخی کارشناسان تاکید دارند چنین توافقی میتواند زمینه برداشت منفی در چین ایجاد کند و هزینههای احتمالی برای اندونزی در صورت بروز درگیری در دریای جنوبی چین را افزایش دهد. به گفته آنان، در حالی که منافع این طرح برای آمریکا روشن است، مزایای آن برای اندونزی چندان مشخص نیست و ابهاماتی را ایجاد کرده است.
همچنین گمانهزنیهایی درباره ارتباط این طرح با مذاکرات تجاری مطرح شده است؛ بهطوری که برخی کشورها در دوره ریاستجمهوری ترامپ از تعهدات دفاعی برای کسب امتیازات تعرفهای استفاده کردهاند. اندونزی نیز پیشتر با تعرفه ۱۹ درصدی آمریکا بر بسیاری از کالاهای خود موافقت کرده بود.
داخل اندونزی نیز، این موضوع با انتقادهایی همراه شده و برخی آن را نشانه نزدیکی بیشازحد دولت به سیاستهای واشنگتن دانستهاند. منتقدان همچنین به واکنش محتاطانه جاکارتا برابر جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل با ایران اشاره کرده و آن را عامل افزایش نارضایتی عمومی عنوان میکنند.
در همین حال، سابقه نقض حریم هوایی اندونزی توسط آمریکا نیز مورد توجه قرار گرفته است. فرمانده پیشین نیروهای مسلح این کشور در سال ۲۰۲۳ اعلام کرده بود آمریکا «بزرگترین ناقض» حریم هوایی اندونزی بوده و تنها در نیمه نخست آن سال ۱۱ مورد پرواز بدون مجوز ثبت شده است.
گزارشها همچنین نشان میدهد بین ژانویه ۲۰۲۴ تا آوریل ۲۰۲۵، هواپیماهای نظامی آمریکا ۱۸ بار عملیات شناسایی در منطقه دریای جنوبی چین انجام دادهاند که بهگفته منتقدان، نقض حریم دریایی و هوایی اندونزی محسوب میشود.
منتقدان بر این باورند رسمی شدن این دسترسی نهتنها این تخلفات را مهار نمیکند، بلکه آن را عادیسازی میکند. در حال حاضر، هواپیماهای نظامی خارجی برای عبور از حریم هوایی اندونزی باید از وزارت امور خارجه و فرماندهی نظامی این کشور مجوز دریافت کنند.
کارشناسان هشدار میدهند در صورت بروز درگیری احتمالی در تنگه تایوان، آمریکا به آزادی عمل بیشتری برای استفاده از ظرفیتهای نظامی خود نیاز خواهد داشت؛ موضوعی که میتواند حریم هوایی اندونزی را بهطور مستقیم درگیر این معادلات کند.
