تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران که از ۲۸ فوریه آغاز شد، تنها به منطقه خاورمیانه محدود نمانده و اکنون اثرات خود را بر بازار جهانی انرژی گذاشته است.
اختلال در صادرات گاز از منطقه خلیج فارس، قیمت گاز طبیعی در آسیا و اروپا را به شدت افزایش داده، اما در نقطه مقابل، آمریکا با انبوهی از گاز بیمشتری در برخی مناطق روبرو شده است.
شوک به عرضه گاز جهانی
به گزارش منابع بینالمللی، تعطیلی عملاً حملونقل دریایی از تنگه هرمز از ابتدای مارس، بازار گاز را با یک شوک بزرگ عرضه مواجه کرده است. آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرد که این بحران، پیشبینیها از آینده بازار گاز را به کلی تغییر داده و نوسانات قیمتی را به شدت افزایش داده است.
بر اساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، حدود ۲۰ درصد از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (الانجی) در سال ۲۰۲۴ از تنگه هرمز عبور میکرد که عمده آن مربوط به قطر بود. همچنین ۸۳ درصد از گاز مایع عبوری از این تنگه به بازارهای آسیایی از جمله چین، هند و کره جنوبی میرفت
کاهش تولید جهانی و رشد عجیب قیمت در آسیا و اروپا
آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرد که تولید جهانی گاز مایع در ماه مارس نسبت به سال قبل ۸ درصد کاهش یافته، یعنی حدود ۴ میلیارد متر مکعب کمتر. صادرات قطر و امارات نیز ۹.۵ میلیارد متر مکعب نسبت به سال قبل افت داشته است. این کاهش فقط تا حدی با افزایش تولید پروژههای جدید در آمریکای شمالی و آفریقا جبران شده است.
از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، قیمت معاملات آتی گاز در مرکز هنری (لوئیزیانا) تا ۱۲ درصد سقوط کرد و به ۲.۵۲ دلار در هر میلیون واحد حرارتی بریتانیایی رسید؛ پایینترین سطح در ۱۷ ماه اخیر. اما در اروپا و آسیا، قیمتها جهش کرده و به محدوده ۲۱ تا ۲۲ دلار در هر میلیون واحد حرارتی بریتانیایی رسیده است.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا تأیید میکند که از زمان بسته شدن تنگه هرمز، قیمت گاز در اروپا و آسیا از قیمتهای آمریکا جدا شده است. قیمت گاز مایع در مرکز تیتیاف اروپا در هفته منتهی به ۲۴ آوریل به ۱۴.۸۰ دلار رسید که نسبت به قبل از بحران ۳۵ درصد افزایش نشان میدهد.
تخممعروض عجیب گاز در غرب تگزاس
آمریکا با وجود آنکه بزرگترین تولیدکننده و مصرفکننده گاز جهان است، از وفور بیسابقه گاز در برخی مناطق رنج میبرد به طوری که برخی تولیدکنندگان مجبورند برای خلاص شدن از شر گاز، پول بپردازند.
در حوضه پرمین در غرب تگزاس، قیمت گاز در معاملات نقدی مرکز «واها» تقریباً هر روز زیر صفر معامله میشود. دلیل آن ساده است: خطوط لوله خروجی از این حوضه پر هستند و ظرفیت انتقال کافی وجود ندارد.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا اعلام کرد که در ۴۲ درصد از روزهای معاملاتی سال ۲۰۲۴، قیمت گاز در مرکز واها منفی بوده است. راهاندازی خط لوله «ماترهورن اکسپرس» در اکتبر ۲۰۲۴ تا حدی گره از این مشکل باز کرد، اما هنوز کمبود زیرساخت جدی است.
قیمت منفی به این معناست که تولیدکننده نه تنها پولی بابت فروش گاز دریافت نمیکند، بلکه باید هزینه بدهد تا گازش را از او بگیرند. توقف تولید یا سوزاندن گاز همیشه ممکن نیست، مخصوصاً وقتی گاز محصول همراه با نفت است و با ادامه استخراج نفت، گاز نیز تولید میشود.
به گفته تحلیلگران بانک آمریکا، بهبود محسوس در حمل و نقل گاز از این منطقه پیش از اواخر امسال یا اوایل ۲۰۲۷ انتظار نمیرود.
آمریکا با وجود وفور بیسابقه گاز در مناطقی مانند غرب تگزاس، به سه دلیل ساختاری قادر به صادرات آن به بازارهای پرسود اروپا و آسیا نیست: اول، پایانههای تبدیل گاز طبیعی به گاز مایع (LNG) با حداکثر ظرفیت کار میکنند و تا سال ۲۰۲۶ پایانه جدیدی به مدار نخواهد آمد.
دوم، خطوط لوله خروجی از حوضه پرمین ظرفیت انتقال گاز مازاد را ندارند و قیمت در برخی نقاط به زیر صفر رسیده، به طوری که تولیدکنندگان برای دفع گاز خود پول میدهند. سوم، بخش عمده این گاز، گاز همراه با نفت است و تا وقتی استخراج نفت ادامه یابد، گاز اضافی نیز تولید خواهد شد.
بنابراین بزرگترین اقتصاد جهان با یک ناتوانی رسواییآور مواجه است: از یک سو غرق در گاز بیمشتری و قیمتهای منفی، از سوی دیگر درمانده از بهره بردن از کمبود جهانی گاز.
