توقف فروش ۱۴میلیاردی تسلیحات آمریکا به تایوان، یک هفته پس از دیدار دونالد ترامپ و شی جینپینگ در پکن، شکاف تازهای در اعتماد امنیتی تایپه ایجاد کرد؛ تصمیمی که با جنگ ایران توجیه شد، اما در واشینگتن و تایوان بدبینی زیادی برانگیخت.
واشینگتن دلیل رسمی را حفظ ذخایر تسلیحاتی برای جنگ ایران اعلام کرد؛ اما در همان توضیح، نکتهای آمد که ابهام را بیشتر کرد. یک مقام آمریکایی به تلگراف گفت آمریکا به مهمات لازم نیاز دارد، اما همزمان تأکید کرد مهمات کافی هم در اختیار دارد؛ تناقض همینجاست.
وقتی دولتی میگوید هم ذخیره کافی دارد و هم باید فروش تسلیحاتی به یکی از حساسترین شرکای امنیتی خود را نگه دارد، پرسش اصلی دیگر فقط درباره انبار مهمات نیست، درباره اولویت سیاسی است.
هانگ کائو، سرپرست وزارت نیروی دریایی آمریکا، هنگام گفتوگو با میچ مککانل، سناتور جمهوریخواه، گفت: «در حال حاضر توقفی انجام میدهیم تا مطمئن شویم مهماتی را که برای جنگ در خاورمیانه لازم داریم، در اختیار داریم؛ مهماتی که به اندازه کافی داریم».
او سپس افزود: «ما فقط مطمئن میشویم همهچیز را داریم، اما فروشهای نظامی خارجی زمانی که دولت لازم بداند، ادامه پیدا خواهد کرد».
جمله آخر برای تایوان اطمینانآور نبود. همهچیز به تصمیم بعدی دولت موکول شده بود. از همین نقطه، روایت رسمی واشینگتن در تایپه با تردید روبهرو شد. تایوان ظاهرا پیشاپیش از این توقف خبر نداشت و همین بیخبری، وزن سیاسی تصمیم را بیشتر کرد.
کو یا-هوی، سخنگوی دفتر ریاستجمهوری تایوان، روز گذشته گفت تایپه اظهارات کائو را دیده، اما هیچ اطلاعاتی دریافت نکرده که نشان دهد آمریکا قصد دارد تغییری در فروش تسلیحات ایجاد کند. پیام پنهان در این جمله کوتاه بود: تصمیمی با چنین اثر امنیتی، بدون مسیر روشن اطلاعرسانی به طرف اصلی معامله مطرح شده است.
بیخبری تایپه
چو جونگتای، نخستوزیر تایوان هم طبق گزارش افتیوینیوز گفت تایوان همچنان خریدهای تسلیحاتی خود را پیگیری خواهد کرد. این موضع، هم جنبه آرامسازی داخلی داشت و هم خطاب به واشینگتن بود. تایپه نمیخواست توقف آمریکاییها به نشانه سردشدن مسیر دفاعی یا عقبنشینی سیاسی تعبیر شود، بهویژه وقتی چین در سالهای اخیر فشار نظامی اطراف جزیره را بالا برده و هر نشانه ضعف میتواند به بخشی از محاسبه پکن تبدیل شود.
تردیدها فقط در سطح مقامهای رسمی نماند. چیه چونگ، پژوهشگر ارشد میهمان در انجمن پژوهش صلح آسیا-اقیانوسیه، گفت هدفگرفتن فروش تسلیحاتی به تایوان، آن هم بستهای که هنوز به کنگره اطلاع داده نشده و حتی وارد برنامه تولید هم نشده، «بسیار دور از ذهن» است و بیشتر شبیه بهانه به نظر میرسد.
این نقد، نقطه حساس پرونده را روشن میکند: واشینگتن چیزی را متوقف کرده که از نگاه منتقدان هنوز به مرحلهای نرسیده بود که واقعا فشاری فوری بر ذخایر موجود وارد کند. این بدبینی با تصمیم دیگری در همان روز پررنگتر شد.
وزارت خارجه آمریکا فروش ۱۰۰ میلیون دلاری، معادل ۷۴ میلیون پوند، از یک سامانه موشکی تاماهاوک به اوکراین را تأیید کرد. تایوان طبعا این مقایسه را میبیند. اگر ذخایر مهماتی چنان مهم شده که باید فروش ۱۴ میلیارد دلاری به تایپه نگه داشته شود، چرا فروش موشکی به اوکراین همان روز در مسیر تأیید قرار میگیرد؟
پاسخ رسمی ممکن است تفاوت نوع سامانه، زمان تحویل یا مسیر تولید باشد؛ اما در سیاست، ادراک طرف مقابل گاهی از توضیح اداری جلوتر حرکت میکند. پرونده تایوان در سفر هفته گذشته ترامپ به چین، یکی از محورهای اصلی گفتوگو بود. پیش از پایان نخستین نشست دوجانبه ترامپ و شی، رسانههای دولتی چین هشداری منتشر کردند که اگر مسئله تایوان «بد» مدیریت شود، احتمال درگیری با آمریکا وجود دارد.
پکن با همین عبارت کوتاه، همان خط قرمز دیرینه را دوباره جلوی واشینگتن گذاشت. تایوان برای چین پروندهای منطقهای نیست؛ سنگ محک قدرت، حیثیت و نظم مطلوب حزب کمونیست است. ترامپ هنگام بازگشت به آمریکا گفت: «باید با کسی صحبت کنم که الان، میدانید او کیست، تایوان را اداره میکند».
اشاره او به لای چینگته، رئیسجمهور تایوان بود. او گفت: «با او حرف میزنم. من با همه حرف میزنم… روی مشکل تایوان کار میکنیم». همین عبارت «مشکل تایوان» در تایپه ساده شنیده نمیشود. برای جزیرهای که موجودیت سیاسی و امنیتی خود را زیر فشار روزانه پکن میبیند، تبدیلشدن به «مشکل» در زبان رئیسجمهور آمریکا، هشدار ظریفی است.
محاسبات چین
ایالات متحده یکی از معدود تأمینکنندگان تسلیحات تایوان است و طبق قانون روابط تایوان موظف است ابزار لازم برای دفاع این جزیره را فراهم کند. اهمیت این تعهد در سالهای اخیر بیشتر شده، چون چین که تایوان را بخشی از قلمرو خود میداند، رفتار نظامی تهاجمیتری در اطراف جزیره نشان داده است. در چنین محیطی، هر تأخیر تسلیحاتی فقط وقفه در تحویل تجهیزات نیست؛ میتواند فاصلهای در بازدارندگی بسازد.
از نگاه تایوان، مسئله اصلی این است که آیا آمریکا همچنان فروش تسلیحات را بر اساس نیاز دفاعی جزیره تنظیم میکند یا آن را وارد میز معامله با پکن کرده است. اظهارات کائو با گفتههای قبلی دولت ترامپ فاصله داشت. پیشتر مقامهای دولت، از جمله خود ترامپ، گفته بودند بسته تسلیحاتی تایوان به عنوان یک برگ مذاکره با چین نگه داشته شده است.
حالا دلیل رسمی، ذخایر جنگ ایران است. تغییر روایت بیهزینه نیست. اگر فروش تسلیحات تایوان واقعا به برگ مذاکره با چین تبدیل شده باشد، پرونده به یکی از حساسترین اصول روابط واشینگتن و تایپه میرسد: «شش تضمین». این مجموعه اصول غیرالزامآور در سال ۱۹۸۲ و در دوره رونالد ریگان شکل گرفت و بند دوم آن میگوید آمریکا درباره فروش تسلیحات به تایوان با چین مشورت نخواهد کرد.
همین اصل، هرچند حقوقی و الزامآور نیست، برای تایوان بار سیاسی و روانی سنگینی دارد. نقض روح آن، حتی اگر روی کاغذ قابل انکار باشد، اعتماد امنیتی را کاهش میدهد. اگر این فروش در نهایت تصویب شود، بزرگترین معامله تسلیحاتی تاریخ میان آمریکا و تایوان خواهد بود و از فروش ۱۱ میلیارد دلاری ماه دسامبر عبور میکند.
عدد ۱۴ میلیارد دلار بهتنهایی خبرساز است، اما مسئله فقط رکورد نیست. زمان توقف، فشار چین، جنگ ایران و واژگان ترامپ همه با هم یک تصویر ساختهاند: تایوان باید دوباره بسنجد پشت ضمانتهای آمریکایی چه مقدار قطعیت عملی وجود دارد.
