آتشبس شکننده میان ایران و آمریکا در حالی دوشنبه به پایان مهلت خود نزدیک میشود که مذاکرات برای تمدید آن یا دستیابی به توافقی برای پایان جنگ ششماهه همچنان در بنبست قرار دارد؛ شرایطی که احتمال بازگشت درگیریهای نظامی را افزایش داده است.
یک مقام ارشد کاخ سفید با اشاره به ادامه بنبست مذاکرات گفته است تا بعدازظهر جمعه هیچ نشانهای از توافق برای تمدید آتشبس وجود نداشته است. به گفته او، مسئله اصلی اکنون این نیست که تهران و واشنگتن چقدر به توافق نزدیکاند، بلکه این است که آیا ایران حاضر است به میز مذاکره بازگردد یا خیر.
گزارش رویترز نیز از ادامه بنبست در تلاشها برای احیای توافق موقت امضاشده در ژوئن حکایت دارد.
۵ اختلاف اصلی تهران و واشنگتن
نخست، داراییهای مسدودشده ایران؛ تهران خواستار آزادسازی این داراییها و تعیین تکلیف آنهاست.
دوم، تنگه هرمز و محاصره دریایی؛ وضعیت کشتیرانی در هرمز به یکی از اصلیترین نقاط اختلاف تبدیل شده است. آمریکا با هرگونه اعمال عوارض یا محدودیت بر تردد کشتیها مخالفت کرده و آن را «خط قرمز» خود میداند.
سوم، غرامت جنگی؛ ایران خواستار جبران خسارتهای ناشی از جنگ است؛ مطالبهای که واشنگتن با آن موافق نیست.
چهارم، توقف تهدیدهای آمریکا؛ تهران خواهان پایان تهدیدهای نظامی و امنیتی علیه ایران و متحدانش است.
پنجم، تضمین اجرای توافق؛ دو طرف بر سر نحوه اجرای تعهدات و ضمانتهایی برای جلوگیری از تکرار اختلافات گذشته هنوز به تفاهم نرسیدهاند.
در چنین شرایطی، برخی کارشناسان معتقدند ادامه وضعیت «آتشبس در برابر محاصره» ممکن است فعلاً برای هر دو طرف کمهزینهتر از بازگشت به جنگ باشد؛ چرا که هیچیک حاضر نیست برای رسیدن به توافق نهایی امتیازات سنگینی بدهد.
هرمز؛ گرهی فراتر از پرونده هستهای
تنگه هرمز اکنون به یکی از حساسترین محورهای اختلاف تبدیل شده است. حمله پهپادی اخیر به دو نفتکش هنگام عبور از این گذرگاه، نگرانیها درباره شکننده بودن آتشبس و احتمال تشدید تنش را افزایش داده است.
اختلاف بر سر هرمز دیگر صرفا مسئلهای جانبی نیست؛ تهران و واشنگتن اکنون درباره آینده کشتیرانی در یکی از مهمترین شریانهای انرژی جهان اختلاف دارند.
از سوی دیگر، افزایش فشارهای اقتصادی آمریکا نیز لزوماً به معنای عقبنشینی ایران نیست. برخی کارشناسان هشدار دادهاند که تهدیدهای مداوم واشنگتن ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد و موضع تهران را در مذاکرات سختتر کند؛ بهویژه اگر تهدیدهای آمریکا به اقدام عملی تبدیل نشود.
با نزدیک شدن به پایان آتشبس، تهران و واشنگتن عملا بر سر دو گزینه قرار گرفتهاند: توافق بر سر اختلافات اساسی و تمدید آتشبس، یا فروپاشی آن و بازگشت به مسیر رویارویی نظامی.
در این میان، تنگه هرمز، داراییهای ایران، غرامت جنگی و تضمینهای امنیتی به گرههایی تبدیل شدهاند که میتوانند مسیر آینده بحران را تعیین کنند.
