تداوم محاصره نفتی عربستان توسط نیروهای مسلح یمن به شاهراه حیاتی صادرات نفت عربستان ضربهای مهلک وارد کرده است. دادههای امروز شنبه مؤسسه تخصصی اطلاعات دریایی «لویدز لیست اینتلیجنس» و شرکتهای ردیابی کشتی نظیر کپلر و ورتکسا نشان میدهد که تردد نفتکشهای حامل نفت خام به بندر ینبع در سواحل دریای سرخ عربستان، از زمان اعلام محاصره دریایی توسط نیروهای مسلح یمن در تاریخ ۲۰ ژوئیه (۲۹ تیر)، با کاهش بیش از یکسوم مواجه شده است.بر اساس تحلیلهای موجود، بارگیری محمولههای نفتی در بندر ینبع بهصورت گسترده به حالت «تاریک» یا «مخفی» درآمده و نفتکشها برای فرار از حملات، سیستم شناسایی خودکار خود را خاموش میکنند.از تاریخ ۲۳ ژوئیه (۱ مرداد) به بعد، تردد قابل ردیابی نفتکشهای حامل نفت خام در مسیر دریای سرخ با اختلال جدی مواجه شده و دستکم ۱۱ نفتکش در نزدیکی بندر ینبع سیستم ردیابی خود را خاموش کردهاند. برخی نفتکشها نیز مسیر خود را تغییر داده و به جای عبور از تنگه بابالمندب، به سمت کانال سوئز حرکت کردهاند تا از مسیرهای جایگزین و طولانیتر استفاده کنند.
نکته کلیدی در درک ابعاد این ضربه، توجه به نقشی است که بندر ینبع در استراتژی نفتی عربستان پس از بسته شدن تنگه هرمز ایفا میکرد. با آغاز جنگ منطقهای و عملاً بسته شدن تنگه هرمز از اواخر فوریه ۲۰۲۶، عربستان که روزانه حدود ۷ میلیون بشکه نفت صادر میکرد، برای دور زدن این گلوگاه راهبردی، صادرات خود را از طریق خط لوله شرق-غرب به طول ۱۲۰۰ کیلومتر به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل کرد.این خط لوله که ظرفیت انتقال روزانه ۷ میلیون بشکه نفت را دارد، به عربستان این امکان را داد که صادرات خود از ینبع را از حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز به رکورد تاریخی بیش از ۴ میلیون بشکه در روز برساند.در اوج این تغییر مسیر در ماه مارس و آوریل ۲۰۲۶، نفتکشها عملاً در ینبع صف کشیده بودند و این بندر به تنها مسیر باز صادرات نفت سبک عربستان تبدیل شده بود. این استراتژی اگرچه پرهزینه بود، اما به عربستان اجازه میداد تا بخش قابلتوجهی از صادرات خود را حفظ کند.
محاصره یمن؛ شاهراه دوم نیز بسته شد
اما دقیقاً همین نقطه اتکا، هدف محاصره دریایی یمن قرار گرفت. نیروهای مسلح یمن که بر تنگه بابالمندب و سواحل جنوبی دریای سرخ مسلط هستند، با اعلام محاصره دریایی علیه کشتیهای سعودی در ۲۰ ژوئیه، عملاً دومین شاهراه صادراتی عربستان را نیز مسدود کردند. بر اساس گزارشهای میدانی، از زمان اعلام محاصره، دستکم ۸ نفتکش سعودی هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفته و ۴۸ فروند دیگر مجبور به بازگشت شدهاند.همچنین نفتکشها برای در امان ماندن از حملات، سیستم شناسایی خودکار خود را خاموش کرده و در حالت «تاریک» حرکت میکنند که این امر ردیابی دقیق صادرات را با اختلال جدی مواجه کرده است.بر اساس دادههای کپلر، حدود ۷۰ درصد از محمولههای صادراتی سواحل غربی عربستان از ۲۳ ژوئیه فاقد پوشش ردیابی مستمر بودهاند.
سقوط آزاد صادرات؛ از ۴ میلیون به ۱۳۰ هزار بشکه
نتیجه این محاصره، سقوط آزاد صادرات نفت عربستان از مسیر ینبع و بابالمندب بوده است. بر اساس گزارشهای متعدد، صادرات روزانه نفت عربستان از این مسیر که در اوج خود به بیش از ۴ میلیون بشکه در روز رسیده بود، در هفتههای اخیر به شدت کاهش یافته است. دادههای شرکت کپلر نشان میدهد که صادرات از بندر ینبع و عبور از تنگه بابالمندب از حدود ۳ میلیون بشکه در روز قبل از حملات، به حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.برخی برآوردها حاکی از آن است که این رقم در هفته منتهی به ۳ اگوست به حدود ۱.۳ میلیون بشکه در روز سقوط کرده است.اما وخیمتر از آن، گزارشهای جدید حاکی از آن است که با مسدود شدن کامل مسیر جنوبی، صادرات ماه جاری عربستان به آسیا از طریق مسیرهای جایگزین به حدود ۶۷۰ هزار بشکه در روز محدود شده است که در مقایسه با ۴ میلیون بشکه صادرات روزانه از ینبع در دوران اوج، کاهشی بیش از ۸۳ درصد را نشان میدهد. این رقم، ضربهای کوبنده به توان صادراتی عربستان محسوب میشود و نشان میدهد که استراتژی جایگزین این کشور برای دور زدن تنگه هرمز، با محاصره دریایی یمن عملاً از کار افتاده است.
در واکنش به این محاصره و با توجه به اینکه عربستان عملاً گزینههای جایگزین دیگری ندارد، این کشور ناچار به استفاده از مسیرهای طولانی و پرهزینه از طریق مصر شده است.در این راهکار جدید، نفت خام با نفتکشهای شاتل از ینبع به عینسخنه مصر منتقل، سپس از طریق خط لوله «سومد» به طول ۳۲۰ کیلومتر با ظرفیت ۲.۵ میلیون بشکه در روز به بندر سیدیکریر در سواحل مدیترانه ارسال و در نهایت مجدداً بارگیری و از مسیرهای جایگزین به مشتریان تحویل داده میشود. شاهد این تغییر مسیر، افزایش بیسابقه صادرات از بندر سیدیکریر مصر در ماه آگوست است که به رکورد ۲.۱۷ میلیون بشکه در روز رسیده که ۹۰ درصد آن نفت خام سعودی است.با این حال، این مسیر جایگزین هزینههای گزافی به عربستان تحمیل کرده است. بر اساس برآورد رویترز، نفتکشهای حامل نفت سعودی برای رسیدن به آسیا از مسیر جدید، ناچار به دور زدن کل قاره آفریقا هستند که این مسیر حدود ۴۸ روز طول میکشد؛ در حالی که مسیر قبلی از بابالمندب تنها ۱۹ روز زمان میبرد.این تغییر مسیر، هزینه سوخت هر محموله را از ۱۲۶ به ۲۸۷ میلیون دلار افزایش داده و عوارض عبور از کانال سوئز نیز حدود یک میلیون دلار به هزینه هر محموله اضافه میکند.
