ایده عضویت کانادا در اتحادیه اروپا شاید در نگاه اول دیوانهوار به نظر برسد اما اختلافات تعرفهای آمریکا با همسایه شمالی خود بار دیگر بحث درباره ایدهای را زنده کرده که در پایتختهای اروپایی «غیرمعمول» تلقی میشود، اما غیرقابل تصور نیست.«دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا که علاقه زیادی به تهدیدکردن دارد، هرگاه کانادا کاری را که او میخواهد انجام نمیدهد، میگوید این کشور میتواند به پنجاهویکمین ایالت آمریکا تبدیل شود.این موضوع البته صرفاً در حد یک تهدید باقی مانده اما ترامپ در عوض از تاکتیک همیشگی خود برای تشدید تنش استفاده میکند: اعمال تعرفه.در مدت اخیر تعرفه واردات ۵۰ درصدی بر برخی کالاهای کانادایی به ارزش تقریبی ۲۰ میلیارد دلار اعمال شده و کانادا نیز در پاسخ، تعرفههای تلافیجویانه وضع کرده است.جنگ تجاری که از زمان حضور دوباره ترامپ در کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵ به موضوعی تکراری تبدیل شده، بحثهای سیاسی و عمومی در کانادا را تشدید کرده است. «مارک کارنی» نخستوزیر کانادا هرگونه مذاکره بیشتر را تا زمانی که حاکمیت کشورش مورد احترام قرار نگیرد، رد کرده است.با این حال، فضای مانور کانادا محدود است. این کشور با حدود ۴۱.۵ میلیون نفر جمعیت، از نظر اقتصادی به همسایه جنوبی خود وابسته است و حدود ۷۰ درصد صادراتش به آمریکا میرود.اما مدتی است که درباره یک راهحل احتمالی گمانهزنی میشود: آیا کانادا میتواند به اتحادیه اروپا، دومین شریک تجاری بزرگ خود بپیوندد؟
مفهوم اروپاییاین ایده در نگاه نخست غیرواقعبینانه به نظر میرسد چراکه کانادا در اروپا قرار ندارد.با این حال، در داخل کانادا، این موضوع برای بسیاری مانع محسوب نمیشود. در نظرسنجی انجامشده برای روزنامه «گلوب اند میل» در بهار امسال، ۵۷ درصد پاسخدهندگان از چنین گزینهای حمایت کردند.دولت کانادا اما تاکنون این ایده را بهطور جدی دنبال نکرده، اما نشانههای محتاطانهای از نزدیکتر شدن روابط در داخل اتحادیه اروپا دیده میشود. بنابراین دستکم این ایده اکنون روی میز قرار دارد.در جریان سفر «ژان-نوئل بارو» وزیر خارجه فرانسه به برلین در ماه مارس، او ابتدا از کشورهای بالکان غربی که مدتهاست منتظر عضویت در اتحادیه اروپا هستند نام برد و سپس به انگلیس اشاره کرد که اروپا «با آغوش باز» آنها را بازخواهد پذیرفت. او همچنین گفت: «و شاید روزی کانادا نیز به اتحادیه اروپا بپیوندد.»همتای آلمانی او یعنی «یوهان وادفول» نیز در آن زمان اعلام کرد که زمان گسترش اتحادیه اروپا فرا رسیده است. او از ایسلند و نروژ بهعنوان اعضای احتمالی آینده نام برد و گفت: «من درباره کانادا نیز رویکردی باز دارم.»«الکساندر اشتوب» رئیسجمهور فنلاند حتی پا را فراتر گذاشته و پیشنهاد کرده اتحادیه اروپا از ۲۷ عضو کنونی به ۴۰ عضو گسترش یابد. او نیز نام کانادا را مطرح کرد.
آیا عضویت واقعاً یک گزینه است؟«مارتا کاس» کمیسر اتحادیه اروپا در امور گسترش، در بهار امسال در کمیته امور خارجی پارلمان اروپا آشکارا تلاش کرد ترمز این بحث را بکشد و گفت که کانادا «یک کشور اروپایی نیست.»نمونه مراکش نیز بارها در بحثهای عمومی مطرح میشود؛ کشوری که درخواست عضویتش در سال ۱۹۸۷ به این دلیل رد شد که یک کشور اروپایی محسوب نمیشود.اما موضوع به این سادگی نیست. ماده ۴۹ معاهده اتحادیه اروپا مشخص نمیکند که «کشور اروپایی» دقیقاً چیست. در این ماده آمده است: «هر کشور اروپایی که به ارزشهای مندرج در ماده ۲ احترام بگذارد و متعهد به ترویج آنها باشد، میتواند برای عضویت در اتحادیه درخواست دهد.»بر اساس یک موضعنامه قدیمیتر پارلمان اروپا، این عبارت را میتوان از نظر جغرافیایی، فرهنگی یا سیاسی تفسیر کرد.این سند به ترکیه اشاره میکند. اگرچه بخشی از خاک ترکیه از نظر جغرافیایی در آسیا قرار دارد، اتحادیه اروپا در گذشته تأیید کرده که ترکیه واجد شرایط عضویت است.در این سند آمده که این نمونه نشان میدهد عبارت «کشور اروپایی» «به شکلی محدود و صرفاً جغرافیایی تفسیر نمیشود»، بلکه تابع «ارزیابی سیاسی» است.از نظر آنچه «ارزشهای اتحادیه اروپا» خوانده میشود، کانادا برخلاف ترکیه، همین حالا نیز آنها را برآورده میکند.بر اساس ماده ۲ معاهده اتحادیه اروپا، این ارزشهای ادعایی شامل «احترام به کرامت انسانی، آزادی، دموکراسی، برابری، حاکمیت قانون و احترام به حقوق بشر از جمله حقوق اقلیتها»ست.
نقشآفرینی در اروپاکانادا و اتحادیه اروپا تاکنون روابط خود را به یک شراکت نزدیکتر محدود کردهاند.توافق تجاری «سِتا» (CETA) با اتحادیه اروپا بهطور موقت در حال اجراست، هرچند هنوز پارلمانهای ملی همه ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا آن را تصویب نکردهاند.کانادا تنها کشور غیراروپایی است که عضو مشارکتکننده در «صندوق دفاعی اتحادیه اروپا» محسوب میشود؛ صندوقی که وامهایی برای هزینههای مشترک دفاعی اختصاص میدهد.کارنی پیشتر در نشست «جامعه سیاسی اروپا» در ارمنستان شرکت کرده و به نخستین نخستوزیر کانادا تبدیل شد که در این نشست حضور یافته است.نخستوزیر کانادا همچنین قصد دارد در ۱۶ سپتامبر در سخنرانی سالانه موسوم به «وضعیت اتحادیه» که «اورزولا فون در لاین» رئیس کمیسیون اروپا در پارلمان اروپا در استراسبورگ ایراد میکند، شرکت کند.
کانادا اروپاییتر از برخی اروپاییهابهنظر میرسد اتحادیه اروپا و کانادا به دنبال نزدیکی نمادین هستند. برای نمونه، ائتلاف حاکم در پارلمان آلمان صراحتاً چنین چیزی را مطالبه نمیکند، اما آن را نیز بهطور کامل رد نکرده است. «یورگن هارت» سخنگوی سیاست خارجی فراکسیون «حزب اتحادیه» در پارلمان آلمان گفته است: «در نگاه اول، این ایده دستکم بسیار غیرمعمول به نظر میرسد. من شگفتزده شدم که وقتی این ایده مطرح شد، هم در اروپا و هم در کانادا با جدیت نسبتاً زیادی مورد توجه قرار گرفت.»«زیگمار گابریل» وزیر خارجه پیشین آلمان نیز به اشپیگل گفته است: «من از جمله کسانی هستم که مدتهاست از عضویت کانادا در اتحادیه اروپا حمایت میکنم. کانادا از بسیاری از کشورهای عضو اتحادیه اروپا اروپاییتر است، متحدی قدرتمند و قابل اعتماد در ناتو محسوب میشود و از نظر فرهنگی و سیاسی نیز به ما بسیار نزدیک است.»این دیپلمات آلمانی اما این روند را طولانی میداند و معتقد است که «تا زمانی که چنین اقدامی انجام شود، ترامپ مدتهاست که از قدرت کنار رفته است. چنین فرایندی بهراحتی میتواند سالها طول بکشد.»
