هم‌زمان با انتشار جزئیات تازه‌ای از پیش‌نویس پیشنهادی میانجی‌ها برای توافق میان ایران و آمریکا، گزارش‌هایی درباره سفر هیئت‌های مذاکره‌کننده ایران و قطر به دوحه و احتمال حضور نمایندگان واشنگتن در این مذاکرات منتشر شده است.
پیشنهاد جدید چه می‌گوید؟
یکی از مهم‌ترین تحولات در پرونده مذاکرات تهران و واشنگتن، انتشار جزئیاتی از پیش‌نویس پیشنهادی میانجی‌هاست؛ طرحی که به گزارش شبکه العربیه، بر اجرای مرحله‌ای تعهدات متقابل، اقدامات اعتمادساز و تعیین تکلیف چند موضوع اساسی اختلافی میان دو طرف استوار است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از این پیش‌نویس، مهم‌ترین محورهای پیشنهاد عبارت‌اند از:
۱. تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم با غنای بالا
یکی از محورهای اصلی طرح، بررسی وضعیت ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران است. در این زمینه دو گزینه مطرح شده است: انتقال این مواد به کشور ثالث مورد توافق دو طرف یا کاهش سطح غنی‌سازی آن‌ها.
در این ارتباط انتقال ذخائر اورانیوم غنی شده به روسیه مطرح بوده است.
اجرای هر یک از این گزینه‌ها به توافق بر سر ترتیبات فنی و سازوکارهای نظارتی وابسته خواهد بود.
۲. بازگشایی تنگه هرمز ظرف هفت روز
بر اساس پیش‌نویس پیشنهادی، بازگشایی تنگه هرمز به روی کشتیرانی بین‌المللی ظرف هفت روز پس از دستیابی به تفاهم اولیه پیش‌بینی شده است.
این اقدام قرار است به‌صورت مرحله‌ای و از طریق اجرای روزانه اقدامات اعتمادساز متقابل انجام شود تا ضمن کاهش تنش‌ها، امنیت دریانوردی در منطقه نیز تأمین شود.
۳. احتمال نقش‌آفرینی چین به‌عنوان ضامن توافق
یکی دیگر از بخش‌های قابل توجه پیشنهاد، ایجاد سازوکاری بین‌المللی برای تضمین اجرای تعهدات طرفین است.
در این چارچوب، احتمال سپردن نقش تضمین‌کننده توافق به چین مطرح شده است؛ موضوعی که می‌تواند به‌منظور افزایش اطمینان طرفین از اجرای تعهدات و جلوگیری از فروپاشی احتمالی توافق دنبال شود.
۴. اجرای هم‌زمان و مرحله‌ای تعهدات ایران و آمریکا
پیش‌نویس پیشنهادی بر این اصل تأکید دارد که اقدامات ایران و آمریکا باید در قالب یک جدول زمانی مشخص و به‌صورت متقابل انجام شود.
به این ترتیب، در برابر هر اقدام ایران در زمینه هسته‌ای و امنیت دریایی، آمریکا نیز باید اقدامات مشخصی در زمینه کاهش تحریم‌ها، رفع محاصره و محدودیت‌های اقتصادی انجام دهد.
همچنین پیش‌بینی شده است که اجرای تعهدات دو طرف تحت نظارت یک سازوکار مستقل راستی‌آزمایی قرار گیرد تا هیچ‌یک از طرفین پیش از دریافت تعهدات متقابل و قابل سنجش، مجبور به واگذاری امتیازات اساسی نشود.
سفر هیأت آمریکایی به دوحه
منابع مطلع از پیشرفت در مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشنگتن خبر داده و مدعی شده‌اند که یک هیئت آمریکایی برای انجام مذاکرات با ایران به گفت‌وگوهای دوحه خواهد پیوست.
این خبر در حالی منتشر شده که به گزارش آکسیوس، میانجی‌های قطری روز جمعه پس از انجام رایزنی‌های فشرده در تهران، همراه با هیئت ایرانی راهی دوحه شده‌اند تا گفت‌وگوها از روز شنبه از سر گرفته شود.
در این راستا منابع آگاه به العربی الجدید گفته اند منابع از دستیابی به پیشرفتی مهم در مذاکرات غیرمستقیم میان دو طرف خبر داده‌اند. همچنین قرار است چین و روسیه ضامن این توافق باشند.
گزارش‌ها حاکی از آن است که مذاکرات میان میانجی‌های قطری و مقام‌های ایرانی در تهران بیش از ۱۲ ساعت به طول انجامیده و طرف قطری در جریان این رایزنی‌ها به‌طور مستمر با کاخ سفید در ارتباط بوده است.
بنابراین، سفر هیئت ایرانی و میانجی‌های قطری به دوحه را می‌توان نشانه‌ای از تلاش برای انتقال رایزنی‌های فشرده به مرحله جدید دانست.
پاسخ ایران به پیشنهاد آمریکا در روزهای آینده؟
هم‌زمان با انتشار اخبار مربوط به پیش‌نویس جدید، شبکه الجزیره به نقل از منابع آگاه گزارش داده است که پیشنهاد مکتوب جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به تهران رسیده و مقام‌های ایرانی در حال بررسی آن هستند.
بر اساس این گزارش، انتظار می‌رود ایران طی دو تا سه روز آینده پاسخ خود را به این پیشنهاد اعلام کند.
با این حال، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس هیئت مذاکره‌کننده ایران، تأکید کرده است که هرگونه پیشرفت مثبت در مذاکرات به پذیرش هفت شرط اعلام‌شده تهران از سوی واشنگتن بستگی دارد.
این موضع نشان می‌دهد که از نگاه تهران، صرف ارائه پیشنهاد یا برگزاری مذاکرات برای پیشبرد روند دیپلماتیک کافی نیست و طرف آمریکایی باید شروط ایران را در عمل بپذیرد.
اختلاف اصلی تهران و واشنگتن بر سر چیست؟
با وجود تحرکات تازه دیپلماتیک، اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات همچنان یکی از مهم‌ترین موانع دستیابی به توافق است.
واشنگتن خواهان آن است که موضوع هسته‌ای ایران، از جمله وضعیت ذخایر اورانیوم با غنای بالا و دسترسی بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، از همان ابتدای مذاکرات تعیین تکلیف شود.
در مقابل، تهران بر پایان محاصره بنادر، رفع محدودیت‌ها و تحریم‌های مربوط به صادرات نفت، توقف جنگ در همه جبهه‌ها و عقب‌نشینی نیروهای نظامی آمریکا از پیرامون خود تأکید دارد و این اقدامات را در اولویت قرار می‌دهد.
در واقع، اختلاف اساسی دو طرف بر سر این است که چه کسی باید نخستین گام را بردارد و چه تضمینی برای اجرای تعهدات طرف مقابل دریافت کند.
از نگاه ایران، پذیرش تعهدات هسته‌ای پیش از دریافت تضمین‌های عملی درباره رفع فشارهای اقتصادی و نظامی می‌تواند اهرم‌های مذاکراتی تهران را تضعیف کند. در مقابل، آمریکا تلاش دارد موضوع هسته‌ای را از همان ابتدای روند توافق در دستور کار قرار دهد.
دیپلماسی در کنار بررسی گزینه نظامی
نکته قابل توجه در تحولات اخیر، هم‌زمانی تلاش‌های دیپلماتیک با بررسی سناریوهای نظامی در واشنگتن است. دونالد ترامپ روز پنجشنبه در نشستی با دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، و شماری از مقام‌های ارشد نظامی و امنیتی آمریکا، گزینه‌های مختلف درباره ایران، محاصره دریایی و عملیات نظامی احتمالی را مورد بررسی قرار داده است.
البته برگزاری چنین نشستی لزوماً به معنای تصمیم قطعی برای آغاز عملیات نظامی نیست، اما نشان می‌دهد که گزینه نظامی همچنان در محاسبات واشنگتن قرار دارد.
این وضعیت در حالی است که میانجی‌های قطری تلاش می‌کنند از طریق انتقال پیشنهادها و برگزاری مذاکرات، زمینه دستیابی به توافق را فراهم کنند.
ترامپ: مذاکرات ادامه دارد
در همین حال، دونالد ترامپ روز شنبه بار دیگر از ادامه مذاکرات با ایران خبر داد و مدعی شد که مقام‌های ایرانی خواهان مذاکره هستند.
رئیس‌جمهور آمریکا همچنین در اظهاراتی درباره هزینه‌های جنگ مدعی شد که واشنگتن هزینه‌های صرف‌شده در تقابل با ایران را از طریق اقدامات خود در ونزوئلا چندین برابر جبران کرده است.
ترامپ با اشاره به هزینه‌های نظامی آمریکا، مدعی شد که واشنگتن برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای اقدام کرده و به هدف خود در این زمینه رسیده است.
این اظهارات در کنار اعلام آمادگی برای ادامه مذاکرات، بیانگر آن است که کاخ سفید همچنان تلاش می‌کند ضمن حفظ موضع فشار، امکان دستیابی به توافق را نیز منتفی نکند.
