رژیم صهیونیستی در سال‌های اخیر تلاش کرده است نفوذ خود را در منطقه بالکان غربی گسترش دهد؛ شبکه‌ای که از کارخانه‌های اسلحه‌سازی و معاملات فناوری تا سرمایه‌گذاری، انرژی و گردشگری را در بر می‌گیرد و در آن منافع اقتصادی با محاسبات امنیتی و سیاسی درهم می‌آمیزد.
پس از طوفان الاقصی و شدت گرفتن تنش‌های منطقه‌ای، بسیاری از شرکت‌های هواپیمایی پروازهای خود را به مقصد سرزمین‌های اشغالی را لغو یا محدود کردند و در پی نسل‌کشی در غزه و گسترش اعتراضات ضد اشغالگری در پایتخت‌های اروپایی، ساکنان سرزمین‌های اشغالی به دنبال مقاصدی امن‌تر با دسترسی آسان‌تر برای گذران ایام فراغت خود رفتند. در این میان، آلبانی و مونته‌نگرو، دو کشور حوزه بالکان به دلیل پروازهای مستقیم، قیمت‌های ارزان‌تر و طبیعت زیبا به مقاصدی در حال رشد برای صهیونیست‌ها مبدل شده‌اند و دولت‌های منطقه می‌کوشند از این مسیر منافع اقتصادی به دست آورند.
گسترش حضور رژیم صهیونیستی در حوزه بالکان غربی فرایندی غیرمستقیم و چندلایه است. این رژیم هم‌زمان در حوزه‌های نظامی، فناوری، انرژی و گردشگری سرمایه‌گذاری می‌کند تا شبکه‌ای از وابستگی متقابل را رقم زند که در آن هر بخش، بخش دیگر را تقویت کند. گردشگری در این میان جایگاه ویژه‌ای دارد، زیرا هم سریع‌تر از سایر بخش‌ها به جریان سرمایه تبدیل می‌شود و هم چهره‌ای غیرامنیتی به حضور اسرائیل در منطقه می‌دهد. آنچه این روند را تشدید کرد، تحولات پس از اکتبر ۲۰۲۳ همچون لغو یا کاهش پرواز شرکت‌های خارجی به تل‌آویو، افزایش قیمت بلیت و محدودشدن گزینه‌های سفر بود که جذابیت مقاصدی را که پرواز مستقیم و هزینه پایین‌تری داشتند، افزایش داد.
رشد ۶۸ درصدی سفر توریست های اسرائیلی به مونته‌نگرو
آغاز سفر گردشگران اسرائیلی به مونته‌نگرو به سال‌ها پیش از طوفان الاقصی بازمی‌گردد؛ در سال ۲۰۱۹ و پیش از گسترش ارتباط هوایی مستقیم میان تل‌آویو و فرودگاه تیوات، حدود ۴۰ هزار گردشگر اسرائیلی وارد این کشور شدند. اما پس از اکتبر ۲۰۲۳ و اختلال در پروازهای خارجی، جذابیت این مقصد بیشتر شد. بر پایه آمار رسمی، شمار گردشگران صهیونیستی از ۶۵ هزار و ۵۰۱ نفر در سال ۲۰۲۳ به ۷۳ هزار و ۵۱۳ نفر در ۲۰۲۴ و سپس به ۱۱۰ هزار و ۲۴۹ نفر در ۲۰۲۵ رسید؛ رقمی که بیانگر رشدی ۶۸ درصدی ظرف تنها دو سال است. سهم این گردشگران از کل ورود گردشگران خارجی به مونته‌نگرو نیز از حدود ۲.۷ درصد به ۴.۳ درصد افزایش یافت، هرچند بازارهای سنتی‌تر مانند صربستان، روسیه و بوسنی و هرزگوین همچنان از نظر حجم اقامت توریست‌های اسرائیلی پیشتازند.
جهش ۵۷۰ درصدی جهانگردان صهیونیست در سفر به آلبانی
آلبانی از نظر درصد رشد سفر توریست‌های صهیونیست، تصویری چشمگیرتر ارائه می‌دهد. براساس آمار رسمی منتشرشده شمار صهیونیست‌های واردشده به این کشور در هشت ماه نخست ۲۰۲۵ نسبت به مدت مشابه ۲۰۲۴ از ۶ هزار و ۸۲۲ نفر به ۴۵ هزار و ۷۵۸ نفر رسید؛ افزایشی ۵۷۰.۸ درصدی. در سوم نوامبر ۲۰۲۵، وزارت گردشگری، فرهنگ و ورزش آلبانی اعلام کرد که در همکاری با سوندور، بازوی گردشگری شرکت هواپیمایی العال، امکان انجام ۱۱۰ پرواز مستقیم در طول ماه‌های سال فراهم شده است؛ پروازهایی که در فصل تابستان به ۲۲ تا ۲۴ پرواز در هفته می‌رسد. رئیس فدراسیون گردشگری آلبانی نیز در پایان نوامبر ۲۰۲۵ اعلام کرد کشورش در فاصله آوریل تا اکتبر حدود ۱۰۰ هزار گردشگر اسرائیلی را پذیرا بوده است.
چرا کشورهای بالکان غربی به قطب سفر توریست‌های اسرائیلی مبدل شده‌اند؟
در نظرسنجی مؤسسه دموکراسی اسرائیل در پایان ژوئیه ۲۰۲۵، از میان شرکت‌کنندگان یهودی که قصد سفر داشتند، ۷۶ درصد اعلام کردند افزایش یهودستیزی و حمله به اسرائیلی‌ها در خارج، بر انصراف از سفر یا انتخاب مقصد آنان تأثیر گذاشته است. در سال ۲۰۲۶ نیز این نگرانی‌ها، با وجود کاهش نسبی تمایل به لغو کامل سفر، همچنان پابرجا مانده است.
مطالعه‌ای دانشگاهی که در ۹ مارس ۲۰۲۶ در مجله بین‌المللی تحقیقات گردشگری منتشر شد، توضیحی برای این تغییر ارائه می‌دهد: بحران‌ها مسافران را وادار به بازتنظیم اولویت‌هایشان کرده است؛ افزایش جست‌وجوی مقاصدی که در آن احساس راحتی می‌کنند و تغییر انگیزه‌های سفر تحت تأثیر استرس ناشی از پرخاشگری. این مطالعه به پرسش‌های مکرر درباره اعتراضات حامیان فلسطین در شهرهایی مانند بارسلونا و میلان اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که پس از وخامت روابط میان ترکیه و رژیم صهیونیستی، جهانگردان صهیونیست به دنبال مقاصد جایگزین برای این کشورها هستند.
ترس و استرس ناشی از نسل‌کشی غزه، ساکنان سرزمین‌های اشغالی را در اروپا نیز رها نکرده است. یونی واکسمن، معاون رئیس شرکت تورگردانی «عوفر تورز»، در ۱۹ ژوئن ۲۰۲۴ اشاره کرد تقاضا برای سفر به ترکیه، فرانسه، ایرلند و اسپانیا کاهش یافته است، زیرا ساکنان سرزمین‌های اشغالی به‌طور فزاینده‌ای می‌خواهند تعطیلات خود را دور از اعتراضات بگذرانند یا ناچارند نمادهای هویت خود را پنهان کنند. با این حال، افزایش سفر به بالکان نیز بی‌دردسر نبوده و گزارش‌هایی با روایت‌های متفاوت از نزاعی خشونت‌آمیز در مونته‌نگرو با حضور گردشگران اسرائیلی نیز منتشر شده است.
دولت‌های آلبانی و مونته‌نگرو، بی‌توجه به ابعاد انسانی این میزبانی، می‌کوشند از انزوای اسرائیلی‌ها در اروپا بهره اقتصادی ببرند. در آوریل ۲۰۲۴، آلبانی و اسرائیل بیانیه مشترکی برای افزایش همکاری‌های گردشگری امضا کردند؛ اقدامی که میرلا کومبارو، وزیر وقت گردشگری آلبانی، آن را ابزاری برای تقویت روابط دو طرف در دوران سخت توصیف کرد. این روابط سپس از طریق پروازهای مستقیم، تبلیغات دولتی و جلسات سرمایه‌گذاری گسترش یافت. در آوریل ۲۰۲۵ نیز آژانس ملی گردشگری آلبانی با همکاری بخش خصوصی، سفری برای پنج تولیدکننده محتوای عبری‌زبان ترتیب داد تا مناطق ساحلی و کوهستانی کشور را برای مخاطبان اسرائیلی بازاریابی کنند.
در مونته‌نگرو، همکاری به سطح مستقیم دولتی ارتقا یافته است. سیمونیدا کوردیچ، وزیر گردشگری، در ۴ فوریه ۲۰۲۶ در تل‌آویو با حییم کاتز، همتای اسرائیلی خود، دیدار کرد و دو طرف پس از افزایش حدود ۴۹ درصدی شمار گردشگران اسرائیلی در سال ۲۰۲۵، درباره تهیه توافقنامه همکاری گردشگری دوجانبه و توسعه خطوط هوایی در تمام طول سال گفت‌وگو کردند. روز بعد، کوردیچ با مقامات شرکت‌های هواپیمایی سوندور و ایسرا ایر دیدار کرد و همچنین با ایتان بار-زیف، مدیر اجرایی گروه‌های املاک و مستغلات بیگ و ای‌اف‌آی، درباره فرصت‌های گسترش تجارت در پودگوریتسا مذاکره کرد.
دیدار سیمونیدا کوردیچ، وزیر جهانگردی مونته نگرو با حییم کاتز، همتای اسرائیلی در فوریه ۲۰۲۶
دولت‌هایی مانند آلبانی و مونته‌نگرو می‌کوشند از شرایط انزوای بین‌المللی صهیونیست‌ها در اروپا بهره اقتصادی ببرند. با وجود تظاهرات و اعتراضات علیه اشغالگری، این دولت‌ها همکاری خود را با تل‌آویو ادامه می‌دهند و همین امر تناقضی آشکار را نمایان می‌کند: شکاف فزاینده میان نگرش‌های مردمی و تصمیمات دولت‌ها که در جهت گسترش همکاری اقتصادی و گردشگری با تل‌آویو گام برمی‌دارند.
نویسنده: پوریا لوایی، کارشناس مسائل بین‌الملل
