تقویت اهرم‌های دریایی ایران و انصارالله در معادلات منطقه
تحولات نظامی اخیر در غرب یمن و عقب‌نشینی نیروهای وابسته به دولت مورد حمایت عربستان از منطقه باب‌المندب، موقعیت انصارالله را در مجاورت این گذرگاه راهبردی تقویت کرده است؛ تغییری که در کنار تحولات تنگه هرمز، اهمیت دو مسیر حیاتی تجارت و انتقال انرژی جهان را در معادلات امنیتی منطقه برجسته‌تر می‌کند.
نیروهای العمالقه وابسته به نیروهای دولت مورد حمایت عربستان در یمن، از فرودگاه ذوباب و منطقه باب‌المندب در غرب استان تعز عقب‌نشینی کرده‌اند؛ اقدامی که این نیروها آن را «تغییر آرایش نظامی» با هدف تقویت دفاع از عدن، مرکز موقت دولت مورد حمایت ریاض، در برابر تهدیدهای انصارالله توصیف کرده‌اند.
نیروهای جنوبی یمن اعلام کرده‌اند که این تصمیم در پی تحولات نظامی و افزایش تحرکات در جبهه‌های منتهی به عدن و استان‌های همجوار اتخاذ شده و به معنای عقب‌نشینی از نبرد با انصارالله نیست، بلکه بخشی از برنامه بازآرایی نیروها و تقویت خطوط دفاعی در مرحله پیش‌رو به شمار می‌رود.
این نیروها همچنین تأکید کرده‌اند که عملیات برای شکستن محاصره تعز و کاهش رنج ساکنان این شهر را ادامه خواهند داد و مقابله با انصارالله و بازپس‌گیری نهادهای دولتی را در دستور کار دارند.
با این حال، گزارش رویترز حاکی است که خروج نیروهای همسو با دولت مورد حمایت عربستان از مواضع خود در منطقه باب‌المندب، موقعیت‌هایی مشرف به این گذرگاه راهبردی را در اختیار انصارالله قرار داده و ظرفیت این جنبش برای تأثیرگذاری بر تردد دریایی را افزایش داده است. در مقابل، نیروهای جنوبی به سمت عدن حرکت کرده‌اند تا مواضع دفاعی خود را در برابر فشارهای انصارالله تقویت کنند.
اهمیت راهبردی تعز و باب‌المندب
تعز همچنان یکی از حساس‌ترین کانون‌های درگیری در یمن است. موقعیت جغرافیایی این شهر در ارتفاعات جنوب غربی، آن را به یکی از مهم‌ترین مراکز شهری تحت کنترل نیروهای مخالف انصارالله در منطقه تبدیل کرده است؛ منطقه‌ای که بر عدن و بخش‌هایی از ساحل غربی یمن اشراف دارد.
انصارالله مناطق شمالی، شرقی و غربی تعز را در اختیار دارد و نیروهای دولت مورد حمایت عربستان نیز در داخل شهر و مناطق پیرامونی آن، از جمله جبل صبر، مستقر هستند. به همین دلیل، کنترل مسیرهای ارتباطی و مناطق اطراف تعز تنها اهمیت محلی ندارد و می‌تواند بر خطوط پشتیبانی و ارتباط میان نیروهای مستقر در ارتفاعات جنوبی و نیروهای حاضر در ساحل غربی تأثیر بگذارد.
این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که بحران انسانی یمن نیز تشدید شده است. بر اساس داده‌های سازمان بین‌المللی مهاجرت، شمار آوارگان ناشی از تشدید درگیری‌ها تا ۱۰ نوامبر از ۳۳۴ هزار نفر فراتر رفته است؛ بیش از ۱۴۱ هزار نفر از این افراد در استان تعز، حدود ۸۵ هزار نفر در لحج و بیش از ۶۶ هزار نفر در عدن آواره شده‌اند.
آیا عدن در معرض پیشروی انصارالله قرار گرفته است؟
عقب‌نشینی نیروهای وابسته به دولت مورد حمایت عربستان از ذوباب و باب‌المندب چند روز پس از انتشار گزارش‌هایی درباره پیشروی انصارالله در مناطق مرتفع استان لحج صورت گرفت؛ مناطقی که به عدن، مرکز موقت دولت مورد حمایت ریاض، نزدیک هستند.
خبرگزاری فرانسه ۱۴ نوامبر به نقل از سه مقام نظامی یمنی گزارش داد که نیروهای دولت مورد حمایت عربستان، پس از تسلط انصارالله بر ارتفاعات راهبردی در منطقه المضاربه و رأس‌العاره، اقدام به تقویت مواضع خود در غرب و شمال عدن کرده‌اند.
به گفته یکی از این مقام‌ها، فرماندهان ارشد دستور ایجاد استحکامات نظامی در اطراف عدن را صادر کرده‌اند. این اقدامات شامل ایجاد خاکریزهای کیسه‌شنی و حفر تونل بوده است.
این تحرکات نشان می‌دهد که نگرانی از گسترش دامنه پیشروی انصارالله به اطراف عدن، بر تصمیمات نظامی نیروهای جنوبی تأثیر گذاشته است. در چنین شرایطی، انتقال نیروها از جبهه ساحلی باب‌المندب به سمت عدن را می‌توان بخشی از تلاش برای حفظ مرکز اصلی حضور سیاسی و نظامی دولت مورد حمایت عربستان ارزیابی کرد؛ هرچند پیامد آن، تغییر موازنه میدانی در ساحل غربی و تقویت موقعیت انصارالله در نزدیکی این گذرگاه دریایی است.
باب‌المندب؛ اهرم فشار در معادلات منطقه‌ای
باب‌المندب یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های تجارت دریایی میان آسیا و اروپا و مسیری حیاتی برای انتقال نفت و کالا به شمار می‌رود. تقویت مواضع انصارالله در مناطق مشرف به این تنگه می‌تواند ظرفیت این جنبش برای تأثیرگذاری بر تردد کشتی‌ها را افزایش دهد و تهدیدهای دریایی را به ابزاری برای اعمال فشار در معادلات منطقه‌ای تبدیل کند.
در همین زمینه، پژوهشی که مؤسسه چتم‌هاوس در سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر کرده، تأکید دارد که دستاوردهای نظامی انصارالله در سواحل یمن، توان این جنبش برای تأثیرگذاری بر کشتیرانی در باب‌المندب را افزایش می‌دهد.
این تحلیل همچنین میان تحولات باب‌المندب و بی‌ثباتی در تنگه هرمز ارتباط برقرار کرده و معتقد است ایران و متحدانش از ظرفیت اعمال فشار هم‌زمان بر دو گذرگاه مهم دریایی جهان برخوردارند.
از این منظر، گسترش نفوذ انصارالله در سواحل غربی یمن، برای تهران نیز اهمیت راهبردی دارد؛ زیرا در کنار تحولات تنگه هرمز، امکان اعمال فشار بر مسیرهای مهم تجارت جهانی و منافع آمریکا و متحدانش را افزایش می‌دهد. این مسئله به‌ویژه در شرایطی اهمیت دارد که اختلال در مسیرهای انتقال نفت خلیج فارس، بر اثر تنش‌ها در تنگه هرمز، مشکلاتی برای صادرات انرژی منطقه ایجاد کرده است.
در این میان، عربستان نیز با چالش‌های مضاعفی در پرونده یمن روبه‌روست؛ چالش‌هایی که علاوه بر تحولات نظامی، امنیت دریای سرخ و خلیج عدن را نیز در بر می‌گیرد.
از دست رفتن عدن به‌عنوان مرکز اصلی حضور دولت مورد حمایت عربستان، می‌تواند توان این دولت را برای اداره مناطق تحت کنترل خود و حفظ جایگاه سیاسی و نظامی‌اش در یمن به‌شدت تضعیف کند. همچنین از دست رفتن مواضع ساحلی بیشتر، دامنه نفوذ ریاض و متحدانش بر امنیت گذرگاه‌های دریایی را محدود خواهد کرد؛ آن هم در شرایطی که تهدیدهای انصارالله علیه زیرساخت‌های حیاتی و مراکز مرتبط با بخش انرژی و حمل‌ونقل عربستان ادامه دارد.
