آمریکا روز به روز بیشتر وارد بحران سوریه میشود
تحلیلگر ارشد مسائل خارمیانه در گفتوگو با مجله فارین پالیسی گفت؛ درگیری در سوریه به نزاع قومی تبدیل شده و این بزرگترین چالش سوریه است و خطر تجزیه آن را تهدید میکند.
به گزارش افکارنیوز، مجله شورای روابط خارجی آمریکا در مصاحبه با «مونا یعقوبیان» تحلیلگر ارشد مرکز استیمسن به بررسی چشم انداز تحولات بحران سوریه پرداخته است.
بر اساس این گزارش، با تقریباً دو ساله شدن بحران سوریه، جهان در مارس ۲۰۱۳ نگران وسعت یافتن خشونتهای قومی در محدودهای بزرگ تر از مرزهای سوریه است و قتل ۴۰ سرباز سوری به دست افرادی در خاک عراق به این نگرانی ها دامن زده است.
مونا یعقوبیان کارشناس خاورمیانه میگوید دولت اوباما روزبهروز بیشتر وارد درگیری می شود؛ چنان که اخیراً قول داد میلیونها دلار کمک غیرنظامی به مخالفان سوریه ارسال کند. اما کاخ سفید همچنان نگران عواقب احتمالی تسلیح ناخواسته شورشیان است. اگر درگیریها ادامه پیدا کند، سوریه ممکن است نهایتاً به مناطق قومی تجزیه شود.
یعقوبیان میپرسد: «آیا ما در سوریه شاهد آغاز چیزی شبیه تجزیه عثمانی پس از سقوط هستیم؟ یا حتی شاید در شرق؟»
در زیر سوالات و پاسخ های وی را میخوانید:
ناآرامی سوریه تقریباً دو ساله است و الان بیشتر از یک سال پیش، پایانش همچنان مبهم و نامشخص است. برآورد شما چیست؟
این ناآرامی بیشتر تبدیل به یک جنگ داخلی قومی شده، که عواقب انسانی زیادی دارد. مجموع کشته شدگان بیش از ۷۰۰۰۰ تخمین زده می شود، در حالی که تعداد پناهندگان و آوارگان جنگ که سازمان ملل ثبت کرده، به ۱ میلیون نفر میرسد. وضعیت انسانی داخل سوریه نیز به همین اندازه غم انگیز است، جایی که تعداد زیادی از مردم در داخل کشور مهاجرت کردهاند و از این قبیل موارد بسیار است.
این درحالیست که ما پایانی بر درگیریهای زمینی نیز نمیبینیم. در واقع علائم نگران کنندهای هست از این که درگیری ها اکنون به عراق هم کشیده می شود. مطمئناً نگرانیهایی هم درباره لبنان وجود دارد. بنابراین متأسفانه باید بگویم مسیر فعلی درگیری، تداوم خشونت است.
جان کری، وزیر خارجه آمریکا اخیراً قول کمک غیرنظامی به شورشیان داده است؛ کمک هایی که اساساً شامل غذا و دارو می شود. اما برخی معارضان سوری این اقدام را ناکافی تلقی میکنند. آمریکا باید چه کند؟
قابل درک است که آمریکا با بدتر شدن اوضاع سوریه اقدامات خود را گسترش دهد. افرادی هستند که درباره «مرگ سوریه» سخن میگویند؛ درباره تجزیه این کشور. در میان افراد پایبند به اصول انسانی نگرانی فزایندهای نسبت به اتفاقات سوریه در جریان است. بنابراین دولت اوباما به طور فزایندهای احساس می کند مجبور است کاری کند. اما در همین حال کاخ سفید در چنگ نگرانیهای عمیق و ریشه داری گرفتار است؛ نگرانی از خطرات تسلیح شورشیان و عواقب احتمالی ناخواسته آن. اظهارات کری مبنی بر کمکهای غیرنظامی ۶۰ میلیون دلاری به مخالفان سوریه در حالی بود که آمریکا میخواست حداقل تا حدودی سهم خود
را در همه این وقایع بیشتر کند.
اما این موضوع نشان از بی میلی به درگیری مستقیم نظامی با مسلح کردن شورشیان دارد.
ایران و روسیه به تجهیز نظام سوریه ادامه می دهند، اما وقتی سال گذشته با هم صحبت کردیم، شما فکر می کردید مسکو ممکن است کنار بکشد. چرا روس ها اینقدر مصرانه حامی اسد هستند؟
من مطمئناً اشتباه میکردم. از دیدگاه من، به نظر میرسید منافع روسیه با تلاش برای حمایت از نظام سوریه، در زمانی که این کشور حتی در همان زمان به سمت جنگ داخلی کشیده میشد، بهتر حفظ می شود. من متخصص روسیه نیستم، اما الان به نظر واضح میرسد که همان طور که شما اشاره کردید ما آن طور که امیدوار بودیم شاهد قطع حمایت از نظام اسد نبودیم.
البته احساس من این است که سیاست ولادیمیر پوتین در سوریه جاری است. سیاست گذاریهای او با الزاماتی همراه است که با امنیت داخلی و اصل عدم دخالت در امور دولتهای دیگر سر و کار دارد. من رک و راست فکر میکنم که او براندازی رژیمهای سابق عرب را از جهان عرب با نگرانی زیاد دنبال میکند. به این دلیل من فکر میکنم ما شاهد تداوم حمایت مسکو از اسد خواهیم بود.
با این وجود مهم است اشاره کنیم که اظهارنظرهای متعددی از سوی مقامات ارشد روسیه از جمله خود پوتین، ارائه می شود که تمایل دارند فاصلهای حداقل ظاهری میان خود و دمشق ایجاد کنند. آنها به فراوانی از لزوم مذاکرات سازش و همکاریهای بیشتر بینالمللی برای یافتن راه حل بحران صحبت میکنند. بنا بر این، نوع حمایت روسیه از نوع حمایت حداکثری کشوری مثل ایران نیست. اما شکی نیست که روسها وارد راهی نشدند که ما امیدوار بودیم. من هنوز ادعا میکنم اگر این اتفاق زودتر می افتاد تفاوت های بیشتری پیدا میکرد.
در حال حاضر ایرانیها بزرگ ترین حامی دولت سوریه هستند؟
آنها متحد شماره یک اسد هستند. قبل از هرچیز ما شاهد افزایش عمق حمایت، و البته افزایش نفوذ آنها هستیم. آدم حس می کند که نظام اسد، تهران و حزب الله حالا با هم زنجیرهای از تعهد متقابل به وجود آوردهاند تا این مسئله را به پایان نزدیک کنند.
البته اکثریت ایرانیها شیعه هستند، مثل حزب الله در لبنان، و علویهای سوریه هم شیعه اند. و عربستان سعودی که ملتی سنی مذهب است روی هم رفته از شورشیان حمایت میکند که سنی هستند. آیا شما این را یک جنگ قومی می دانید؟ من قطعاً این وضعیت را یک درگیری قومی در حال رشد میدانم. درگیری که طنین آن در تمام منطقه شنیده خواهد شد. عمق دشمنیهای قومی داخل سوریه شدیداً نگران کننده است. ما شاهد جامعهای با قرن ها قدمت هستیم که این فشارها آن را از هم می پاشد. پس از پایان درگیریها بازسازی اثرات تخریبی به بارآمده دشوار خواهد بود.
البته اقلیت های دیگری هم در سوریه وجود دارند، مثل مسیحیان، علویان، و …. همه آنها نگران هستند، این طور نیست؟
به نظر میرسد همین طور است. هراس گروه های اقلیت، خصوصاً مسیحیان و علویان، با قومی تر شدن درگیریها و ظهور گروههای افراطی بیشتر مثل گروه جهادی سنی به نام جبهه النصره، که بسیاری عقیده دارند با القاعده ارتباط دارد، افزایش یافته است.
روستاهای مسیحی شمال سوریه و جاهای دیگر در حال تجهیز تسلیحاتی هستند، شاید هم دولت آنها را تسلیح میکند. احتمالاً این اقلیتها به بازگردانی رژیم علاقمندترند، چرا که با بروز جنگ داخلی بیش از پیش نگران جایگاهشان در سوریه پس از سقوط اسد هستند.
وقتی عربها و اسرائیلیها درگیر جنگ بودند، قدرتهای بزرگ یعنی آمریکا و سوریه همکاری کردند و سعی کردند به آتش بس برسند. آیا این درگیری در حال حاضر نتیجه نفوذ اندک مسکو و واشنگتن است؟
همین طور که درگیری ادامه پیدا میکند، پیچیدگیهای موضوع هم بیشتر میشود؛ به نحوی که دیگر قدرتهای بزرگ نمیتوانند وضع را بهتر کنند. اکنون نیروی محرکی داخل سوریه آزاد شده است که شدت و تکانه خود را دارد. همچنان که شاهد افزایش خشونتهای قومی هستیم، و میبینیم جوامع مختلف سوری چطور بیش از پیش به انزوا کشیده می شوند، اما تا حدودی تمایل به جدا کردن فیزیکی جوامع قومی مختلف در سوریه وجود دارد، که اثبات مستند آن مشکل است. اقلیتهای مختلف وقتی به سر جای خود باز میگردند که احساس امنیت کنند.
مردم از خود می پرسند؛ آیا ما شاهد تکرار دوره بعد از عثمانی در سوریه هستیم؟ و شاید در مشرق؟ این امر اشاراتی تاریخی را به ذهن می آورد.
به عبارت دیگر، ممکن است سوریه به دولتشهرهای متعدد تجزیه شود؟
من لزوماً تجزیه کشور به دولتشهرهای رسمی را پیش بینی نمیکنم، اما شما پتانسیل موجود را برای ایجاد مناطق مجزایی که سرشتی تاریخی دارند و عمدتاً بر اساس مکتبی فکری تعریف می شوند، میبینید. مثلاً سرزمین آبا و اجدادی علویان را در کوهستانهای غرب سوریه و در طول ساحل در نظر بگیرید. به عنوان مثال طرطوس، شهری در جنوب، خشونت های بسیاری را تحمل کرده است. طرطوس پر است از علویانی که تقاضای پناهندگی کرده اند. سپس سرزمین های مرکزی سوریه را در نظر بگیرید که عمدتاً سنی است. کردها هم در شمال شرقی سوریه هستند. کردها از مدتها پیش درباره تأسیس کشور کردستان صحبت می کنند. اقلیتهای
حتی کوچکتر را هم در نظر بگیرید. بنابراین اگر یک نقشه قدیمی عثمانی را بردارید و نگاه کنید چگونه این گروه های مختلف قومی و مذهبی تجزیه شدند. این کار می تواند قرینهای به شما بدهد از این که سوریه به کجا می رود. البته من امیدوارم که چنین اتفاقی نیفتد.
تمایل اسد به مقاومت و باقی ماندن در قدرت شما را متعجب کرده است؟
بله. من همچنان باور دارم که در نهایت او از این مخمصه نجات نخواهد یافت، اما من از انعطاف پذیری او در شگفتم. او رهبر یک دولت است که به این مسائل پیش آمده به چشم یک درگیری ضروری برای تداوم بقای خود نگاه می کند. من عقیده دارم دیدگاه او به مسائل از همان آغاز همین بوده است، بنابراین هر کاری از او بر می آید تا بر سر قدرت بماند. البته من فکر نمی کنم موفق شود، اما متأسفانه گونه ای از نظام ممکن است قدرت خود را فرضاً در دمشق یا شاید در کرانه ساحل، برای مدتی حفظ کند.