ثبات شکننده در شبه جزیره
منتقدان میگویند که امریکا در برخوردبا اعتراضات مردم بحرین، استانداردهای دوگانه داشته است و از خود سیاستهای دو گانه نشان میدهد. آیا میپذیرید که منافع امنیتی امریکا لااقل در برخی موارد، به خصوص در بحرین بر دموکراتیکسازی غلبه کرده؟
به گزارش افکارنیوز، عربستان حدود دو سال است که با اعتراضات داخلی، به خصوص در مناطق نفتی و البته شیعهنشین قطیف دست و پنجه نرم میکند.
این اعتراضات البته به شهرهای دیگر عربستان هم کشیده شده و گزارشهای غیر رسمی نشان میدهد که این اعتراضات خانواده سلطنتی را هم دچار اختلاف کرده است. با این حال، گستردگی(والبته نه محتوا) اعتراضات در شبه جزیره، با کشورهایی مانند مصر، یمن و تونس کمتر قابل مقایسه است.
در گفت و گو با گریگوری گاوس، استاد روابطبینالملل دانشگاه ورموثو کارشناس همکار شورای روابط خارجی امریکا(CFR) در امریکا تحولات عربستان را به بحثگذاشتهایم. گاوس تاکنون چندین مقاله و کتاب در حوزه خلیج فارس(با تمرکز روی مسائل عربستان) برای مجلات معتبری مانند فارین افرز نوشته است.
جناب گاوس! همان طور که میدانید، اغلب کشورهای جهان عرب طی دو سال گذشته با خیزش مردمی علیه حکومتها مواجه بودهاند. طی همین مدت در عربستان نیز به صورت محدود شاهد این مخالفتها بوده ایم، ولی اعتراضات گستردهای مثل آن چیزی که در مصر، یمن و تونس رخ داد، در عربستان اتفاق نیفتاده است. چطور میتوان این تفاوت را توجیه کرد؟ آیا شرایط به همین منوال ادامه پیدا خواهد کرد؟
به نظر من، مسئله مهمی که عربستان را از دیگر کشورها متفاوت کرده، ثروتی است که از منابع نفتی نصیب عربستان شده است. حکومت سعودی در همان ماههایی که مردم در کشورهای عربی به خیابانها آمده بودند، قادر بوده آتش این مخالفتها را با پرداخت پول زیاد به شهروندان خود فرو نشاند، در حالی که سایر کشورهای عربی این شرایط را ندارند. تنها کشوری که از صادرکنندگان بزرگ انرژی در جهان عرب بود و به صورت گسترده درگیر اعتراضات شد، لیبی است که دلیلش این بود که قذافی پول هایش را عاقلانه خرج نکرد، ضمن اینکه در طول همین مدت، نه تنها عربستان سعودی بلکه کشورهایی نظیر الجزایر، عراق، کویت،
قطر و امارات متحده هم از بروز اعتراضات گسترده جلوگیری کردند.
یعنی منظورتان این است که تا وقتی دولت عربستان و دیگر کشورهایی که نام بردید، به شهروندان خود پول زیاد پرداخت کنند، میتوانند جلوی اعتراضات را بگیرندو به عبارت دیگر از بحران مشروعیت بگریزند؟
همانطور که شما هم میدانید، در تونس زمان بن علی هم شاهد اصلاحات دولت بودیم. وضعیت اقتصادی تونس هم خیلی بد نبود، ولی مردم به مخالفت با دولت خود برخاستند.
درست است، حتی میتوان به رشد خوب عدد و رقمهای اقتصادی در مصر در سالهای قبل از خیزش مردمی هم اشاره کرد. ولی باید به این نکته نیز توجه کرد که کشورهایی که درگیر اعتراضات شدند، از جمله تونس و مصر هیچ کدام نتوانستند پول زیادی صرف مردمشان بکنند. ولی عربستان این کار را کرد.
به نظر شما، اعتراضات مردم کشورهای عربی در دو سال گذشته، چه تأثیری در روابط بین عربستان سعودی و امریکا گذاشته است؟ برای مثال، آیا به نظر شما به قدرت رسیدن اخوان المسلمین در مصر و بازیگری ترکیه به عنوان یک کشور کلیدی در سیاست خاورمیانهای امریکا، اهمیت حیاتی عربستان برای امریکا را تحت تاثیر قرار داده است؟
به نظر من، اوباما در دوران دوم ریاست جمهوری خود، با توجه به تجربه بدی که از جنگ عراق باقی مانده، به دنبال دوری از درگیری و تنش مستقیم در خاورمیانه است و به طور خاص، میخواهد از کشمکش داخلی در کشورهای عربی مانند سوریه اجتناب کند. اثرات جنگ عراق در داخل امریکا قویا اثرگذار باقی مانده است و قابل توجه است که روابط امریکا و عربستان سعودی در طول همین مدت، با وجود موضع متفاوت در مورد بهار عربی، به همان نزدیکی قبل باقی است. منافع مشترک دو کشور در مسائل استراتژیکی مثل نفت، ایران و مبارزه با تروریسم، مناسبات دو کشور را نگه داشته است. وقتی به سیاست واشنگتن در بحرین توجه
میکنیم، به روشنی میبینیم در حالی که عربستان سعودی در سرکوب اعتراضات مردمی برای تغییرات سیاسی، از حکومت بحرین حمایت کرده، واشنگتن در بیشتر موارد سکوت کرده است
به نظر میرسد که سیاستهای امریکا در قبال سوریه به خاطر حمایت سعودیها از سلفی ها(جبهه النصره) بغرنج شده است. در حالی که دولت امریکا جبهه النصره را در فهرست گروههای تروریستی قرار داده، گزارشهای غیر رسمی نشان میدهد که دولت عربستان از آن به طور گسترده حمایت میکند.
در این شرایط، امریکا چگونه قادر خواهد بود بین رابطه خود با عربستان و منافع خود در سوریه توازن ایجاد کند و با سلفیها در یک جبهه قرار نگیرد؟
با وجود اینکه فکر میکنم افرادی در عربستان وجود دارند که از گروه جبهه النصره حمایت میکنند، اما احساس میکنم رژیم سعودی بیشتر حمایت خود را به سمت جبهه آزاد سوریه کانالیزه میکند. رژیم سعودی به خوبی عواقب حمایت از حرکتهای جهادی سلفی در دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ را به یاد دارد. مجدداً عرض میکنم که به نظر میرسد حمایت هایی از جبهه النصره از طرف عربستان سعودی وجود دارد، ولی بعید است که این کمکها مستقیما از طرف دولت عربستان باشد.
منتقدان میگویند که امریکا در برخوردبا اعتراضات مردم بحرین، استانداردهای دوگانه داشته است و از خود سیاستهای دو گانه نشان میدهد. آیا میپذیرید که منافع امنیتی امریکا لااقل در برخی موارد، به خصوص در بحرین بر دموکراتیکسازی غلبه کرده؟
بدون شک منافع امنیتی امریکا بر دموکراتیکسازی غلبه دارد. بحرین بهترین مثال برای این مسئله است. حتی در مصر، حمایتهای امریکا از دموکراتیکسازی وقتی جدی شد که رژیم مبارک به صورت جدی با اعتراضات مردم رو به رو شد. حمایت طغیان(Revolts) در لیبی(مستقیم) و سوریه(غیر مستقیم) منافع فوری امنیتی امریکا را به خطر نمیاندازد، چون که امریکا با رژیمهای قذافی یا اسد روابط خوبی نداشت.
عدهای معتقدند که گفت و گوی مستقیم ایران و امریکا در راستای سیاست تعامل اوباما - ایران، میتواند باعثنگرانی در خانواده سلطنتی عربستان شود، آیا شما با این نظر موافقید؟ آیا یک توافق ساده بین ۱ + ۵ و ایران میتواند برای عربستان سعودی نگران کننده باشد؟
من معتقدم كه سعوديها از چشم انداز يك معامله بزرگ ميان ايران وامريكا نگران هستند. اين معامله بزرگ (مي تواند) از مسئله هستهاي شروع شود و به مسائل ژئوپليتيك خليج فارس گسترش پيدا كند. ولي من معتقد نيستم كه چنين معامله بزرگي بين طرفين پا بگيرد. براي ايران و امريكا رسيدن به يك توافق دوجانبه در مورد برنامه هستهاي دشوار خواهد بود بنابراين به نظرم كشورهاي عرب حوزه خليج فارس ، از يك معامله بزرگ بين ايران و امريكا نگران خواهند شد ولي بعيد است چنين معاملهاي انجام بشود.