خطوط قرمز مبهم غرب پیشرفت برنامه هستهای ایران را رقم زده است
تحریمهای همهجانبه و اقدامات بهاصطلاح بازدارنده آمریکا و اسرائیل برای متوقف کردن برنامه هستهای ایران تاکنون اثربخش نبوده و بهاعتقاد کارشناسان اندیشکده انگلیسی رویال سرویس، ابهام خط قرمزها دلیل اصلی این مهم بوده است.
بهگزارش افکارنیوز، کارشناسان مسائل ایران این اندیشکده بر این باورند که مبهم بودن خطوط قرمزی که تاکنون برای ایران ترسیم شده است، بههیچوجه خاصیت بازدارندگی نداشته و ممکن است سوءتفاهماتی در هر دو طرف پدید آورد.
هاف چالمرز و شاشانک جوشی، در مقاله خود تحت عنوان «ایران: خط قرمزها و مناطق خاکستری» مدعی شدند که یکی از مهمترین وجوه مسئله هستهای ایران این است که همه اطراف این ماجرا از جمله ایران، باید بدانند که خط قرمزهای «تحمیلی» که منجر به راهاندازی جنگ میشوند کجا قرار میگیرند و در پایان نتیجه میگیرند که دشمنان ایران، خط قرمزهایی را وضع کردهاند که به به لحاظ مفهومی ضعیف بوده و ابهامی که در آنها وجود دارد موجب سردرگمی میشود.
اگرچه در این مقاله تأکید میشود که ابهام عنصر ذاتی اصل بازدارندگی است و حتی ممکن است با توجه به پیچیدگیهای مسائل فنی و سیاسی پیرامون ظرفیت تولید سلاحهای هستهای، این موضوع امری عمدی و اجتنابناپذیر باشد. هاف چالمرز و شاشاک جوشی هشدار میدهند که درک ضعیف مخاطبان بینالمللی و نیز داخلی و همچنین ایران، از این خط قرمزها، ممکن است موجب شود جمهوری اسلامی ایران سهواً اقدامی نظامی به راه بیندازد.
ازدیاد گونههای متفاوتی از خط قرمزها، همراه با تهدیدات بیثمر، مخاطبان و اهداف مختلف، باعثشده است که خط قرمزها در خدمت هدف اصلی خود، یعنی بازدارندگی، نباشند. چالمرز و جوشی معتقدند به دلیل زیاد بودن تعداد این خط قرمزها این خطر وجود دارد که حتی مؤثرترین آنها برای تهران غیرشفاف یا حتی نامفهوم باشند.
به هر حال مقاله ایشان نشان میدهد که آمریکا و اسرائیل تلاش کردهاند تا بین بیشترین و کمترین میزان ابهام، تعادلی به وجود بیاورند.
خطوط قرمزی که در مورد طیفی از فعالیتهای ممنوعه و پیامدهای ارتکاب این فعالیتها، کاملاً مشخص و صریح هستند، ممکن است باعثشود دشمنان ایران واکنشی بیتناسب و بیتأثیر از خود نشان دهند، عنصر غافلگیری نظامی را از دست داده، واکنش منفی طرف سوم را برانگیزند و همچنین به ایران اجازه میدهد به همه فعالیتهایی که صراحتاً اشارهای به آنها نکرده است، ادامه دهد. از سوی دیگر وجود خط قرمزهایی مبهم باعثمیشود ایران بنا به دانستههای خود تصمیم گیری کند و نیز خطر عبور سهوی ایران از خط قرمزها را افزایش میدهد. البته سیاستگذاران باید به این موضوع توجه داشته باشند که از
میان برداشتن همه ابهامات نه شدنی و نه مطلوب است. اما بسیار مهم است که این سیاست گذاران دامنه و شدت این ابهامات را به همان اندازه که در تهران درک میشود، بفهمند.
چالمرز و جوشی سه خط قرمز را مطرح میکنند. خط قرمزی که آمریکا وضع کرده است: تولید سلاح هستهای یا اتخاذ تصمیمی مبنی بر این هدف. خط قرمز دوم، خط قرمزی است که اسرائیل در مورد سطح ذخیره اورانیوم غنی شده وضع کرده است البته اورانیومی که میتواند به بمب تبدیل شوند که در کل ۲۴۰ کیلوگرم، یا میزان لازم برای تولید یک بمب است. خط قرمز سوم، بنا به ادعای این دو کارشناس، خط قرمزی است که در آینده ممکن است وضع شود: خط قرمز «توان حیاتی». این خط قرمز بر این اصل استوار است که سرعت ایران برای تولید اورانیوم غنی شده تا چه حد میباشد. پس از عبور از این خط، این ترس به وجود میآید که ایران
میتواند با سرعت و مخفیانه، توان تولید تسلیحات هستهای را کسب کرده و با وجود نظارتهای سختگیرانه بینالمللی، به کار خود ادامه دهد.
در هر کدام از این موارد ایران ممکن است دست به اقدامی بزند که از نگاه او به منزله عبور از خط قرمزهای تعریف شده نیست، در حالی که از نظر آمریکا و اسرائیل به مثابه تخلف یا عبور قریبالوقوع از آن خط قرمزها، تفسیر شوند. نکته مهم این است که ایران ممکن است بر این باور باشد که این خط قرمزها که تعریف شدهاند، فراگیر هستند، اما دشمنان ایران ممکن است فرض را بر این بگذارند که دیگر خط قرمزها، یعنی خط قرمزهای تعریف نشده، از جمله اخراج بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی از ایران، هر چند ناآشکار هستند، اما به هر حال قابل اجرا و عملیاتی هستند.
ایران به احتمال زیاد تا وقتی که ذخایر اورانیوم غنی شده را محدود کرده و از هر تصمیمی برای ساخت سلاح اتمی صرف نظر کند، میتواند تا ابد زیر خط قرمزهای اعلام شده امریکا و اسرائیل باقی بماند(حتی اگر ابهامات مذکور برطرف شوند، نمیتوان با قطعیت این ادعا را پذیرفت). اما بالا رفتن توانایی غنی سازی ایران ممکن است منجر به صدور بیانیهای شود که خط قرمز را بر اساس توانمندیهای ایران وضع کند. بیانیهای که با توجه به شرایط کنونی، بدون شک از آن تخطی شده است.
مسئله دشوار این است که در صورت نبود چنین خط قرمزی، آمریکا و اسرائیل ممکن است مجبور باشند وضع موجود را بپذیرند؛ یعنی آمادگی نظامی خود را در حالت حداکثری نگاه داشته و رژیم تحریمهای همه جانبه را برای چندین سال یا حتی چندین دهه آتی ادامه دهند.
اما وضع چنین خط قرمزهایی مشکل است، زیرا «توان حیاتی» مفهومی بسیار ذهنی است و تلاش برای تعریف یک «توانمندی ممنوعه» در قالب مفهومی عینی مانند تعداد سانترفیوژها میتواند به شکل گیری مفهومی قراردادی، نامناسب و انعطافناپذیر منجر شود. اگر آخرین دور از مذاکرات در پایان تابستان، یعنی پس پایان یافتن انتخابات ریاست جمهوری در ایران، مثمر ثمر نباشد، این موضوع به محور اصلی مباحثدر مورد ایران تبدیل خواهد شد.
با استناد به برخی گزارشها میتوان گفت که در طول پانزده سال گذشته، برنامه هستهای ایران بیش از هفت مورد از «خط قرمزهایی» که آمریکا و اسرائیل ترسیم کردهاند، عبور کرده است. با عبور ایران از این خط قرمزها، سنگینتری مجازاتها و اقدامات تبنیهی علیه این کشور اعمال شده است؛ سنگینترین تحریمهایی که تا کنون در قبال فعالیتهای هستهای بر هیچ کشوری تحمیل نشده است. اما تا کنون با گزینه جنگ متعارف مواجه نشده است. به هر حال سخنپراکنیهای اخیر در مورد خط قرمزهای منتهی به جنگ در فضای بینالملل، به موضوع اصلی مباحثی تبدیل شده است که در مورد ایران مطرح
میشوند.
این معضلات و مشکلات وجود دارند، چه با این خط قرمزها و تهدیدهای بازدارنده موافقت و چه مخالفت شود. با وجود اینکه عنصر ابهام نقشی استراتژیک ایفا میکند، لازم است همه اطراف درگیر در این ماجرا، به خصوص ایران، از محل دقیق این خطوط قرمز تحمیلی آگاه باشند. در حال حاضر و بنا به دلایلی که در این مقاله ذکر شد، ما از این درک متقابل فاصله بسیار زیادی داریم.