آغازِ پایانِ «اردوغانیسم»
برخلاف تلاش آنکارا برای توطئه خارجی خواندن ناآرامیهای کنونی در ترکیه، ریشههای اصلی این بحران، کاملا داخلی است که به دقت در مقاله حاضر آنالیز شده است.
به گزارشافکارنیوز، «لیلى نقولا الرحبانی» نویسنده عرب در مقالهای تحت عنوان «اردوغانیسم آغازِ پایان» که در پایگاه خبری «الشرق الجدید» منتشر شد به بررسی دلایل بحران کنونی در ترکیه و دلایل اصلی آن پرداخت و نوشت: آنچه که بسیار جالب توجه است این است که «رجب طیب اردوغان» نخستوزیر ترکیه در حال چشیدن همان سمی است که خود در چشاندن آن به برخی سران عرب نقش داشته است. از این مسخرهتر، اظهارات اردوغان علیه جوانان معترض در کشورش است. او این جوانان را گروهی تندرو خوانده و میگوید که کشورش با یک توطئه خارجی مواجه است. این دقیقا موضعی است که «حسنی
مبارک» رئیسجمهور سابق مصر، «بن علی» رئیسجمهور فراری تونس اعلام کردند. در آن موقع اردوغان به این سران درس میداد و از آنها میخواست که به مطالبات مردم خود گوش فرا دهند و از قدرت کنارهگیری کنند.
نویسنده در ادامه تاکید میکند: صرفنظر از اظهارات اردوغان که در آن از واژههای «توطئه» «خیانت» و «تهدید» استفاده شد، اعتراضهای استانبول قطعا زاده یک توطئه خارجی نیست هر چند که برخی دولتهای منطقهای و بینالمللی از این امر خشنودند که به برخی از آنها اشاره میشود.
کشورهای عربی: سوریه و عراق به شدت از دخالتهای ترکیه در امور داخلیشان شکایت دارند و معتقدند که این کشور به دنبال ایجاد درگیری مذهبی در این کشورهاست اما در مقابل تلاشی نیز برای مقابله به مثل انجام نمیدهند. در این میان عربستان سعودی کاملا از تلاشهای ترکیه - قطر برای کنار گذاشتن نفوذ تاریخی سعودیها در منطقه عربی و جایگزینی آن با نفوذ اخوان المسلمین که رژیمهای حوزه خلیج فارس را تهدید میکند، ناراضی است.
ناتو و آمریکاییها: آنها نیز میخواهند که اردوغان به اندازه طبیعی خود باز گردد. به ویژه که او توهم سلطنت عثمانی را که بر کشورهای عربی دوردست نیز سلطه داشت و همه در خدمت این سلطنت بودند، در سر میپروراند و همین مسئله میتوانست در مسیر و روند حل و فصل مطلوب آمریکاییها برای بحران سوریه مانع باشد. زیرا آنکارا تلاش میکرد تا بارها شروطش را بر همپیمانان خود تحمیل کند و آنها را به دخالت نظامی در سوریه وادار کند. در حالی که این مسئله با منافع ملی آمریکا در تناسب نبود.
بااین وجود، اعتراضهای کنونی در ترکیه دارای دلایل و انگیزههای کاملا داخلی است. در واقع سیاستهای اردوغان، بافتهای مختلف جامعه ترکیه از جمله احزاب سیاسی لائیک، اسلامی و.. را ناراضی کرده است. از جمله این دلایل عبارت است از:
- دیکتاتوری حزب «عدالت و توسعه» و عدم توانایی معارضان ترکیه در مهار موج رو به تندروی و طغیان اردوغانیسم موجب شد تا جوانان انقلابی به سرعت وارد میدان شوند بدون اینکه حتی منتظر فراخوانهای حزبی از اینجا و آنجا شوند… ضمن اینکه اتهامات زیادی درباره فساد علیه اعضای حزب عدالت و توسعه نیز وجود داشت و گزارشهایی موجود بود که نشان میداد شهردار استانبول و داماد اردوغان در پروژه ساختوساز در میدان تقسیم ذینفع هستند و همین مسئله موجب منفجر شدن اوضاع شد.
- عامل دیگر عبارت است از: خشم مردم از سیاست خارجه آنکارا به ویژه حمایت علنی آن از گروههای مسلح سوریه در سایه گزارشهای موجود درباره ناامنی قابل توجه ایجاد شده در مرزهای ترکیه - سوریه و پناه دادن ترکیه به جنگجویان تندرو و جنایتکاران القاعده و اقدام دولت در سانسور نقش «جبهة النصرة» سوریه در انفجارهای ریحانلی. اردوغان در چنین شرایطی نظر سنجیهای داخلی صورت گرفته درباره سیاستهای آنکارا در سوریه را نادیده میگیرد و به مخالفت ۷۱ درصدی ترکها با سیاستهایش در سوریه بی توجهی میکند در حالی که از این میزان ۳۲ درصد وابسته به حزب عدالت و توسعه هستند.
- اردوغان مانند مرسی و حزبش در مصر تلاش کرد تا بافت و ساختار اجتماعی و فرهنگی جامعه ترک را به سرعت از نظر زیرساختی تغییر دهد. این در حالی است که این امور به چندین دهه زمان نیاز داشت. اردوغان زمانی که متقاعد شد ترکیه عضو اتحادیه اروپا نمیشود و دیگر به دلیل قرضها و مشکلات اقتصادی این اتحادیه و اسلامهراسی شدید در اروپا تمایلی نیز به این عضویت در ترکیه ندارد، تلاش کرد تا خود را به عنوان رهبر جهان اسلام تحمیل کند. به همین دلیل به طور شتابزده و بدون هیچ بینشی تلاش کرد تا ویژگیهای جامعه فرهنگی ترکیه را تغییر دهد و هشدارهای مربوط به پیامدهای سیاستهایی که به شکاف در
جامعه ترکی منجر میشود را نادیده گرفت.
- اردوغان مانند حکام عرب پیش از خود طرح دوستی با آمریکا را ریخت و سیاستهای آن را در منطقه اجرا کرد تا واشنگتن نیز در مقابل، محدود کردن آزادیها، ارعاب روزنامهنگاران، پاکسازی گسترده ارتش، دستگیری افسران و تضعیف نقش ارتش ترکیه را نادیده بگیرد. ارتشی که محرک اصلی بسیاری از سیاستهای ترکیه طی دهههای گذشته بوده است.
- رکود اقتصادی ترکیه: در حالی طی سالهای گذشته رشد مناسبی در اقتصاد ترکیه صورت گرفته بود و در سال ۲۰۱۱ این رشد به ۸.۸ درصد رسیده بود ناگهان در سال ۲۰۱۲ بسیار پایین آمد و به ۲.۲ درصد کاهش یافت. این مسئله بر گروههای فقیر و متوسط به ویژه جوانان دانشجو تاثیر و فشار زیادی وارد آورد.
نویسنده در پایان اینگونه نتیجهگیری میکند: به این ترتیب میتوان نتیجه گرفت که اعتراضهای ترکیه دارای دلایل داخلی متعدد است و این مسئله با خشنودی طرفهای مختلف در جهان مواجه است و به نظر میرسد که آمریکا نیز برای دخالت و حمایت از همپیمانانش آمادگی ندارد و حتی گمشده خود را در تحولات کنونی ترکیه میبیند. اگر اردوغان بتواند ایستادگی کند، در نهایت از این معرکه ضعیف خارج خواهد شد و اگر نتواند از آن خارج شود، کشورهای دیگر کرسی ترکیه در عرصه خاورمیانه جدید را به خود اختصاص خواهند داد.
در هر دو حالت نیز محور اخوانی که ترکیه در راس آن قرار گرفته که بر ویرانههای دیکتاتوریهای عربی بنا نهاده شده، ناتوان و ناکام خواهد شد و این مسئله موجب میشود یکی پس از دیگری به نفع اسرائیل امتیازدهی کند.