تبلیغات
کد خبر: ۲۷۷۹۷۵

آیا منطقه تاوان اختلاف آمریکا و عربستان را خواهد داد

سیاست تقابل در مناسبات آمریکا و عربستان سعودی که از مولفه‌های متعدد مداخله‌جویی در کشورهای دیگر نشأت می‌گیرد؛ منطقه را به کام خشونت‌های غیر قابل مهار برده است.

آیا منطقه تاوان اختلاف آمریکا و عربستان را خواهد داد

به گزارش افکارنیوز، پایگاه اینترنتی شبکه المنار در مقاله ای به قلم علی عبادی به بررسی روابط کنونی آمریکا و عربستان و آینده این روابط پرداخته که متن آن را در ذیل می آوریم:

نارضایتی عربستان از سیاستهای جدید کاخ سفید

بیش از دو سال است که عربستان نارضایتی خود از سیاستهای آمریکا در خاورمیانه را به گوش سیاستمداران این کشور می رساند؛ این سیاستها عبارتند از: تنها گذاشتن رژیمهای متحدی که در سال ۲۰۱۱ تحت تأثیر تحرکات مردمی، ساقط شدند که مهمترین آنها رژیم حسنی مبارک در مصر بود، به رسمیت شناختن حکومتهای تازه تأسیس به رهبری اخوان المسلمین، بازنگری در نقشه حمله به سوریه تحت تأثیر موازنه کنونی بین المللی و منطقه ای و سرانجام رویکرد جدید نسبت به پرونده هسته ای ایران. کار به جایی رسیده که عربستان دیگر نمی تواند اختلافات به وجود آمده در مواضع و سیاستها را کتمان کند و به همین خاطر پیامهای اعتراض خود را به صورت علنی به گوش آمریکایی ها می رساند و از تنها گذاشتن و پشت کردن آنها به متحد دیرینشان در منطقه آن هم در میانه راهی پر خطر، ابراز نارضایتی می کند.

نمودهای روابط مستحکم عربستان و آمریکا در سالهای اخیر

چندین دهه است که عربستان روابط بسیار مستحکمی با ایالات متحده دارد و این روابط به ویژه در زمینه های زیر نمود یافته است:

- پشتیبانی از اقتصاد آمریکا در برابر تغییرات مربوط به تولید و قیمت گذاری در بازار نفت: این امر در جریان جنگ عراق و ایران و نیز در مراحل بعدی به وضوح دیده شد تا جاییکه عربستان، برای جبران کمبود نفت در بازار به خاطر تحریمهای آمریکا علیه ایران یا کاهش تولید عراق در دهه های هشتاد و نود و یا به منظور کاهش قیمت نفت در جهت فشار بر ایران که برای تأمین ذخایر راهبردی ارز، متکی به نفت بود، بیش از سهم مقرر خود در اوپک نفت به بازار تزریق کرد که در نتیجه همین سیاست شناور کردن بازار، قیمت هر بشکه نفت در طی جنگ ایران و عراق به حدود ده دلار کاهش یافت.

- همکاری امنیتی با هدف رویارویی با دشمنان مشترک: مسیولین آمریکایی از همکاری اطلاعاتی عربستان در جنگ علیه القاعده ستایش کرده اند و در همین راستا سازمان سیا برای حمله به یمن، یک پایگاه سرّی در عربستان ایجاد نموده است. گفته می شود که این پایگاه در سال ۲۰۱۱ تأسیس شده و این خود نشان می دهد که اختلافات سیاسی آمریکا و عربستان، تا کنون منجر به توقف این همکاری امنیتی نشده است.

- همکاری در چندین پرونده منطقه ای به ویژه در زمینه تعامل با ایران، سوریه و جنبشهای مقاومت و در رأس آنها حزب الله و حماس؛ همچنین دو طرف در برخی طرحهای منطقه‌ای با هم همکاری داشته اند از جمله در قضیه بحران داخلی یمن و سازشی که طی آن علی عبدالله صالح به نفع معاونش عبد ربه منصور از قدرت کناره گیری کرد و عربستان با توجه به تأثیر گذاری خود در عرصه سیاسی یمن، تلاشهای بسیاری در این زمینه انجام داد. پیش از این نیز ملک عبدالله که در آن زمان ولیعهد عربستان بود در سال ۲۰۰۲ طرح صلح عربی را ارائه کرده بود که می توانست راه را برای پایان دادن به کشمکش اعراب و اسرائیل باز کند.

تغییرات در روابط راهبردی

اما همین عربستان که از نظر آمریکایی ها یکی از تکیه‌گاههای امنیت در خاورمیانه محسوب می شد امروزه به خاطر تحولات بزرگ جهانی و منطقه ای دیگر جایگاه گذشته را برای آمریکا ندارد. پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ شکافی در روابط دوجانبه آمریکا و عربستان پدید آمد به گونه ای که آمریکا به خاطر دست داشتن تعداد زیادی از شهروندان عربستانی در این حملات، مسؤولیت اخلاقی این حوادثرا متوجه عربستان دانست و از این کشور خواست اصلاحات سیاسی و آموزشی را برای خشکاندن انگیزه های تروریسم به اجرا گذارد. هنگامی که آمریکا در سال ۲۰۰۳ عراق را اشغال کرد شکاف میان دو کشور افزایش یافت زیرا عربستان انتظار داشت که از میان رفتن تهدیدی به نام صدام حسین، منجر به ارسال پیامی محکم به ایران و سوریه به عنوان دو همسایه عراق گردد اما بعد از افزایش حجم روابط اقتصادی و سیاسی ایران و عراق، عربستان به وحشت افتاد و سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان در اظهاراتی مدعی شد که آمریکا عراق را به عنوان هدیه به ایران داده است.

تحولات لبنان در پی ترور رفیق حریری نخست وزیر این کشور، خروج ارتش سوریه از لبنان و بالاخره جنگ ۲۰۰۶ اسرائیل علیه لبنان، فرصتی پدید آورد تا با هدف ایجاد زمینه برای خاورمیانه جدید، اختلال به وجود آمده در همسویی عربستان و آمریکا ترمیم گردد اما بعد از اینکه آمریکا آماده خروج از عراق و افغانستان شد و در واقع عربستان را که هنوز با ایران مشکل دارد با کوله باری سنگین از مشکلات منطقه ای تنها گذاشت فرصت مذکور نیز دیری نپایید.

در دوره اول ریاست جمهوری بوش پسر، روابط آمریکا و عربستان به سردی گرایید و پس از روی کار آمدن اوباما هم جز تداوم صادرات نفت عربستان و کشورهای حوزه خلیج فارس به آمریکا و غرب و نیز انعقاد قراردادهای بزرگ تسلیحاتی، تلاشهای زیادی برای بهبود این روابط به عمل نیامده است. به نظر می آید که عواملی چند، ایالات متحده را وادار به بازنگری در اولویتها و درجه بندی متحدانش می کند که در ذیل به نشانه های این بازنگری اشاره می کنیم:

نشانه های بازنگری در سیاستهای جهانی و منطقه ای آمریکا

- کاهش توجه به خاورمیانه و چرخش به سمت سایر مناطق با توجه به عرصه های جدید رقابت میان قدرتهای جهانی، در این رابطه ملاحظه می شود که آمریکا در تصمیمی راهبردی و به منظور رویارویی با چین، بخش مهمی از نیروهای نظامی خود را تا سال ۲۰۲۵ در شرق آسیا متمرکز خواهد کرد؛ همچنین در این مرحله انتقالی، رویکرد همکاری نزدیک با روسیه در زمینه مسائل خاورمیانه وارد سیاستهای آمریکا شده که البته جزئیات این همکاری مشخص نیست.

- با توجه به اکتشاف منابع عظیم نفت صخره ای در آمریکا پیش بینی می شود که نیاز این کشور به نفت خاورمیانه کاهش یابد و رؤیای قدیمی رهبران آمریکا برای قطع وابستگی در زمینه انرژی یا دست کم کاهش این وابستگی، محقق گردد.

- ظهور دوباره خطر تروریسم به ویژه در پرتو شکل گیری محیطهای مناسب تروریسم در لیبی، مالی، سوریه و سینا علاوه بر عراق، یمن و سومالی.

- افزایش مشکلات داخلی در آمریکا به علت اوضاع اقتصادی بحران زده(عبور میزان بدهی عمومی آمریکا از مرز هفده هزار ملیارد دلار) و اوج گیری کشمکشهای حزبی پیرامون چندین گزینه داخلی و پیش از آن ظهور جریانات سیاسی تندرو مانند حزب تی پارتی که با بسیاری از سیاستهای اصلاح ساختار حکومتی آمریکا مخالف است. بحران اخیر بدهی ها نشانه بحران رهبری در آمریکاست که نگرانی بسیاری از کشورها از جمله چین و روسیه را برانگیخته و آنها را وادار به آینده نگری در مورد پیوند با دلار و اقتصاد آمریکا کرده است. واضح است که کشورهایی که از درون ضعیف می شوند به دشواری می توانند در خارج از مرزهای خود قوی ظاهر شوند و از همین رو مسأله افول قدرت جهانی آمریکا مطرح شده است.

به دلایل فوق و دیگر دلایل، پیوندهای مستحکم آمریکا و عربستان به سمت سست شدن در حرکت است اما با توجه به ادامه نیاز آمریکا به نفت عربستان و جایگاه دینی و سیاسی و همکاری عربستان در زمینه های امنیتی، این روابط تا چندی، ارزش حیاتی خود را حفظ خواهد کرد.

عربستان و سیاست رویارویی

با این حال ریاض احساس می کند که آمریکا تا حدی از این کشور فاصله گرفته و مشخص است که تصمیم گرفته برای دفاع از منافع خود، منتظر واشنگتن نماند، به همین خاطر در چندین زمینه که ذیلاً به آنها اشاره می کنیم دست بکار شده است:

- حمایت از فرایند سرنگونی حکومت اخوان المسلمین در مصر و چندین کشور عربی دیگر؛ عربستان این جنبش را یک خطر داخلی می داند زیرا برخی محافل عربستانی طرفدار اخوان المسلمین مصر شده اند.

- جلوگیری از هر گونه تغییر اوضاع در بحرین از جمله ممانعت از تصویب اصلاحات قانون اساسی؛ چرا که عربستان نگران سرایت انقلاب بحرین به این کشور است.

- رد هر گونه تلاش برای ایجاد صلح در سوریه که منجر به تداوم زمامداری حکومت فعلی هر چند به صورت موقت گردد. از نظر ریاض، سوریه صحنه ای است که می تواند نفوذ منطقه ای خود را به وسیله آن تقویت و وضعیت ایران و متحدانش را مختل کند. عربستان، گروههای وابسته به خود را وادار به افزایش درگیری ها در سوریه می کند تا واشنگتن مجبور شود در سیاست کنونی خود که مبتنی بر تفاهم با روسیه برای حل مسالمت آمیز بحران سوریه است، تجدید نظر کند.

- اعمال فشارهای آشکار و پنهان بر دولت آمریکا در جهت ممانعت از نزدیکی این کشور با ایران و حل و فصل برنامه هسته ای ایران. سردمداران عربستان خیلی زود یعنی یک سال پیش نارضایتی خود را آشکار کردند و ترکی فیصل مدیر سابق سازمان اطلاعاتی عربستان اعلام کرد که در صورت به رسمیت شناخته شدن حق هسته ای ایران، عربستان هم به سمت هسته ای شدن حرکت خواهد کرد.

- مانع تراشی بر سر راه توسعه امنیت در عراق. در حالی که ریاض روابط با همسایه شمالی اش را تقریباً به حال تعطیل درآورده است، محافل دولتی عراق صراحتاً عربستان و برخی کشورهای منطقه را عامل انفجارهای روزافزون کشورشان می دانند و معتقدند که این کشورها در پی کسب نتایج سیاسی و تغییر معادله موجود در عراق هستند.

رابطه‌ای که ماه عسل آن سپری شده

درست است که برخی آمریکایی ها اختلاف علنی آمریکا و عربستان را اختلافی درون خانوادگی می نامند اما صراحتاً آن را خطرناک نیز تلقی کرده و از تعارض منافعی حرف می زنند که جایی برای تعارف نمی گذارد. اینان تلاشهای ریاض برای در اختیار گرفتن زمام کشورهای مختلف عربی را اینگونه تحلیل می کنند که واشنگتن در پی نوعی تغییر در درون کشورهای عربی است که مانع از ایجاد بحرانهای تهدید کننده منافع این کشور و متحدانش گردد، اما به نظر می رسد که عربستانی ها دوست ندارند این پیام را بشنوند و گمان می کنند که واشنگتن به دیدگاه خاص آنها گردن خواهد نهاد.(برخی تحلیلگران آمریکایی از ناامیدی کاخ سفید از برخی مواضع عربستان سخن می گویند و این کشور را «متحدی نمک نشناس و گاه شوم» می دانند – نگاه کنید به مقاله دیوید اگناتیوس در واشنگتن پست – ۲۳ اکتوبر ۲۰۱۳ The U. S. - Saudi crackup reaches a dramatic tipping point: کاهش روابط آمریکا و عربستان به نقطه بی بازگشت دراماتیک می رسد).

دولت آمریکا چاره ای جز توجه علنی به شکایتهای دولت عربستان ندارد اما تاکنون مطلب قابل ذکری دال بر عقب نشینی در برابر فشار عربستان و اشاره سربسته این کشور مبنی بر کاهش تعامل با آمریکا، ارائه نکرده است. آمریکایی ها می دانند که عربستان بدون حمایت آمریکا و غرب قادر به ایجاد یک تغییر پایدار در نقشه خاورمیانه نیست، عربستان نیز می داند که به دلایل مختلف از جمله عدم وجود یک جایگزین مناسب در میان سایر ابرقدرتها، نمی تواند خیلی از واشنگتن دور شود. عقب نشینی ناوگان آمریکا که به تازگی نزدیک سواحل سوریه مستقر شده بود، این پیام روشن را برای متحدان آمریکا در بر داشت که این کشور می خواهد طرحهایش را برای ایجاد تفاهم با روسیه در مورد سوریه به پیش ببرد.

در این میان عربستان معتقد است که در شرایط کنونی و با توجه به امکانات موجود، در خارج از شورای امنیت، بهتر می تواند تأثیرگذار باشد تا در داخل شورای امنیت. مضافاً اینکه تجربه بحرین و مصر این کشور را تشویق کرده که به تلاشهایش در جهت تغییر حکومت سوریه ادامه دهد تا به نفوذ منطقه ای قابل توجهی دست یافته و دوباره توجه آمریکا را به خود جلب کند. این امر نشان می دهد که در هفته ها و ماههای آینده ممکن است منطقه شاهد رویارویی های بیشتری در عرصه های مختلف باشد که احتمالاً موجب تحت الشعاع قرار گرفتن تلاشهای کنونی در جهت حل و فصل بحران سوریه گردد.

به همین علت و نیز به علت منافع مستحکم دوجانبه از جمله نفت و همکاریهای امنیتی، هیچکس پیش بینی نمی کند که روابط آمریکا و عربستان قطع شود اما به علت تغییرات به وجود آمده که عربستان هم اکنون آن را نمی پذیرد این روابط ممکن است هرگز به حال سابق باز نگردد.

تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
ارسال نظرات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات