ایران، دلیل اصلی نگرانی عربستان از سیاستهای آمریکا
کارشناس مسائل امنیتی در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالملل بر این باور است که تهدید ایران و جبهه مقاومت شیعی در منطقه برای عربستان بسیار جدی است، لذا حق دارد نگران سیاست نزدیک شدن آمریکا به ایران باشد.
به گزارشافکارنیوز،مرکز مطالعات استراتژیک و بینالملل اظهار کرد: آنتونی کرتزمن کارشناس مسائل امنیتی در این اندیشکده مدعی است که عربستان و دیگر کشورهای عربی میکوشند تا با کمک به کشورهای درگیر و ناآرام منطقه، مانع گسترش جبهه مقاومت شیعی به رهبری در منطقه شوند چرا که آن را به مثابه تهدیدی موجودیتی ارزیابی میکنند.
آمریکا باید در مورد رویکردها و سیاستهای خود در قبال عربستان سعودی و دولتهای عرب «خط مقدم» تجدید نظر کند. «بهار عربی» به خودی خود و ناگهان باعثایجاد اصلاحات نشد. بلکه ناآرامی و بیثباتی گستردهای را در منطقه رقم زد که به طور عمیقی پیش از آن در نتیجه مشکلاتی که در ادامه میآید، بیثبات بود: فعالیتهای افراطیها و تروریسم، منازعه مذهبی فزاینده میان سنیها و دیگر فرقهها و خود سنیهای افراطی و میانهرو، حمله آمریکا به عراق و حذف دیکتاتوری که به مثابه وزنه تعادلی با ایران بود، رشد نفوذ ایران در سطوح مختلف و فشارهای جمعیت شناختی رو به رشد بر ساختارهای
ضعیف حکومتی و توسعه اقتصادی.
شاید در چند سال آینده روزی بیاید که تشنجهای موجود در کشورهایی همچون مصر، لیبی، سوریه، تونس و یمن شرایطی را فراهم آورد ه برای انجام اصلاحات مفید باشد: احزاب سیاسی بتوانند رهبران و در نتیجه حکومت کارآمدی برقرار سازند، سیاستها بر اساس سازش و نه توطئه و تمامیتخواهی وضع شوند، انتخاباتی که نتیجه ملی و نه تنشهای فرقهای و قبیلهای ایجاد کنند و حاکمیت قانون به جای تمامیتخواهی و سرکوبگری مستقر شود. با این حال امروز قیامها به معنای بیثباتی و خشونت، مشکلات اقتصادی بسیار و جدید، منازعه قدرت، سرکوبگری و آوارگی است. موضوع، موضوع دموکراسی و حقوق بشر
ایدهآلتر نیست، بلکه موضوع ابتداییترین حقوق بشر است: امنیت و توانایی راهبری یک زندگی امن و ایمن است.
این به معنای آن نیست که قرار است تلاشهایی که برای انجام اصلاحات در کشورهای عربی باثباتتر آغاز شده است، متوقف گردد، بلکه این به معنای درک انگیزههایی است که عربستان سعودی و دیگر کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و رژیمهای کلیدی در کشورهایی همچون مصر، اردن و مراکش را چه چیزی پیش میبرد. ایشان در شرف چیزی که شاید بتوان آن را بیداری سیاسی ایدهآلیزه شده خواند، قرار نگرفتهاند. ایشان دولتهای «خط مقدمی» هستند که رژیمها و مردم آنها در معرض تهدید نیروهایی قرار گرفتهاندن که تا کنون توسعه اقتصادی را در بیشتر کشورهایی که تحت تأثیر «بهار عربی» قرار گرفتهاند،
تخریب یا متوقف شده است؛ ۲۵ درصد از مردم سوریه را آواره یا پناهنده ساخته است، به ایران قدرت بخشیده و بحرانی تمدنی در جهان اسلام به وجود آورده است.
واکنش عربستان سعودی چنان که برخی از تحلیلگران آن را «رنجش خاطر» نامیدهاند، نیست. عربستان نیز همانند دیگر دولتهای شورای همکاری خلیج فارس بحرین، کویت، عمان، قطر و امارات متحده عربی با تهدیدات نامتقارن فزاینده ایران مواجهند نه فقط توانمندی میانبرزدن ایران به سمت تسلیحات هستهای. از جمله دیگر تهدیدات ایران میتوان به این موارد اشاره کرد: سوق دادن مردم شیعه به سمت ناآرامی، ایجاد ناامنی و تهدید به ناامنی نسبت به عبور و مرور کشتیها در خلیج فارس، تلاشهای ایران برای استیلا بر عراق، پیوند و ارتباط با حزبالله و ارتباطات ایرانیها با اسد در سوریه. ناامنی در
یمن به صورت مستقیم عربستان سعودی و عمان را تحت تأثیر میگذارد و عربستان نیز پیش از این جنگ کوچکی را علیه شورشیهای حوثی در یمن به راه انداخت شورشیهایی که حداقل روابط اندکی با ایران داشتهاند.
ایران در حال ساخت ارتشی بزرگ از نیروهای پاسدار است که مجهز به موشکها و راکتهایی هستند که میتوانند به سراسر کشورهای منطقه خلیج فارس برسند. ایران میکوشد به نسخه هدایت شونده موشکها دست پیدا کند که به مراتب خطرناکتر از تسلیحات هستهای هستند و اگیزه کافی هم دارد تا این نیروهای خود را با تسلیحات هستهای مسلح سازد تا در کشورهای عربی دخالت کرده و در آنجا نقوذ داشته باشد. تندروهای ایرانی ممکن است با «اسرائیل» گفتگو کنند، اما اسرائیل تسلیحات هستهای خود را داراست و بیشتر گفتگوی آنها در مورد تلاش برای استیلا یافتن بر منطقه خلیج فارس است.
عربستان سعودی و همه همسایگان آن با تهدید رو به گسترش مینهای دریایی ایران، موشکهای ضد کشتی کوتاه و بلند برد آن، نیروی دریایی و نیروهای پاسداری که میتوانند تأسیسات نفتی دور از ساحل و کشتیهای ایشان را هدف قرار دهند، مواجه هستند. ایران شاید هرگز به جز برای تهدید به مسدود کردن تنگه هرمز و انهدام اهداف بالقوه داخل و خارج از خلیج فارس، از این نیروها استفاده نکند، اما ایشان هر ساله رشد بیشتری به خود میبینند و به واقعیتی ملموستر از احتمال دسترسی ایران به تسلیحات هستهای تبدیل شدهاند.
بحرین، کویت، عربستان سعودی و امارات متحده عربی همگی حداقل با سطحی از تهدیدات ایران که ناشی از تلاش آن برای افزایش نفوذ در میان مردم شیعه است، مواجه شدهاند. اخوانالمسلمین ممکن است عناصر میانهروی بسیاری داشته باشد اما افراطیهایی دارد که با دیگر سنیهای افراطی مرتبط هستند و تهدیدی سیاسی را متوجه امارات متحده عربی و تهدیدات کمتری را در عربستان سعودی و کویت به وجود میآورند.
عربستان سعودی و همسایگان آن قادر نیستند با استفاده از فاصله خود را از تهدیدات ناشی از افراطگرایی و تروریسم حفظ کنند. عربستان سعودی بخش قابل توجهی از القاعده را از خاک خود بیرون کرده اما نتیجه آن شد که اکنون این گروه به نیرویی عمده در یمن تبدیل شده و همچنان قادر است به عملیات پرداخته و پادشاهی عربستان را تهدید کند. بحرین، کویت، عمان، عربستان و امارات دلایل خوبی دارد تا روی این تهدیدات متمرکز شود و اینکه چرا نگران جبههبندیها در قطر هستند؛ جایی که حتی برخی از اعضای خانواده سلطنتی از افراطیهای سنی که در سوریه و دیگر کشورها فعال هستند، حمایت میکنند.
نفوذ ایران در عراق به طور مستقیم عربستان سعودی را همانند کویت و اردن در معرض تهدید قرار میدهد اما تهدید تروریسم و القاعده در عراق و عناصر مشابه ایشان در سوریه که با گروههایی همچون جبههالنصره در سوریه مرتبط هستند، نیز برای ایشان نگران کننده است. هم زمان ایران نیروهای شیعه را به سوریه وارد میکند و روابط خود را با حزبالله تقویت میکند که میتواند در آینده شمار نیروهای شیعه را در میان مردم شیعه بیش از پیش افزایش دهد.
هر کدام از دولتهای عربی میانهرو به طور خاص عربستان سعودی که مشروعیت سیاسی آن به شدت به وجود حرمین مقدس اسلامی وابسته است با تهدید ناشی از افراطگرایی بدون خشونتی مواجه هستند که در حال پولاریزه کردن اسلام سنی است و فشار بسیار زیادی را وارد میکند تا چندین دهه پیشرفت و تکامل را در هم کوبد، همه مدارس حقوقی میانهرو را که اسلام مدرن را در سیطره خود دارند تضعیف کند و این کشور را سالهای سال به عقب باز گرداند؛ به زمانی که سعودیها تلاش خود برای توسعه و پیشرفت را آغاز کردند.
در اینجا عربستان سعودی و همه دولتهای «خط مقدم» عرب با تهدیدی موجودیتی مواجهند که عبارت است از لزوم ارتقای سطح زندگی مردم و برطرف شدن مشکل اشتغال که ۲۵ درصد از جمعیت جوان ایشان را تحت تأثیر قرار میدهد. با در نظر گرفتن این واقعیت، بیشتر دولتهای عرب همچنان درامد سرانهای در پایینترین سطح کشورهای جهان سوم دارند. جمعیت این کشورها شش برابر جمعیت ایشان در سال ۱۹۵۰ بود و انتظار میرود تا سال ۲۰۵۰ جمعیت ایشان ۴۰ تا ۵۰ درصد افزایش داشته باشد. ضعف امنیت در برابر تروریسم و ضعف حاکمیت قانون، تنها بخشی از مشکلات ایشان است.
امنیت اقتصادی و حاکمیت باثبات و مؤثر، تنها بخشی از حقوق اولیه بشری هستند، اما کلید پیشرفت در دیگر وجوه حقوق و حیثیت انسانی هستند. انقلابها و قیامهای سیاسی که به امنیت اقتصادی و کارآمدی حکومتی پایان داده است، مقدمه و پیش درامدی برای یک خرابی سازنده نیست. این قبیل ناآرامیها معمولاً پیش درآمد یک دهه قیام و ناآرامی مستمر است که حکومتهایی ضعیف یا ناکام را به وجود میآورد و در نهایت اقتصادی رو به ضعف و کاهش سرمایهگذاری و اشتغال را به همراه دارد.
از این منظر، به خوبی مشخص میشود که چرا عربستان، کویت و امارات، به ارتش مصر کمکی ۱۲ میلیارد دلاری کردند. این کمک، تنها اقدامی تشریفاتی و ظاهری نبود بلکه ایشان میکوشند از روی کارآمد رژیمی افراطگرا جلوگیری کنند که میتواند به سرعت به تهدیدی تبدیل شود که به مراتب خطرناکتر از رژیم ناصر خواهد بود. این امر همچنین حمایت ایشان از اردن را توضیح میدهد که حامی استراتژیک و کلیدی غرب به شمار میرود و برای مراکش به مثابه منبع کلیدی ثبات منطقهای به شمار میرود نقشی که رژیم الجزایر ایفا کرد و توانست از خشونت داخلی که اسد در سوریه درگیر آن است، نجات پیدا کند.
این همچنین توضیح میدهد که چرا عربستان سعودی و کشورهای عربی همچنان خواهان پیشرفت مذاکرات صلح اسرائیل فلسطین هستند. بخشی از این تأکیدات، نگرانی واقعی برای فلسطینیها است اما به هر حال مسئله تأمین امنیت خودشان در صدر اولویتها قرار دارد. موضوع مذاکرات صلح به ایران اهرمی کلیدی میدهد و روابط آن را با حزبالله در لبنان تقویت میکند. همچنین به ایران اجازه میدهد خود را به عنوان حامی حقوق اعراب نشان دهد به ویژه زمانی که تمرکز استراتژیک آن منطقه خلیج فارس را هدف قرار میدهد. این امر آمریکا را با این مسئله روبهرو میکند که در صورتی که رژیمهای عربی از یک منازعه
بیهدف دیگر میان اعراب و اسرائیل حمایت نکنند، جنبشهای افراطگرای اسلامی میتوانند از این خلأ سوءاستفاده کنند.
باردیگر تأکید میکنم که این به معنای آن نیست که ما نباید برای حرکت به سمت میانهروی یا اصلاحات و پیشرفت کشور به کشور، تلاش کنیم. این به آن معنا نیست که ما باید استفاده از قوه قهریه را برای تحقق امنیت فراموش کنیم. این بدان معناست که ما باید این واقعیت را بپذیریم که متحدین عرب ما همانند اسرائیل حق دارند که از مذاکرات آمریکا با ایران هراس داشته باشند تا زمانی که مطمئن شوند که امنیت ایشان در معرض خطر قرار نمیگیرد. این بدان معناست که ما باید انگیزههای ایشان را در مصر درک کرده و در صورتی که میان تلاش برای سوق دادن ارتش مصر به سمت شکل دموکراتیک حکومت و توهم اینکه
جایگزین دیگری وجود دارد، دچار تشویش شویم، باید انگیزههای خود را نیز زیر سؤال ببریم.
این بدان معناست که ما باید دلایل عربستان سعودی و دیگر کشورهای دوست در منطقه را که اقدامات اخیر ما را زیر سؤال برده و با سیاستهای کنونی ما مشکل دارند، درک کنیم. کارشناسان وزارت امور خارجه و سنتکام همگی بر این باورند که همکاری امنیتی ما با دولتهای عربی بسیار پیشرفت داشته و این ادعا فراتر از سخنپراکنی بوده و موفقتر از سیاستهایی بوده که در قبال مصر، سوریه، ایران و دیگر کشورها در پیش گرفتیم، لذا دلایل خوبی برای سعودیها و دیگر اعراب به وجود آورده تا هراسان و بیاعتماد شوند.
آمریکاییها باید به تفکر یازده سپتامبری بازگردند و خودشان را جای دولتهای عربی خطمقدم قرار دهند. اگر جای آنها بودیم چه میکردیم، جهان و سیاستهای آمریکایی را چگونه میدیدیم؟